Έσπασε τα δεσμά

Σύνθημα του ζωγράφου Νικολάου Λύτρα ήταν πως στην τέχνη δεν ενδιαφέρει το τι, αλλά το πώς ζωγραφίζεις κάτι. Και με αυτό το κλειδί άνοιξε την πόρτα για να φυσήξει ο άνεμος της απελευθέρωσης της σύγχρονης τέχνης από τα δεσμά των ακαδημαϊκών κανόνων και στην Ελλάδα.

Ο Νικόλαος Λύτρας πέθανε πρόωρα το 1927 προτού γεράσει. Η φήμη του, αντί να ξεθωριάσει, ενισχύθηκε με το πέρασμα του χρόνου χάρη στο ενδιαφέρον του κοινού για τη ζωγραφική του. Το έργο του, γεμάτο ένταση και ευφορία, έγινε περιζήτητο. Αυτό που έλειπε ήταν μια αναδρομική έκθεση, ώστε να φανεί το σύνολο του έργου του που βρίσκεται σκορπισμένο σε πάρα πολλές συλλογές και να τεκμηριωθεί ο αποφασιστικός ρόλος που έπαιξε ο Νικόλαος Λύτρας για να γυρίσει ο τροχός της τέχνης από την ακαδημαϊκή πειθαρχία στη σύγχρονη ζωγραφική της ελευθερίας.

Εκατό ελαιογραφίες, εκατόν πενήντα σχέδια, περίπου σαράντα σκίτσα, φωτογραφίες, επιστολές, ντοκουμέντα και πολύχρονη έρευνα που πραγματοποίησαν η ιστορικός της τέχνης Αφροδίτη Κούρια και ο Δημήτρης Πόρτολος από πλευράς του Ελληνικού Ιστορικού και Λογοτεχνικού Αρχείου, με τη χορηγία της Εurobank, αποκαλύπτουν το αγέραστο έργο, την άγνωστη ζωή και τον ρόλο που έπαιξε ο Νικόλαος Λύτρας στη διαμόρφωση της σύγχρονης εικαστικής σκηνής.

Όπως και άλλοι κορυφαίοι καλλιτέχνες, ο Νικόλαος Γύζης, ο Γιαννούλης Χαλεπάς και ο πατέρας του Νικηφόρος Λύτρας, ο Νίκος καταγόταν από την Τήνο. «Ήρθε στον κόσμο με απόσταση δύο χρόνων από το έτος γέννησης του Πικάσο, το 1883, και σε ηλικία είκοσι χρόνων, μαζί με τον φίλο του Ουμβέρτο Αργνό πήρε τον μονόδρομο για τη Σχολή του Μονάχου», λέει η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης Μαρίνα Λαμπράκη- Πλάκα. Το Μόναχο ήταν τότε σαν καζάνι που βράζει, με τολμηρούς και μοντέρνους καλλιτέχνες όπως ο Νόλντε, ο Έντβαρντ Κίρχνιρα, ο Καντίνσκι, ο Αουγκούστ Μάκε. Ο Λύτρας σφραγίσθηκε από αυτές τις επιρροές. Εξαιρετικός σχεδιαστής ο ίδιος, επιστρέφοντας στην Ελλάδα, έριξε μια γέφυρα μεταξύ ακαδημίας και μοντέρνας τέχνης. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Ομάδας Τέχνης, μαζί με τον Παρθένη, τον Μαλέα, τον Κογεβίνα, που δραστηριοποιήθηκε και αγκαλιάσθηκε από τον Ελεύθερο Βενιζέλο για να φέρει εκ των έσω την επανάσταση στην τέχνη. Ζωγράφιζε ελεύθερα. Το έργο του δεν σφραγίσθηκε από ιδεολογίες, από τη στροφή στις ρίζες, από κλισέ και συμβολισμούς, όπως συνέβη λίγο αργότερα με τη γενιά του ΄30 που είχε να αντιμετωπίσει τη Μικρασιατική Καταστροφή. Ο Νικόλαος Λύτρας ζωγράφιζε ελεύθερα, αναζητώντας την ψυχολογία του προσώπου, έκανε καθαρή ζωγραφική, χειρονομιακή και χαρμόσυνη, αυθόρμητη, γεμάτη χρώμα, λαμπερή. Όσοι αγαπούν την καλή ζωγραφική τον λατρεύουν.

Η έκθεση είναι διαρθρωμένη σε ενότητες. Πορτρέτα, ιδιαίτερα γυναικών και παιδιών, εσωτερικά, νεκρές φύσεις και τοπία, ιδιαίτερα της Αττικής και των νησιών. Με την έκθεση, ογδόντα ακριβώς χρόνια μετά την πρώτη μετά θάνατον αναδρομική του που έγινε το 1929, αποκαλύπτεται ότι ο ΝικόλαοςΛύτρας ήταν ο πιο προικισμένος ζωγράφος των αρχών του 20ού αιώνα.

ΙΝFΟ

«Νίκος Λύτρας (1883-1927). Χτίζοντας με το χρώμα και το φως». Εγκαίνια την Τετάρτη 19 Μαρτίου στις 20.00 στην Εθνική Πινακοθήκη (Λεωφ. Βασιλέως Κωνσταντίνου 50).
Έως 2 Ιουνίου.