Θέματα και απαντήσεις για τους εκπαιδευτικούς

Με στόχο να εισαγάγουν ακόμη περισσότερο στο κλίμα των εξετάσεων τους
υποψηφίους που επιθυμούν να συμμετέχουν στον προσεχή διαγωνισμό των
εκπαιδευτικών, οι «Προσλήψεις στο Δημόσιο» θα δημοσιεύουν ανά τακτά
διαστήματα αντιπροσωπευτικά θέματα με τις απαντήσεις τους. Τα θέματα και
τις απαντήσεις επιμελείται το ΚΕΣ Ηράκλειτος.
Ειδική Διδακτική: Νεοελληνική Λογοτεχνία
«… κάτι θα έχης στην καρδιά……………………….που εσήκωσες την εντροπή και εξάλειψες την αμαρτία μου!» Απόσπασμα από το διήγημα «Το αμάρτημα της μητρός μου», του Γ. Βιζυηνού, σελ. 147-150 του σχολικού βιβλίου Νεοελληνικής Λογοτεχνίας θεωρητικής κατεύθυνσης.

Να διαμορφώσετε σχέδιο διδασκαλίας «επί χάρτου» (στα πλαίσια μιας διδακτικής ώρας), το οποίο θα επικεντρώνεται: α) στην παρουσίαση εισαγωγικού σημειώματος δίνοντας έμφαση στην ένταξη του συγκεκριμένου αποσπάσματος στο σύνολο του διηγήματος β) στη σκιαγράφηση του ήθους των προσώπων επισημαίνοντας ιδιαίτερα την ψυχογραφία τους γ) στην παρουσίαση των αφηγηματικών τρόπων που παρατηρούνται στο απόσπασμα δ) στον στόχο του συγγραφέα – αφηγητή.

Παρουσίαση σχεδίου διδασκαλίας α) Το απόσπασμα εντάσσεται στο διήγημα του Γ. Βιζυηνού «Το αμάρτημα της μητρός μου», που δημοσιεύθηκε το 1883 στο περιοδικό «Εστία». Όπως διαφαίνεται από το περιεχόμενό του, πρόκειται για ένα δραματικό, ηθογραφικό και ψυχογραφικό αφηγηματικό διήγημα με έντονο το αυτοβιογραφικό στοιχείο, αφού πρωταγωνίστρια είναι η μητέρα του συγγραφέα- αφηγητή, Δεσποινιώ Μιχαλιέσσα, ενώ ο ίδιος ο Γιωργής είναι συμπρωταγωνιστής. Το συγκεκριμένο απόσπασμα, που θεωρείται ως η πλέον δραματική σκηνή του έργου, ακολουθεί τη σκηνή της σύγκρουσης του Γιωργή με τη μητέρα του λόγω της αρνητικής στάσης απέναντι στην Κατερινιώ (δεύτερη θετή κόρη) που στάθηκε και η αφορμή για να οδηγηθεί η μητέρα στην απόγνωση και στη συνέχεια στην αποκάλυψη του μυστικού, εξηγώντας με αυτόν τον τρόπο τόσο τη συμπεριφορά της απέναντι στα κορίτσια, όσο και τον αινιγματικό τίτλο του διηγήματος.

