«Όταν αλλάζει η μουσική, ο κόσμος αλλάζει»

«Όταν αλλάζει η μουσική σημαίνει ότι ο
κόσμος αλλάζει.Αλλάζουν οι συνθήκες,οι
εμπειρίες,οι προοπτικές» Αμίρι Μπαράκα
ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΑΦΡΟΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗΣ ΔΙΑΝΟΗΣΗΣ. ΠΟΙΗΤΗΣ, ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ, ΘΕΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ, ΔΟΚΙΜΙΟΓΡΑΦΟΣ. ΣΤΑ ΤΕΛΗ ΤΗΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΤΟΥ ΄60, ΜΕ ΤΙΣ ΖΩΝΤΑΝΕΣ ΑΠΑΓΓΕΛΙΕΣ ΤΩΝ ΠΟΙΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ, ΠΛΟΥΤΙΣΕ ΣΕ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΜΟΥΣΙΚΗ- ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ- ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ FRΕΕ JΑΖΖ, ΠΟΥ ΠΑΡΕΜΕΙΝΕ ΕΝΑΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΞΟΝΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΑΚΤΙΒΙΣΜΟΥ ΤΟΥ. ΕΙΝΑΙ Ο ΛΙΡΟΪ ΤΖΟΟΥΝΣ ΠΟΥ ΤΟ ΄66 ΑΣΠΑΣΤΗΚΕ ΤΟΝ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟ ΑΛΛΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΣΕ ΑΜΙΡΙ ΜΠΑΡΑΚΑ Το βιβλίο του Λιρόι Τζόουνς «Βlues Ρeople» (1963) και το θεατρικό έργο «Dutchman and the slave» (1964) έγιναν η αιχμή του δόρατος του «Μαύρου εθνικισμού» και λίγο αργότερα το Βlack Αrts Μovement, του οποίου υπήρξε ο εμπνευστής, το πολιτιστικό ορμητήριό του.

«Ο Μαύρος ως μη Αμερικανός» είναι ο τίτλος του πρώτου κεφαλαίου του πολυσυζητημένου και πολυμεταφρασμένου βιβλίου «Βlues Ρeople» (επιτέλους κάνει την πρώτη του ελληνική έκδοση, αν και σε μερικά κεφάλαια χωρίς την απαιτούμενη μεταφραστική αντιμετώπιση). Αποτελεί μια μαρτυρία και συγχρόνως ένα πολιτικό σχόλιο πάνω στη «Μαύρη μουσική της Λευκής Αμερικής» που είναι και ο υπότιτλός του. Κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στα 1963. Συγγραφέας του είναι ο εικοσιενιάχρονος Λιρόι Τζόουνς. Μέχρι τότε ελάχιστοι είχαν τολμήσει να προσδώσουν, τουλάχιστον τόσο ευθαρσώς, στο μπλουζ και την τζαζ πολιτικό και κοινωνικό περιεχό- μενο. Ο Τζέιμς Μπάλντουιν είχε πει ότι «μόνο διά μέσου της μουσικής ο Νέγρος κατάφερε να διηγηθεί την ιστορία του, γιατί οι Αμερικανοί μπορούν να θαυμάσουν τη μουσική του, εκ του ασφαλούς, μέσα από το πρίσμα ενός ΄΄συναισθηματισμού΄΄ που περιορίζει τις ικανότητές τους να τον κατανοήσουν». Κι αν ο Αφρικανός σκλάβος δεν διανοείται ότι υπάρχει ποτέ περίπτωση να γίνει «κατανοητός» (ή μήπως καλύτερα «ορατός») στην ιστορική διαδρομή του, αυτοπροσδιοριζόμενος ως Αφροαμερικανός, αρχίζει να το απαιτεί. Και τότε, το πρίσμα του «συναισθηματισμού» αρχίζει να θολώνει και κυρίως να ξενίζει. Η «free jazz» (που από πολλούς ονομάστηκε «new thing») ως η «ηχητική μπάντα» των κοινωνικών διεκδικήσεων έρχεται, όχι πλέον να αμφισβητήσει, αλλά να αρνηθεί με τον πιο απόλυτο τρόπο την παγιωμένη μέχρι τότε αντίληψη ότι η καλύτερη θέση που η αμερικανική κοινωνία είναι διατεθειμένη να παραχωρήσει σ΄ έναν «απελεύθερο σκλάβο» είναι το περιθώριο της κοινωνίας και σ΄ έναν Νέγρο καλλιτέχνη ο ρόλος του διασκεδαστή. «Jazz is Jim Crow» (τζαζ είναι η μουσική του Μπαρμπα-Θωμά) θα πει ο σαξοφωνίστας Άλμπερτ Άιλερ και ο Άρτσι Σεπ, την ίδια εποχή, στα τέλη του ΄60, σε μια έκρυθμη περίοδο θα φωνάξει: «Ο Φιντέλ Κάστρο είναι Μαύρος και ο Χο Τσι Μινχ είναι Μαύρος!». Είναι η εποχή που οι δύο Αφροαμερικανοί Ολυμπιονίκες από το Μεξικό θα μεταφέρουν, με μια συμβολική κίνηση, αυτό το μήνυμα στα πέρατα του κόσμου. Είναι η εποχή που η Άντζελα Ντέιβις θα συλληφθεί και ο Αμίρι Μπαράκα θα συρθεί αιμόφυρτος στη φυλακή ως «άκρως επικίνδυνος ταραχοποιός». Και δεν ήταν βέβαια οι μόνοι συλληφθέντες στις αιματηρές ταραχές που είχαν ξεσπάσει στα γκέτο των μεγάλων αμερικανικών πόλεων.

