Επιστήμες, Τέχνες, Γράμματα

1. ΒΑΣΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ
Ο Όμηρος υπήρξε ο μεγαλύτερος επικός ποιητής της αρχαιότητας. Τα ποιήματά του Ιλιάδα και Οδύσσεια είναι τα αρχαιότερα και πολυτιμότερα μνημεία του ελληνικού λόγου.

Μετά το ηρωικό έπος αναπτύχθηκε και το διδακτικό. Το πρώτο το εκπροσωπεί ο Όμηρος, το δεύτερο ο Ησίοδος (750-700 π.Χ.). Έργα του είναι: Έργα και Ημέραι, Θεογονία, Ηοίαι.

Η λυρική ποίηση είναι το δεύτερο ποιητικό είδος, το οποίο ανάλογα με το περιεχόμενο και τη μορφή που εκφράζεται, διακρίνεται σε τέσσερα κύρια είδη: στην ιαμβική, στην ελεγειακή, τη μελική και τη χορική. Ως έντεχνο είδος έκανε την εμφάνισή της από τα μέσα του 8ου αι. π.Χ., δηλ. πολύ μετά την επική ποίηση. Οι κυριότεροι εκπρόσωποί της ήταν στην ελεγεία: Καλλίνος, Μίμνερμος, Σόλων, Ξενοφάνης, Θέογνης, Σιμωνίδης ο Κείος· στο επίγραμμα (είδος της ελεγείας): Πλάτωνας, Θουκυδίδης, Ανακρέων, Φίλιππος ο Θεσσαλονικέας Παλλαδάς· στην ιαμβική: Αρχίλοχος, Σιμωνίδης ο Αμοργίνος· στη μελική: Αλκαίος, Σαπφώ, Ανακρέοντας· στη χορική: Τέρπανδρος, Στησίχορος, Βακχυλίδης, Πίνδαρος.

Η δραματική ποίηση γεννήθηκε και αναπτύχθηκε από τον «διθύραμβο», που ήταν τραγούδι της διονυσιακής λατρείας. Οι πρώτοι τραγωδοποιοί ήταν ο Θέσπις (6ος αι. π.Χ), ο Χοιρίλος, ο Πρατίνας και ο Φρύνιχος. Η μεγάλη όμως ανάπτυξη σημειώθηκε τον 5ο αι. π.Χ. με τους τρεις μεγάλους τραγικούς Αισχύλο, Σοφοκλή και Ευριπίδη. Άλλοι τραγικοί του 5ου και του 4ου αι. π.Χ. ήταν ο Ίωνας ο Χίος, ο Αχαιός ο Ερετριέας και ο Αγάθωνας ο Αθηναίος. Με την τραγωδία ήταν συνδεμένο και το σατυρικό δράμα.

Στην Αθήνα η κωμωδία παρουσιάστηκε επίσημα δίπλα στην τραγωδία μετά το 486 π.Χ. Διακρίνονται οι μεγάλοι κωμωδοποιοί Αριστοφάνης, Κρατίνος, Φρύνιχος. Στη «μέση κωμωδία» (404-338 π.Χ.), που διακωμωδεί τάξεις και ήθη, διακρίνονται ο Αντιφάνης και ο Άλεξις. Στη «νέα κωμωδία» (338-250 π.Χ.), που διαμορφώνει χαρακτήρες ανθρώπων, διακρίνονται ο Μένανδρος και ο Φιλήμων.

