Ναταλία Μελά, η ευφορία της δημιουργίας

ΤΡΑΓΟΙ, ΚΑΤΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΤΕΙΝΑ ΠΟΥ ΣΥΜΒΙΩΝΟΥΝ
ΜΕ ΠΑΛΙΚΑΡΙΑ, ΑΡΧΑΙΟΥΣ ΘΕΟΥΣ ΚΑΙ ΜΑΚΕΔΟΝΟΜΑΧΟΥΣ.
ΜΕ ΔΥΟ ΛΟΓΙΑ, ΚΑΠΩΣ ΕΤΣΙ
ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕΣ ΝΑ ΠΕΡΙΓΡΑΨΕΙΣ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
ΤΗΣ ΓΛΥΠΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΝΑΤΑΛΙΑΣ ΜΕΛΑ
Γ ιατί αυτό που περιμένει τον επισκέπτη της έκθεσης στο Μουσείο Μπενάκη είναι η αποκάλυψη ενός ολόκληρου κόσμου. Ή μάλλον η αποκάλυψη μιας ακαταπόνητης δημιουργικής δύναμης 85 ετών, η οποία δεν έχει σταματήσει να παίζει με τα υλικά του κόσμου, να αναπλάθει τις μορφές του με τη σοβαρότητα και την ελαφρότητα που της υποβάλλει η αγάπη της για τη ζωή.

Αγάπη για ζωή; Το ξέρω πως η έκφραση ακούγεται ελαφρώς παρωχημένη, ειδικά σε μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα όπου η σοβαρότητα, όταν δεν διεκδικείται μέσα από τη φρίκη, αναλώνεται στα όρια της ανίας που η ίδια προκαλεί στον εαυτό της.

Ε ναι, το πρώτο αίσθημα που κουβαλάς μαζί σου βγαίνοντας από τις αίθουσες του Μπενάκη στην Πειραιώς είναι ότι συνομίλησες με έναν άνθρωπο που έμαθε να αγαπάει την κάθε στιγμή της ζωής του, μέσα από την ευφορία που του προκαλούσε η πράξη της δημιουργίας.

Η πράξη της δημιουρ- γίας στην πιο στοιχειώδη και ουσιαστική εκδοχή της, το παιχνίδι με τις μορφές και τα υλικά, οι δυνατότητες που σου προσφέρει το θέαμα του κόσμου μέσα από τις διάφορες παραλλαγές του.

Πώς μια τσάπα, ένα σκαλιστήρι, ένα φαράσι ή ένα μεταλλικό σάρωθρο μπορούν να σου μιλήσουν; Πώς το άκαμπτο εργαλείο, ένα αντικείμενο το οποίο εξ ορισμού προορίζεται για μία και μοναδική λειτουργία, μπορεί να μεταμορφωθεί, μπορεί να δημιουργήσει μια άλλη μορφή, χωρίς να χάσει εντελώς τη δική του, και να μιλήσει μέσα από αυτήν;

Όπως γράφει ο Αλέκος Λεβίδης στο κείμενό του στην έκδοση που συνοδεύει την έκθεση, η ίδια η Μελά αυτοαποκαλείται «θεματική».

«Θεματική», ή εν πάση περιπτώσει «αναπαραστατική», με άλλα λόγια μια τέχνη που διεκδικεί τα δικαιώματα της μορφής σε πείσμα της εννοιολογικής ανίας, μια τέχνη που συναρμολογεί μορφές για να φτιάξει τον κόσμο της, μια τέχνη που έχει την ευφυΐα να βρει το στοιχειώδες.

Έχουμε πήξει στις

info

Αναδρομική έκθεση της Ναταλίας Μελά στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου), έως 4 Μαΐου. Υπάρχει και η έκδοση: Ναταλία Μελά, συνέκδοση Μουσείο Μπενάκη και Εκδόσεις Ωκεανίδα, σελ. 162, 45
ευρώ.