ΕΙΠΕ:

ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΛΙΝ ΠΑΟΥΕΛ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΝΤΟΛΙΖΑ ΡΑΪΣ

«Ενσαρκώνουν ένα τέχνασμα που απευθύνεται στην αφροαμερικανική ελίτ. Είναι αντιπροσωπευτικές φιγούρες. Νέγρικα πρόσωπα τοποθετημένα σε ΄΄ωραία θέα΄΄, για να προσδώσουν δημοκρατικά και πολυφυλετικά χαρακτηριστικά σ΄ ένα πολιτικό σχήμα με βαθιές ρίζες στον ρατσισμό και τον φονταμενταλισμό».

ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΨΗΦΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΠΑΡΑΚ ΟΜΠΑΜΑ

«Ένας Αφροαμερικανός πρόεδρος; Κατ΄ αρχήν, γιατί όχι. Αλλά κατά τη γνώμη μου το ζήτημα είναι πώς εμείς θα διαχειριστούμε το άνοιγμα που εκείνοι υποστηρίζουν ότι (από μόνο του) συνιστά δημοκρατία. Μόνο ένα δυνατό αριστερό κίνημα θα αναγκάσει τον Ομπάμα να πάει ταχύτερα και μακρύτερα από εκεί όπου οι παντός είδους υποστηρικτές του θέλουν πραγματικά να πάει».

Λευκοί και τζαζ
Αν αναλογιστεί κανείς ότι μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του ΄40 όλα τα έντυπα που ασχολούνταν με την αφροαμερικανική μουσική ανήκαν, διευθύνονταν και γράφονταν από Λευκούς, απευθυνόμενα σε Λευκό κοινό, όλες οι ραδιοφωνικές εκπομπές και τα ντοκιμαντέρ «μιλούσαν» με τη φωνή ενός Λευκού, τότε ενισχύεται η άποψη του Αμίρι Μπαράκα που έγραφε το ΄68 στο δοκίμιό του «Jazz and the White Critic»: «Αν και η τζαζ είναι μια μουσική που δημιουργήθηκε (σχεδόν) αποκλειστικά από τους Μαύρους, είναι μια μουσική που ως πολιτισμικό φαινόμενο ερμηνεύτηκε (σχεδόν) αποκλειστικά από τους Λευκούς». Και βέβαια ο Μπαράκα δεν αρνείται σε κανέναν το δικαίωμα να γράφει την ιστορία της τζαζ, αλλά θεωρεί ότι το (σχεδόν) αποκλειστικό δικαίωμα του Λευκού να γράφει την ιστορία μιας καταπιεσμένης από εκείνον μειονότητας συνιστά πολιτική πράξη. Η μουσική είναι ο άξονας της εξιστόρησης στο «Βlues Ρeople». Δεν είναι όμως μια ιστορία της αφροαμερικανικής μουσικής, αλλά η πορεία από τη σκλαβιά στα πολιτικά δικαιώματα και μάλιστα για πρώτη φορά μέσα από την οπτική γωνία ενός Αφροαμερικανού. Δεν πρόκειται για τον λόγο ενός ιστορικού- τουλάχιστον με τον τρόπο που η επιστήμη τον αντιλαμβάνεται- αλλά περισσότερο για τον λόγο ενός σύγχρονου «Αφροαμερικανού Griot» (οι Griot στις δυτικοαφρικανικές κοινωνίες είναι μια κάστα επιφορτισμένη να διαδώσει προφορικά και διά μέσου της μουσικής τις παραδόσεις της φυλής), που η ιστορική συνείδησή του τού «δίνει το δικαίωμα» να εκφέρει. Η εκφορά ενός τέτοιου λόγου είναι που διαφοροποιεί αυτό το βιβλίο του από το πλήθος των επιστημονικών προσεγγίσεων (ιστορικών, κοινωνιολογικών, ανθρωπολογικών, μουσικολογικών) που συγκροτούν σήμερα το κυρίως σώμα της βιβλιογραφίας γύρω από το αφροαμερικανικό φαινόμενο και υπό αυτή την οπτική γωνία, σαράντα πέντε χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία του, παραμένει ένα σημαντικό εργαλείο για την κατανόηση του αμερικανικού κοινωνικοπολιτισμικού γίγνεσθαι.