β) Μητέρα: Το ήθος της μητέρας σκιαγραφείται μέσα από πολλές αντιθέσεις που προκύπτουν από την ίδια τη συμπεριφορά της. Κάτω από το βάρος της παλιάς αμαρτίας και σε συνδυασμό με τη δύναμη της μητρικής αγάπης αγωνίζεται να βρει μέσα σωτηρίας για την Αννιώ και αργότερα, με δυναμισμό κι εργατικότητα, να αναθρέψει και να αποκαταστήσει τόσο τα παιδιά της όσο και τις θετές κόρες. Ο δυνατός όμως αυτός άνθρωπος, όταν έρχεται η στιγμή της αποκάλυψης του μυστικού, αποφεύγει να παρουσιάσει απευθείας το γεγονός και μέσω των επιβραδύνσεων και των λεπτομερειών που παρουσιάζει προσπαθεί να διαμορφώσει τις κατάλληλες συνθήκες, να δημιουργήσει την κατάλληλη ατμόσφαιρα όχι για να ελαφρύνει τη θέση της αλλά για να κατανοήσει ο Γιωργής τον τρόπο με τον οποίο διέπραξε το «έγκλημα». Η έλλειψη ψυχικής ισορροπίας, ο εσωτερικός βασανισμός και πλήρης σύγχυση αποκαλύπτουν την ευαισθησία και υπευθυνότητα και ταυτόχρονα την απόγνωση και τον παραλογισμό ενός ανθρώπου που ζει έντονα το δράμα της μοναξιάς και ως μοναδικό του στόχο έχει την αυτοτιμωρία. Το αίσθημα ενοχής, η ανάγκη λύτρωσης και εξαγνισμού, οι συνεχείς εναλλαγές και μεταπτώσεις της συμπεριφοράς της αποδίδονται θαυμάσια από το συγγραφέα- αφηγητή λόγω της ικανότητάς του να διεισδύει στα μύχια της ανθρώπινης ψυχής.

Γιωργής: Το ήθος και ο βαθύς ανθρωπισμός, που διακρίνουν τον αφηγητή φαίνονται από τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζει τα μέλη της οικογενείας του και τη στάση που κρατά απέναντί τους από την αρχή του έργου. Κατανοεί τη στάση της μητέρας του απέναντι στην Αννιώ αναγνωρίζοντας ότι η Αννιώ άξιζε την αγάπη όλων. Αν και κλονίζεται όταν ακούει την προσευχή της μητέρας του στην εκκλησία δεν μεταβάλλει τη στάση του απέναντι στην αδελφή του. Η αρνητική στάση που κρατά απέναντι στην Κατερινιώ δεν είναι αναιτιολόγητη, αν προσέξουμε τον τρόπο με τον οποίο την παρουσιάζει, παραθέτοντας τα πολλά ελαττώματά της. Όταν γίνεται αποδέκτης του μεγάλου μυστικού, δεν αρκείται σε λόγια παρηγοριάς, αλλά προσπαθεί να την πείσει ότι ήταν ατύχημα. Η ψυχολογική φόρτιση και ένταση χαρακτηρίζουν τη συμπεριφορά του, την οποία παρουσιάζει με αβίαστο και φυσιολογικό τρόπο, αφού κι αυτός συμμετέχει στα γεγονότα και παρακολουθεί από πολύ κοντά τις αντιδράσεις της μητέρας του.

Ο φόβος, η απογοήτευση, η τάση φυγής, οι αμφιβολίες, ο εσωτερικός βασανισμός, η γαλήνη και ηρεμία μετά το περιστατικό που έγινε στο ποτάμι (η μητέρα τον έσωσε από βέβαιο πνιγμό με κίνδυνο της ζωής της) είναι τα συναισθήματα που κυριαρχούν στην ψυχή του. Ως αποδέκτης του μυστικού είναι κι αυτός πλέον συνοδοιπόρος στον Γολγοθά που βαδίζει η μητέρα. Μόνο η δική της ανακούφιση θα έχει ως αποτέλεσμα και τη δική του ψυχική ισορροπία.

γ) Το απόσπασμα αρχίζει με πρωτοπρόσωπη αφήγηση και μάλιστα με εσωτερική εστίαση, αφού ο συγγραφέας- αφηγητής είναι δραματοποιημένος και ως συμπρωταγωνιστής συμμετέχει ενεργά στα γεγονότα. Στη συνέχεια η αποκάλυψη της αμαρτίας γίνεται με μια αναδρομική αφήγηση την οποία δεν κάνει ο αφηγητής αλλά η πρωταγωνίστρια του διηγήματος, η μητέρα. Η αφήγηση της μητέρας γίνεται με χρονική σειρά και διακρίνεται από πολλές λεπτομέρειες που είναι συνδεδεμένες με το κύριο γεγονός.

