Αρχαία «μαθήματα» επέμβασης εγκεφάλου

Μαθήματα… χειρουργικής ακρίβειας παραδίδουν τα ευρήματα-ίχνη επέμβασης σε κρανίο νεαρής γυναίκας που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στην Βέροια
Ήταν επιληπτική; Σχιζοφρενής; Ο τρυπανισμός του κρανίου έγινε ως μια άλλη- σαφώς προγενέστερη- μορφή λοβοτομής ή απλώς με την περίπλοκη αυτή επέμβαση αντιμετωπίστηκε κάποιο απλούστερο πρόβλημα οστεοπαθολογίας του εγκεφάλου στη νεαρή γυναίκα, 1.700 χρόνια πριν, στη Βέροια;

Ως προς την ασθένεια, αλλά και την πρωτοποριακή για την εποχή χειρουργική επέμβαση (που θεωρείται ότι παραδίδει «μαθήματα», με άξονα τα πενιχρά ιατρικά μέσα της εποχής), τη μελέτη αναλαμβάνει ειδικός γιατρός, που θα παρουσιάσει τα συμπεράσματά του σε ειδικό συνέδριο. Ο εντοπισμός όμως του σκελετού έγινε από τους αρχαιολόγους της ΙΖ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, σ΄ έναν τάφο υστερορωμαϊκών χρόνων στην οδό Γεωργίου Σεφέρη, στη Βέροια.

Εντοπισμός που αποδεικνύει ότι περίπλοκες χειρουργικές επεμβάσεις- και μάλιστα στο κρανίο- ασθενών πραγματοποιούνταν στη ρωμαϊκή Ημαθία ακόμη και πριν από 1.700 χρόνια. Στο κρανίο της νεκρής του 3ου μ.Χ. αιώνα οι αρχαιολόγοι εντόπισαν εμφανές κρανιακό τραύμα για το οποίο- όπως υπογραμμίζει στην εισήγησή του με θέμα «Η μέριμνα για το σώμα στη ρωμαϊκή Βέροια: πολυτέλεια, καλλωπισμός και μια περίπτωση χειρουργικού τραύματος στο δυτικό νεκροταφείο της αρχαίας πόλης» ο αρχαιολόγος της Εφορείας Ιωάννης Γραικός- «προτείνεται η ερμηνεία μιας περίπλοκης χειρουργικής επέμβασης την οποία μόνον ένας εξειδικευμένος γιατρός θα μπορούσε να επιχειρήσει».

«Τα νέα ευρήματα των ανασκαφών του 2007 έρχονται να φωτίσουν ακόμα μία άγνωστη πλευρά της ζωής στην αρχαία Βέροια: την άσκηση της ιατρι

ΙΝFΟ

Η 21η Αρχαιολογική Συνάντηση για το αρχαιολογικό έργο στη Μακεδονία και τη Θράκη αρχίζει αύριο, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης.

κής επιστήμης. Η ιατρική μέριμνα για το ανθρώπινο σώμα στη ρωμαϊκή Βέροια εντάσσεται στη μακρά παράδοση που εκκινεί με τον Ιπποκράτη και συνεχίζεται έως τον Κέλσο και τον Γαληνό. Πάντως, η αρχαιότερη κρανιακή χειρουργική επέμβαση στην Ελλάδα έχει ηλικία 28 αιώνων, πραγματοποιήθηκε στα αρχαία Άβδηρα της Θράκης, και έγινε γνωστή τον Φεβρουάριο του 2006 με έρευνα του καθηγητή Φυσικής Ανθρωπολογίας και Αρχαιολογικής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Αdlephi της Νέας Υόρκης Αναγνώστη Αγελαράκη. Ασθενής ήταν πάλι μια νεαρή γυναίκα, 20 ετών. Το εντυπωσιακό σε αυτή την περίπτωση δεν είναι μόνο πως η 20χρονη ασθενής που χτυπήθηκε από εχθρικό βλήμα έζησε μετά την επέμβαση τουλάχιστον άλλες δύο δεκαετίες, αλλά και το ότι ο χειρουργός ακολούθησε με απόλυτη επιτυχία την πρακτική του Ιπποκράτη- όπως περιγράφεται στα συγγράμματά του- δύο αιώνες πριν από τη γέννηση του διασημότερου αρχαίου Έλληνα γιατρού! Συγκεκριμένα ο χειρουργός, αντί να ακολουθήσει την πεπατημένη, δηλαδή τον τρυπανισμό (επέμβαση με περιστρεφόμενο κυλινδρικό πριονοειδές τρυπάνι), επέλεξε τη μέθοδο της απόξυσης με ειδικό ξύστρο.


Χρυσός και περιστέρια

Λιγοστά- στην πλειονότητά τους οι τάφοι που εντοπίστηκαν ήταν συλημένοι- αλλά εντυπωσιακά είναι τα ευρήματα 2.500 ετών που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη κατά την ανασκαφή του ανατολικού νεκροταφείου της Αιανής Κοζάνης. Τα ευρήματα (πήλινα και μεταλλικά κτερίσματα τάφων, αλλά και σειρά πρωτότυπων γυναικείων κοσμημάτων) προέρχονται από τις 243 ταφές, τις οποίες οι αρχαιολόγοι τοποθετούν στο β΄ μισό του 4ου αιώνα π.Χ. Σύμφωνα με την επικεφαλής της ανασκαφής, αρχαιολόγο της Λ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών αρχαιοτήτων Γεωργία Καραμήτρου-Μεντεσίδη, «πέραν των χρυσών περίτεχνων κοσμημάτων που συνόδευαν τις γυναικείες ταφές, εντυπωσιακά είναι και τα δύο ειδώλια περιστεριού (ιερό πτηνό της Αφροδίτης) που συνόδευαν τη νεκρή του 4ου π.Χ. αιώνα. Σε μια ασύλητη γυναικεία ταφή εντοπίστηκαν 123 ζωικοί αστράγαλοι τοποθετημένοι περιμετρικά της νεκρής, επτά μυροδοχεία, καθώς και πέντε πήλινα αγγεία, ανάμεσά τους πυξίδα με περιεχόμενο 66 γυάλινες και 4 πήλινες χάντρες. Η νεκρή έφερε στην παλάμη χάλκινο νόμισμα Κασσάνδρου (310-305 π.Χ.), φορούσε αργυρό δαχτυλίδι με κυκλική σφενδόνη, ενώ πολύτιμα ήταν και τα χρυσά σκουλαρίκια σε σχήμα λεοντοκεφαλής που φορούσε».