κατασκευές, στις «καταστάσεις» και τους διάφορους συμβολισμούς, στις ανατροπές, στις ευρηματικές λύσεις και τις πάντα βαρετές απαντήσεις στα μεγάλα προβλήματα του καιρού μας. Τα μουσεία που στεγάζουν τη σύγχρονη παραγωγή μοιάζουν με αίθουσες Εντατικής όπου κάποιοι αυτόκλητοι σωτήρες μας προσπαθούν

Πώς μια τσάπα, ένα σκαλιστήρι, ένα φαράσι ή ένα μεταλλικό σάρωθρο μπορούν να σου μιλήσουν;

να διασώσουν ό,τι έχει απομείνει από την ευαισθησία μας. Και βρίσκεσαι ξαφνικά μπροστά σε μια γλυπτική που σου λέει από την πρώτη έως την τελευταία στιγμή πως το πρόβλημα είναι κάπου αλλού. Ή μάλλον το πρόβλημα είναι εκεί όπου ήταν πάντα.

Σε αυτό το πρώτο σχήμα που προβάλλει μπροστά στα μάτια σου και σου ζητάει να παίξεις μαζί του, με τον ίδιο τρόπο που παίζει μαζί του αυτό το βλέμμα και αυτά τα χέρια που το έστησαν μπροστά σου. Η ίδια δείχνοντάς μου εκείνον τον υπέροχο ταύρο με τις κουδούνες για όρχεις μού εξηγούσε, για να μην παρεξηγήσω τις δυνατότητες του ταύρου της, πως στην αρχή οι κουδούνες ήταν πολύ μεγαλύτερες αλλά τις κλέβουν από την πλατεία των Σπετσών όπου είναι στημένος γιατί τις θεωρούν γουρλίδικες. Προσωπικά, μάλλον λόγω ιδιοσυγκρασίας, η μυθολογία του παλικαριού όταν δεν με απωθεί, μάλλον με αφήνει αδιάφορο.

Πλην όμως, αυτός ο κομψός άνδρας με το φεσάκι που στέκει μπροστά μου επιβάλλεται στο βλέμμα μου. Γιατί αλήθεια;

Επειδή ξέρω ότι είναι ο Παύλος Μελάς, παππούς της γλύπτριας- «κύριο Μελά» αποκαλούσε η κόρη μου το άγαλμα όταν έπαιζε μικρή μπροστά του στο Κεφαλάρι. Επειδή στέκει μπροστά μου με όλες τις παρηχήσεις του ηρωισμού και το βουητό της Ιστορίας που κουβαλάει το όνομά του; Ή μήπως γιατί, ανεξάρτητα από όλα αυτά, επιβάλλει το αίσθημα της αυτάρκειας, σαν να ειρωνεύεται με την ίδια του τη στάση τον θάνατο; Αυτόν δεν σκέφτεται έτσι όπως στηρίζεται στο όπλο του, γέρνει ελαφρώς το κεφάλι του και το βλέμμα του μένει προσηλωμένο κάπου πιο κάτω;

Η Μελά είναι παιδί της γενιάς του ΄30; Έμαθε να βλέπει τον σύγχρονο κόσμο και τη σύγχρονη τέχνη με τα μάτια μιας ιδεατής μορφής που την είπαν «ελληνικότητα» για να επιτρέψουν σε διάφορους ατάλαντους να την κάνουν εθνικοπατριωτική μαγειρική, και άλλους, εξίσου ατάλαντους, να την τσαλαπατήσουν εν ονόματι κάποιας Νouvelle Cuisine – που δεν τρώγεται ούτως ή άλλως;

Να μην το βασανίζουμε πολύ. Νομίζω ότι το έργο της Ναταλίας Μελά αποκτά τη βαρύνουσα σημασία του, εκτός των άλλων, διότι αποδεικνύει ότι αυτή «η ελληνική μορφή» δεν είναι ούτε ιδεολόγημα ούτε ουσία ούτε τίποτε. Είναι έναυσμα δημιουργίας, είναι καλλιτεχνική ιδιοσυγκρασία, είναι μορφή. Δεν είναι ούτε νοσταλγία, δεν έχει τίποτε το παθητικό. Είναι δύναμη ενσάρκωσης.