Η επιβράδυνση που επιτυγχάνεται με τις λεπτομέρειες αυτές, δεν έχει ως στόχο να φωτίσει μόνον όλες τις πτυχές της ιστορίας και να εντείνει το ενδιαφέρον και την αγωνία του αναγνώστη, αλλά να παρουσιάσει κυρίως τις συνθήκες κάτω από τις οποίες διαπράχθηκε το φοβερό γεγονός λόγω της υπερβολικής κόπωσης της μητέρας.

Η διαφορά που παρατηρείται ανάμεσα στην αφήγηση του Γιωργή και της μητέρας αφορά τον τομέα της γλώσσας. Ο λόγος του αφηγητή αποδίδεται στην αρχαΐζουσα (που ήταν άλλωστε και η επίσημη γλώσσα της εποχής), ενώ της μητέρας στη ζωντανή δημοτική που διανθίζεται από θρακιώτικους ιδιωματισμούς.

δ) Με κεντρική ηρωίδα τη μητέρα του και περιστατικό που αντλεί από το οικογενειακό του περιβάλλον, ο Γ. Βιζυηνός με το διήγημα αυτό επιδιώκει να πετύχει έναν βαθύτερο στόχο. Η σκιαγράφηση της συμπεριφοράς της μητέρας, κατά τη διάρκεια είκοσι οκτώ χρόνων, πέρα από τη δύναμη της μητρικής αγάπης, φανερώνει το δράμα ενός υπεύθυνου ανθρώπου που διαισθάνεται το μέγεθος της ενοχής του και προσπαθεί με κάθε τρόπο να το μετριάσει στην επίγεια ζωή, για να πετύχει ευκολότερα τον εξαγνισμό και τη συγχώρεση στην αιώνια. Μπορεί η συμπεριφορά της μητέρας να δημιουργεί ερωτηματικά και να προκαλεί αμφισβητήσεις, δίνει όμως ένα ηχηρό μήνυμα σε κάθε άνθρωπο, ο οποίος πιστεύει ότι, αφού διέφυγε την τιμωρία των ανθρώπων, μπορεί να μείνει ήσυχος. Για τη μητέρα «η αμαρτία είναι αμαρτία» και μπορεί να συγχωρεθεί μόνο με αντίστοιχες αγαθοεργίες, οι οποίες τις περισσότερες φορές απαιτούν επίπονη προσπάθεια. Μέσα από τον κεντρικό αυτό στόχο ο συγγραφέας επιδιώκει και κατορθώνει να αναλύσει την ανθρώπινη ψυχή με τις αδυναμίες της και παράλληλα να δείξει τη δύναμή της. Κοντά σ΄ όλα αυτά, όμως, βρίσκει την ευκαιρία να παρουσιάσει την εικόνα της κοινωνίας της πατρίδας του και πίσω απ΄ αυτήν, την εικόνα της ελληνικής κοινωνίας γενικότερα, κι ιδιαίτερα της επαρχίας με τα ήθη, τα έθιμα, τις προλήψεις και τις αντιλήψεις της.

Γ ενική Διδακτική
1. Σε μια τάξη λυκείου εμφανίζονται φαινόμενα ρατσισμού στις σχέσεις των μαθητών. Με ποιο τρόπο μπορεί να παρέμβει σε αρχικό στάδιο ο/η εκπαιδευτικός;

a) Με μετακινήσεις μαθητών από τμήμα σε τμήμα b) Με κυρώσεις σε μαθητές που εκδηλώνουν ρατσιστική συμπεριφορά c) Με αναφορά στον σύλλογο διδασκόντων d) Με συζητήσεις στην τάξη 2. Σε μια τάξη λυκείου παρατηρείται ότι δημιουργούνται μικρές κλίκες μαθητών που εκφοβίζουν τους υπόλοιπους μαθητές. Πώς μπορεί σε αρχικό στάδιο να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο αυτό;

a) Με ανίχνευση των κοινωνικών σχέσεων ανάμεσα στους μαθητές b) Με απομόνωση των μαθητών αυτών c) Με αναφορά στη διεύθυνση του σχολείου d) Με ενημέρωση των γονέων 3. Με ποια από τις ακόλουθες δραστηριότητες τουτης εκπαιδευτικού συνδέεται η επιλεκτική λειτουργία του σχολείου;

