Φαινόμενα

Ηθική στη θέση ιδεολογίας;

Επεξεργασμένη επικοινωνιακή πολιτική η επιλογή του όρου «τίμιος αγώνας» από τον νέο γ.γ. του ΠΑΣΟΚ ή αυθόρμητη της στιγμής, πάντως δεν παύει να είναι ηθικός όρος στη θέση ενός πολιτικού
«Θα κερδίσουμε γιατί ο αγώνας μας είναι ένας τίμιος αγώνας». Με τη φράση αυτή εγκαινίασε ο κ. Γιάννης Ραγκούσης τη θέση του ως γραμματέας του ΠΑΣΟΚ μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες και ήταν η πρώτη φορά που η πολιτική, που είναι κανόνας διακυβέρνησης, συνδυάστηκε άμεσα με έναν όρο της ηθικής, που είναι κανόνας συμπεριφοράς. Η επιλογή του όρου «τιμιότητα» στη συγκεκριμένη πολιτική συγκυρία, δηλαδή ως σηματοδότηση της «επανεκκίνησης» του ΠΑΣΟΚ να διεκδικήσει την εμπιστοσύνη των ψηφοφόρων, ακόμη και αν δεν το΄ χε πρόθεση ο νέος γ.γ. του κόμματος, αποκτά ιδεολογική σημασία. Γιατί με αυτό τον όρο υποδηλώνει την επιλογή με την οποία το ανασυνταγμένο κόμμα απευθύνεται σε μια συγκεκριμένη ανάγκη της κοινωνίας. Επικοινωνιακή επιλογή, αφού η «τιμιότητα» όχι μόνο μένει προς απόδειξη, αλλά είναι και μάλλον δύσκολο να εκτιμηθεί, αφού αφορά προσωπική συμπεριφορά και όχι τους λαϊκούς αγώνες. Τίμια μπορεί και οφείλει να είναι η γυναίκα του Καίσαρα για παράδειγμα, η οποία κρίνεται για την προσωπική της συμπεριφορά, ο ίδιος ο Καίσαρας οφείλει να είναι συνεπής, δίκαιος, συνετός, αποτελεσματικός κ.λπ., όλα χαρακτηριστικά, τα οποία απαιτούνται για την άσκηση της εξουσίας και μπορούν να συνοδεύουν το έργο και την πολιτεία ενός πολιτικού προς όφελος του λαού.

Είτε ήταν μια δήλωση υπό το κράτος της κούρασης και της αγωνίας για όσα σημαίνει μια τέτοια θέση, οπότε η επιλογή του όρου «τίμιοι αγώνες» ήταν πρόχειρη και χωρίς επεξεργασία, είτε ήταν κυριολεκτική, πάντως πρόκειται για όρο που συνδέεται στις λαϊκές φαντασιώσεις με την καθαρότητα χαρακτήρων και προσωπικών συμπεριφορών. Για παράδειγμα, ένας λαϊκός αγωνιστής μπορεί να είναι τίμιος, αλλά οι λαϊκοί αγώνες είναι δίκαιοι, καθώς προϋποθέτουν ή και επιδιώκουν την εφαρμογή ενός ιδεώδους για τη λειτουργία του κράτους, το «κράτος δικαίου».

Και επειδή οι λέξεις κάνουν τα πράγματα, η εισαγωγή στην πολιτική σκηνή του όρου «τίμιος» ως χαρακτηρισμός του αγώνα ανάνηψης ενός κόμματος, μεταφράζεται σε επικοινωνιακή επιλογή που δεν μπορεί παρά να αποπειράται να σηματοδοτήσει τους χαρακτήρες, οι οποίοι επιλέχτηκαν να αναλάβουν την προσπάθεια να ανακτήσει το κόμμα του ΠΑΣΟΚ την εμπιστοσύνη του κόσμου του. Με άλλα λόγια, η «τιμιότητα» με τις κάμερες να προσδίδουν ισχύ και πολιτική βαρύτητα στην πρώτη αυτή δήλωση του νέου γ.γ., εμφανίζεται ως πολιτικό κριτήριο.

Σύγχυση για μια ακόμη φορά του προσωπικού με το δημόσιο ή δήλωση που αποκαλύπτει παραλλήλως και μια προφανή (και εύκολη) ερμηνεία της φυγής ψηφοφόρων προς τον ΣΥΡΙΖΑ και της δημοτικότητας του Αλέξη Τσίπρα; Δεδομένου ότι αυτά συμβαίνουν σε μια εποχή που όχι μόνον τα σκάνδαλα (και ιδίως η σκανδαλώδης συμπεριφορά μεσαίων στελεχών) έχουν διαλύσει την εμπιστοσύνη των ψηφοφόρων σε πρόσωπα και πολιτικούς σχηματισμούς, αλλά και που οι αγώνες για το Ασφαλιστικό γίνονται υπό τη βαριά σκιά Ταμείων που άδειασαν, λόγω κακοδιαχείρισης, σπατάλης, οικονομικών σκανδάλων, ευνοιών κ.λπ., όλα με ευθύνη των κυβερνήσεων, πρώην και νυν. Ως εκ τούτου έφτασε ο εγχώριος πολιτισμός σε σημείο που η χρήση της έννοιας του «δικαίου» ως δημοκρατικό ιδεώδες εγείρει μάλλον συνειρμούς αλλεπάλληλων διαψεύσεων των ψηφοφόρων από τους πολιτικούς, παρά πραγματικές ελπίδες για ένα «κράτος δικαίου», το οποίο ευαγγελίζεται υπό κανονικές συνθήκες ένα κόμμα που διεκδικεί σε συνθήκες δημοκρατίας την εξουσία.

Κατόπιν αυτών η επικοινωνιακή χρήση του όρου «τίμιος» για να χαρακτηριστεί ένας αγώνας κόμματος καλείται να καλύψει το αίσθημα «κενού δικαιοσύνης», που ο βομβαρδισμός σκανδάλων χωρίς ικανοποιητική διαλεύκανσή τους ή έστω τιμωρία των ενόχων έχει προκαλέσει (όπως διαπιστώνεται από εκλογικές αναμετρήσεις και δημοσκοπήσεις) στο σώμα των ψηφοφόρων.
Συναίσθημα αντί πολιτικής

Το γεγονός δε, ότι έχει αντικατασταθεί από τη Δικαιοσύνη η πολιτική της σύστασης και εφαρμογής κανόνων που αποτρέπουν τα σκάνδαλα, έχει ήδη προκαλέσει σύγχυση μεταξύ της πολιτικής έννοιας του «κράτους δικαίου» και της δικανικής «απονομή δικαιοσύνης». Το πρώτο αφορά το «συμβόλαιο» της κυβέρνησης με τον λαό της, η δεύτερη αφορά την εφαρμογή των νόμων ανεξαρτήτως της πολιτικής.

Αποδεικνύεται επομένως με την επιλογή του όρου «τίμιος» για να προσδιορίσει μια πολιτική πράξη, η κυριαρχία της τηλεόρασης στην πολιτική, καθώς το πολιτικό έλλειμμα της έννοιας του «δίκαιου» συμπληρώνεται με τους συναισθηματικούς- ηθικούς συνειρμούς της έννοιας της «τιμιότητας».