Αλλόκοτες ιστορίες της διπλανής πόρτας

ΣΥΝΥΦΑΙΝΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΡΕΑΛΙΣΜΟ
ΜΕ ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΚΑΙ
ΤΟ ΠΑΡΑΛΟΓΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ Ο ΑΜΑΝΑΤΙΔΗΣ
ΚΑΤΟΡΘΩΝΕΙ ΣΤΙΣ ΠΑΡΑΞΕΝΕΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΟΥ ΝΑ ΕΚΦΡΑΣΕΙ
ΦΛΕΓΟΝΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ
ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΜΕ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ
ΤΗ ΜΟΝΑΞΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΕΙΨΗ
ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
Ύστερα από μια αρκετά μακρά ποιητική πορεία, με σταθμούς τις πέντε ποιητικές συλλογές, ο τριανταοκτάχρονος σήμερα Βασίλης Αμανατίδης στράφηκε στην πεζογραφία με τη συλλογή 14 σύντομων αφηγημάτων Μη με φας (2005), βιβλίο που προκάλεσε αίσθηση με τον ερεθιστικό τίτλο του και αρκετές θετικές κρίσεις για τις ευφάνταστες ιστορίες και τα αφηγηματικά χαρίσματά του. Με τη δεύτερη συλλογή 11 επίσης σύντομων γραπτών, Ο σκύλος της Χάρυβδης , ο Θεσσαλονικιός συγγραφέας που ακολουθεί επιτυχώς τα χνάρια της πρώτης συλλογής του, φαίνεται κατ΄ αρχάς να επιβεβαιώνει ποια είναι η λύση του διλήμματος με το οποίο πολλοί ικανοί νέοι λογοτέχνες έρχονται αντιμέτωποι εξαιτίας των κυρίαρχων προτιμήσεων του αναγνωστικού κοινού και της κριτικής: ή παραμένεις ένας ενδιαφέρων ποιητής και συνάμα ένας άγνωστος συγγραφέας ή στρέφεσαι στην πεζογραφία και έτσι προκαλείς την προσοχή των αναγνωστών και των κριτικών. Η υπέρβαση
Αν προσέξουμε, ωστόσο, ακριβέστερα τη συγγραφική εργασία του Αμανατίδη θα διαπιστώσουμε ότι ο δημιουργός της υπερβαίνει το παραπάνω δίλημμα επειδή, όπως δείχνουν εμφανώς τα αφηγήματά του, επιχειρεί τη μείξη ή τη σύνθεση στοιχείων της ποίησης και της πεζογραφίας και αποβλέπει σε κείμενα με ειδολογικά υβριδικό χαρακτήρα. Έτσι λοιπόν τα γραπτά της συλλογής Ο σκύλος της Χάρυβδης, αν και ο τίτλος τους συνοδεύεται από τον ειδολογικό προσδιορισμό «διηγήματα», δεν μπορεί να χαρακτηριστούν ορθόδοξα διηγήματα. Η ανορθοδοξία τους έγκειται ιδίως στην περίπλοκη πλοκή τους και στην ασυνεχή εξέλιξη των ιστοριών τους. Ο Αμανατίδης έχοντας – παραδόξως για πεζογράφο με μικρή θητεία- στέρεα γνώση και κάνοντας εύστοχη χρήση των διάφορων αφηγηματικών τεχνικών του, αξιοποιεί το κύριο τέχνασμά του, την πολύ συχνή μετάβαση από το ρεαλιστικό στο φανταστικό στοιχείο. Έτσι οργανώνει ιστορίες με αδιάπτωτο σασπένς, αβέβαιη εξέλιξη και συνήθως απροσδόκητο τέλος και, παράλληλα, διαθλά ή και μεταμορφώνει την οικεία πραγματικότητα της διπλανής πόρτας σε σκοτεινά και εφιαλτικά οράματα που μεταδίδουν πάντως πρόδηλα μηνύματα. Στα θετικά γνωρίσματα του συγγραφέα προσγράφονται, επίσης, ο καλός χειρισμός της γλώσσας και το διαβρωτικό χιούμορ του αφηγητή που αποδραματοποιεί τις κατά βάση δραματικές καταστάσεις των διηγημάτων. Ορισμένα από τα κείμενα του βιβλίου έχουν μορφή θεατρικού μονολόγου του ήρωα- αφηγητή τους. Έτσι στο «Το κορίτσι μας μιλάει στο θείο» (σ. 115-125) μια διανοητικά καθυστερημένη ανιψιά μιλάει συνεχώς στον ημιπαράλυτο και άφωνο θείο της, κάτι που αντιλαμβανόμαστε μόνο στο τέλος του κειμένου, όπου υπάρχει η ενότητα «Σκέψεις θείου με σκλήρυνση κατά πλάκας».

Ο κινηματογράφος
Η διάθεση του Αμανατίδη, που σπούδασε ιστορία της τέχνης, να αξιοποιήσει ερεθίσματα ή τεχνικές που προέρχονται από άλλα καλλιτεχνικά πεδία, όπως οι εικαστικές τέχνες και ο κινηματογράφος, εκδηλώνεται σε αρκετά αφηγήματά του. Π.χ. στο «Ζωολογικός κήπος» (σ. 139-160) η γνωστή ιστορία του μακελειού που προκάλεσαν δύο Αμερικανοί έφηβοι στο Λύκειο Κολουμπάιν του Κολοράντο, αναπτύσσεται βασισμένη στο σενάριο αλλά και σε εικονιστικά στοιχεία της ομόθεμης ταινίας του Γκας Βαν Σαντ, Ελέφαντας (2003).

Ο απωθητικά νατουραλιστικός πυρήνας κάποιων από τις ιστορίες του Αμανατίδη [π.χ. στο «Σιαμαίοι στη ζούγκλα» (σ. 163-

165) ένας χειρουργός ετοιμάζεται να χωρίσει δύο ενωμένους στο κεφάλι σιαμαίους για να χαρίσει τη ζωή σε αυτόν που αγαπά, αδιάφορος για τη θυσία του άλλου) αφήνει την εντύπωση ότι τον συγγραφέα έλκουν οι ακραίες καταστάσεις. Αλλά η πολύ συχνή τροπή του ρεαλισμού ή και του νατουραλισμού των 11 αφηγημάτων προς το φανταστικό και το παράλογο ακυρώνουν, ή έστω αμβλύνουν την παραπάνω εντύπωση.