Κριτική εικαστικών

Εικαστικές μετωνυμίες της Ανάστασης

Η πρώτη όψη βέβαια δεν είναι πάντα αυτό που τα έργα τέχνης δείχνουν στην ουσία τους, αλλά όταν δύο εκθέσεις ονομάζονται η μία «Ύπνος» και η άλλη «Λήθης Αναίρεση» τότε ο προβληματισμός φαίνεται ταιριαστός με το μεγαλοβδομαδιάτικο κλίμα. Μεταφυσικό το εκφραστικό αίτημα και στις δύο εκθέσεις, συμβολική προέκταση του δίπολου «Θάνατος- Ανάσταση», με διατύπωση εξειδικευμένη μέσα από φόρμες εικαστικές που εκπροσωπούν ώριμους καλλιτέχνες.

Η αναίρεση της λήθης γίνεται από τη Βούλα Μασούρα και αποτελείται από μισοδιαλυμένα υφασμάτινα ξέφτια που ανασυντίθενται σε μια επίπεδη επιφάνεια ως ίχνη αφομοίωσης του χρόνου και της φθαρμένης ύλης. Με αφαιρετικές, αλλά και γνώριμες ταυτόχρονα, φόρμες μοιάζουν οι πίνακες, σαν μεγεθυσμένες μικροσκοπικές ίνες ή σαν περγαμηνή στις ακτίνες ρέντγκεν, ο θεατής αισθάνεται πράγματι ότι η ζωγράφος ξαναδίνει «δεύτερη ζωή» στα σπαράγματα, τα υπόλοιπα, μιας προηγούμενης, μήνυμα θετικό και αισιόδοξο χωρίς αμφιβολία, παρά το κάπως αποθαρρυντικό καφεκίτρινο χρώμα που σχηματίζεται από τα ξαναμονταρισμένα ράκη. Οι πίνακες είναι καλοσχεδιασμένοι, η χειροτεχνική εμμονή και ικανότητα της Μασούρα αναδεικνύεται πάλι όπως και στην χωροϋφαντική, προ ετών, με τα τρισδιάστατα έργα από χόρτα και σχοινιά. Ωστόσο, ο καλλιτεχνικός προβληματισμός αυτής της κατεύθυνσης είναι αρκετά κατοικημένος από τα χρόνια του γαλλικού νεορεαλισμού με τα ξαναχρησιμοποιημένα βιομηχανικά σκουπίδια, κι ακόμα πιο πριν με τα ανάλογα έργα των ντανταϊστών. Θυμηθήκαμε επίσης και τη δουλειά της Ρ. Παπασπύρου με τις ανασυνθέσεις αποκολλημένων σοβάδων ή του πρόωρα χαμένου Στ. Λογοθέτη που πριν από 30 χρόνια μετέφερε στον μουσαμά τη φθορά από τη θάλασσα ή λιμνάζοντα νερά, σε μια εκδήλωση του «Δεσμού».

Στον «Ύπνο» της Ευφροσύνης Δοξιάδη οι φόρμες είναι πιο κλασικές και πιο ζωγραφικές και τα νοήματα πιο λόγια. Σε σκοτεινό βαθύ μπλε- μαύρο φόντο, φωτιστικές και σχεδιαστικές ανταύγειες σχηματίζουν τη γλυπτική φιγούρα ενός νέου, ταυτισμένου με αρχαιοπρεπές γλυπτό, με σκοτεινή μάσκα στο πρόσωπο ή στο χέρι, δίπλα σε κυπαρίσσια και με ένα άσπρο αινιγματικό φως στο φόντο. Είναι ο θεός Ύπνος, με ζωγραφικό πλάσιμο τσαρουχικό- βυζαντινό, δηλαδή κιαροσκούρο, το φως νικά το σκοτάδι κατά το νεοπλατωνικό βυζαντινό δόγμα,

ΙΝFΟ

● Βούλα Μασούρα, «Λήθης Αναίρεση», Μέδουσα, Ξενοκράτους 7, Κολωνάκι, τηλ.
210-7244.552, μέχρι 3 Μαΐου ● Ευφροσύνη Δοξιάδη, «Ύπνος», Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Γλύκωνος 4, Δεξαμενή, Κολωνάκι, τηλ. 210-
7213.938, μέχρι 3 Μαΐου

το οποίο στον 17ο αιώνα έγινε και δυτικοευρωπαϊκό μέσω των Καραβάτζιο και Ρέμπραντ που το υιοθέτησαν. Η εκκοσμικευμένη υπόσταση του νεαρού θεού έντονα «καραβατζική», δηλαδή αισθησιακή, ερωτική, και η γύρω ατμόσφαιρα επίσης μαγική, σαν από βαθύ όνειρο συχνά ιδωμένο, «deja vue»- συχνά θυμάται κανείς και το «Νησί των Νεκρών» του συμβολιστή Μπέκλιν- πίνακες όπου ο μυστικός ψυχικός κόσμος γίνεται ο πρωταγωνιστής των έργων: πόσο βαθύς ο Ύπνος, σαν θάνατος άραγε;

Οι πίνακες της Δοξιάδη έχουν θεατρική ένταση, είναι σχεδόν υπερβολικοί, καλοσχεδιασμένοι, αλλά και ανεξήγητα εντυπωσιακοί, σχεδόν σκηνογραφημένοι, σαν από γκράφικ, πάντως όχι σεμνοί και ταπεινοί όπως θα ανέμενε κανείς από μαθήτρια του Τσαρούχη και κορυφαία μελετήτρια των πορτρέτων Φαγιούμ, όπου το ταπεινό μεταίχμιο ανάμεσα στον αιώνιο ύπνο και την ανάσταση είναι το αναβλύζον μήνυμα.