Επιφυλλίδα

«Ουδέποτε ώφθη γελών…»

Eίχε ενοχληθεί σφόδρα παλιά ο Δημήτρης Μαρωνίτης που στις συνεντεύξεις του ο Θανάσης Λάλας έβαζε συχνά μέσα σε παρένθεση τη λέξη «γέλια», τη στιγμή που ολοκλήρωνε την απάντηση ο συνομιλητής του. Κι όταν ρωτήθηκε ο δημοσιογράφος γιατί η συχνή χρήση της επίμαχης λέξης, απάντησε πως η παράθεσή της, όταν και όπου συμβαίνει να υπάρξουν γέλια, δίνει το σωστό νόημα στις φράσεις που προηγούνται. Όσο κι αν το φαινόμενο αυτό συγγενεύει με την αμετροέπεια ορισμένων ραδιοφωνικών παρουσιαστών που ξεσπάνε συχνά, μαζί με τους καλεσμένους τους, σε ηχηρά γέλια ώστε να νιώσουν υποχρεωμένοι να ενθουσιαστούν όσοι συμβαίνει να τους ακούνε, το φαινόμενο αυτό γίνεται σχεδόν αδιάφορης σημασίας μόλις αντικρύσεις στον ημερήσιο και περιοδικό Τύπο τις φωτογραφίες μιας ιδιαίτερα σεβαστής μερίδας πολιτικών και καλλιτεχνών. Ενώ αλληλοσυγχαίρονται για τη νίκη ενός υποψηφίου μέσα στο ίδιο τους το κόμμα, ή ανακοινώνουν το πρόγραμμά του, γελάνε σάμπως η νίκη να έχει ήδη αποδείξει πως αυτός που επικράτησε υπήρξε ο αποτελεσματικότερος, ή το πρόγραμμα έχει πλήρως πραγματοποιηθεί.

Σάμπως να θέλουν με τα γέλια τους να ξεχάσουμε πως οι ίδιοι αυτοί άνθρωποι στο παρελθόν τα έχουν κάνει «μαντάρα» και να πιστέψουμε πως η «αναγέννησή» τους προοιωνίζεται ένα πρόσωπο που δεν το είχαμε υποψιαστεί. Όσον αφορά όμως στους πολιτικούς και στους καλλιτέχνες, η δουλειά τους πολύ λίγο έχει να κάνει με τους ίδιους- εκτιμάται πάντα αυτή σε σχέση με τους άλλους. Αν, δηλαδή, η κατάσταση του κόσμου μας είναι, όπως οι ίδιοι άλλωστε καταγγέλλουν, προβληματική και αξιοθρήνητη, τότε αυτοί ως πολιτικοί και ως καλλιτέχνες έχουν αποτύχει, με συνέπεια τα γέλια να περισσεύουν, αν δεν είναι και προσβλητικά. Πολιτικοί και καλλιτέχνες που γελάνε, και μάλιστα ξεκαρδιστικά, σημαίνει πως έχουν κλείσει τους λογαριασμούς τους με όσα συμβαίνουν- τίποτε δεν τους αφορά ουσιαστικά. Βέβαια είναι απρεπές και άκομψο να εμφανίζεται κανείς μουτρωμένος, αλλά αν νοιαζόταν πραγματικά, το πρόσωπό του θα το σκίαζε ένα ενδιαφέρον, μια ανησυχία, ένας προβληματισμός. Αλλά είναι τόση η χαρά τους για το «χωραφάκι» τους που φαίνεται να ανθίζει ώστε δεν αισθάνονται καν την ανάγκη να κρυφτούν.

Aν όμως η ανθρωπότητα έχει τα χάλια της και οι πολιτικοί και οι καλλιτέχνες συνεχίζουν να γελάνε, η ζημιά δεν είναι μόνο πως τίποτε δεν πρόκειται να αλλάξει. Προκύπτει κάτι απείρως χειρότερο: ο μικρόκοσμος που βαίνει καλώς να ταυτίζεται με τον μακρόκοσμο που αποτελεί- υποτίθεται- τη μέριμνά τους. Κι όταν ο μικρόκοσμος ταυτίζεται με τον μακρόκοσμο, δεν είναι ο Θεός που εκπίπτει. Είναι ο άνθρωπος που νιώθει Θεός επειδή συμβαίνει, αν και πλήττει, να τακτοποιεί τα χαρτιά μιας γραφειοκρατικής σύμφρασης, που έχει τα χαρακτηριστικά μιας προβεβλημένης πολιτικής παρεμβατικότητας. Πολιτική και καλλιτεχνική πράξη δεν είναι να έχεις ιδέες για την αλλαγή της κοινωνίας, να φτιάχνεις έναν πίνακα, να γράφεις ένα τραγούδι, να στήνεις μια παράσταση, ή να γράφεις ένα εξέχον βιβλίο. Όλα αυτά έχουν ένα τόσο σπουδαίο παρελθόν ώστε είναι αμφισβητήσιμο αν κατορθώσει κανείς να τους προσθέσει έστω κι ένα «α».

Πολιτική και κοινωνική πράξη σήμερα είναι, αφού συνειδητοποιήσεις την κοινότητα των προβλημάτων σε σχέση με όλη την ανθρωπότητα, να συμπεριφερθείς σάμπως ολόκληρη η γη να ήταν η γειτονιά σου. Προοδευτικός, σοσιαλιστής και αριστερός άνθρωπος δεν γίνεται να γελάς γιατί άλλαξες την επίπλωση του σπιτιού σου- με κάτι αντίστοιχο ισούται η ανασύνταξη και η ανανέωση μέσα σε ένα κόμμα – όταν στη γειτονιά σου «καίγεται το πελεκούδι». Ρηξικέλευθος και πρωτοποριακός καλλιτέχνης, αντί να σε κάνει σκεπτικό και να σε προβληματίζει η αποδοχή σου, δεν γίνεται να καμαρώνεις και να μεθάς με το χειροκρότημα, την πιο καταστροφική σύμβαση που έχει επινοηθεί. Δεν είναι όμως να απορεί κανείς, ή μάλλον μπορεί να είναι απολύτως βέβαιος για το τι μπορεί να φτιάξουν όλοι αυτοί, αν αναλογιστεί πόσα λίγα πράγματα κατόρθωσε ο ίδιος ο Χριστός που σύμφωνα με τη θαυμαστή ρήση «ουδέποτε ώφθη γελών, αλλά πολλάκις κλαίων».

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»