a) Με την προαγωγή ή μη, των μαθητών στην επόμενη σχολική βαθμίδα b) Με την επιλογή των καταλληλότερων διδακτικών στόχων c) Με την επιλογή των καταλληλότερων μέσων διδασκαλίας d) Με την ανάπτυξη παιδαγωγικών δραστηριοτήτων 4.Σε μια τάξη γυμνασίου διαπιστώνεται επιθετική συμπεριφορά κάποιων μαθητών. Πώς πρέπει να αντιδράσει,από παιδαγωγική άποψη, ο/η εκπαιδευτικός;

a) Με αναζήτηση αιτιών της επιθετικής συμπεριφοράς b) Με αναφορά στον διευθυντή του σχολείου c) Με αναφορά στον σύλλογο διδασκόντων d) Με συλλογική τιμωρία των μαθητών 5. Πώς μπορεί να αντιμετωπιστούν εγκαίρως ελλείμματα εκπαιδευτικής ισότητας;

a) Με αντισταθμιστικές ρυθμίσεις στην προσχολική ηλικία b) Με αλλαγές στα προγράμματα διδασκαλίας c) Με βελτίωση των σχολικών βιβλίων d) Με εκπαιδευτική μεταρρύθμιση 6. Πώς πρέπει να αντιμετωπίζονται από τον/την εκπαιδευτικό οι λανθασμένες απαντήσεις μαθητών σε ερωτήσεις του/της κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας;

a) Να αγνοούνται b) Να διορθώνονται ετεροχρονισμένα c) Να αξιοποιούνται άμεσα στη διδασκαλία d) Να αξιοποιούνται κατά τη βαθμολόγηση των μαθητών 7. Η σαφής διατύπωση των διδακτικών στόχων στην καθημερινή προετοιμασία του/της εκπαιδευτικού κρίνεται αναγκαία, γιατί;

a) Διαπιστώνει ο/η εκπαιδευτικός κατά πόσο πέτυχε η διδασκαλία του/της b) Διαπιστώνει ο σχολικός σύμβουλος αν οι εκπαιδευτικοί εργάζονται μεθοδικά c) Κερδίζει ο/η εκπαιδευτικός την εκτίμηση των γονέων των μαθητών d) Κερδίζει ο/η εκπαιδευτικός την εκτίμηση των συναδέλφων του.

8.Σύμφωνα με τη θεωρία της κοινωνικής μάθησης, ο μαθητής μαθαίνει όταν:

a) Εργάζεται ατομικά b) Μιμείται προβαλλόμενα πρότυπα c) Επαινείται συχνά από τον/την εκπαιδευτικό d) Είναι επιμελής 9.Σύμφωνα με τις αρχές της προγραμματισμένης διδασκαλίας και μάθησης, τη μαθησιακή διαδικασία προωθεί/προωθούν:

a) Οι επιδόσεις του μαθητή b) Η ενίσχυση του μαθητή c) Το πολύ διάβασμα του μαθητή d) Η μεθόδευση της διδασκαλίας από τον/την εκπαιδευτικό 10.Μια βασική αρχή του «νέου σχολείου» (του «σχολείου εργασίας») είναι:

a) Η εντατικοποίηση της μάθησης b) Η αυτενέργεια του μαθητή c) Η διαθεματική προσέγγιση στη διδακτική διαδικασία d) Η βελτίωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας 11.Ένας μαθητής παρουσιάζει παραβατική συμπεριφορά. Ποιο όργανο είναι αρμόδιο για την αντιμετώπιση του προβλήματος σε επίπεδο σχολείου;

a) Ο σύλλογος γονέων και κηδεμόνων b) Ο διευθυντής c) Ο σύλλογος διδασκόντων d) Ο σχολικός σύμβουλος ΟΙ ΣΩΣΤΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
1. d, 2. a, 3. a, 4. a, 5. a, 6. c, 7. a.

8. b, 9. b, 10. b, 11. c,