Ο πεζός λόγος ακολούθησε τον ποιητικό. Μητέρα αυτού υπήρξε η Μίλητος. Οι Μιλήσιοι ήταν οι πρώτοι που ήρθαν σε επαφή με τους Αιγυπτίους, από τους οποίους πήραν τον πάπυρο (600 π.Χ.). Ως πρώτο είδος του πεζού λόγου εμφανίζεται η ιστοριογραφία. Οι πρώτοι ιστοριογράφοι ήταν απλώς χρονογράφοι και ονομάζονται λογογράφοι. Οι πιο αξιόλογοι από αυτούς ήταν οι: Κάδμος ο Μιλήσιος, Εκαταίος ο Μιλήσιος και Ελλάνικος ο Μυτιληναίος. Πατέρας όμως της Ιστορίας θεωρείται ο Ηρόδοτος (489-410 π.Χ.). Ακολουθεί ο Θουκυδίδης (470-397 π.Χ.), που είναι ένας από τους μεγαλύτερους ιστορικούς των αιώνων και ο πρώτος που χρησιμοποίησε στη συγγραφή της Ιστορίας επιστημονικά κριτήρια. Τρίτος σημαντικός ιστορικός είναι ο Ξενοφών (434-355 π.Χ.). Αναφέρονται και άλλοι ιστορικοί, όπως ο Κτησίας, ο Αινείας, ο Θεόπομπος ο Χίος, ο Θεόκριτος ο Χίος, ο Πτολεμαίος ο Λάγου, ο Ευμένης κ.ά.

Μετά την κατάλυση της βασιλείας οι Έλληνες ασκούν τη ρητορεία, που είναι και αυτή ένα είδος του πεζού λόγου. Εκπρόσωποι της «φυσικής» ρητορείας είναι ο Θεμιστοκλής, ο Περικλής κ.ά., ενώ της «εντέχνου» ο Γοργίας ο Λεοντίνος o Αντιφώντας, o Ανδοκίδης, o Λυσίας, o Ισοκράτης, o Δημοσθένης, o Ισαίος, o Λυκούργος, o Αισχίνης, o Υπερείδης κ.λπ.

Η επιστημονική συγγραφή έχει επίσης να παρουσιάσει αξιόλογα μνημεία κατά την εποχή αυτή. Ο Ιπποκράτης ο Κώος (460-359 π.Χ.) έγραψε ιατρικά συγγράμματα, ο Αινείας ο Αρκάς (4ος αι. π.Χ.) ασχολήθηκε με την «τακτική», δηλαδή την τέχνη της παράταξης του στρατού, ο Θαλής έγραψε αστρονομικά έργα, ο Αναξίμανδρος γεωγραφικά, ο Πυθαγόρας ο Σάμιος ασχολήθηκε με τη γεωμετρία και ο Αριστοτέλης έγραψε συγγράμματα όπως η «Ρητορική», η «Ποιητική» κ.λ.π.

Κατά τους Ελληνιστικούς χρόνους ως πνευματικά κέντρα διακρίνονται η Αθήνα, η Πέλλα της Μακεδονίας, η Αντιόχεια της Συρίας, οι Συρακούσες, η Ρόδος, η Ταρσός της Κιλικίας, η Πέργαμος της Μ. Ασίας και προπάντων η Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Στην επική ποίηση διακρίθηκαν οι: Απολλώνιος ο Ρόδιος, Ριανός, Άρατος, Νίκανδρος ο Κολοφώνιος, Νουμήνιος, Βόιος, Ερατοσθένης, Απολλόδωρος. Στην ελεγεία οι: Φιλήτας ο Κώος, Ερμησιάνακτας ο Κολοφώνιος και κυρίως ο Καλλίμαχος. Γράφτηκαν και αξιόλογα επιγράμματα, τα οποία συγκέντρωσε ο επιγραμματοποιός Μελέαγρος (80 π.Χ.). Η πιο πρωτότυπη όμως ποίηση την εποχή αυτή είναι η βουκολική, της οποίας ο γνησιότερος εκπρόσωπος είναι ο Θεόκριτος ο Συρακούσιος (310-245 π.Χ.). Ακμή επίσης παρουσιάζει η «Νέα Αττική κωμωδία» (Φιλήμων, Μάχων), ενώ παράλληλα καλλιεργείται ο «μίμος» (Ηρώνδας ο Κώος), η ποίηση των «φλυάκων», που ήταν κωμικά δημοτικά ποιήματα (Σώπατρος) και η σκωπτική ποίηση (Σωτάδης, Τίμων, Μένιππος ο κυνικός, Λουκιανός κ.ά.).

Τα είδη του πεζού λόγου που καλλιεργούνται τώρα είναι: η ιστορία (ο σπουδαιότερους από όλους είναι ο Πολύβιος ο Μεγαλοπολίτης 205-120 π.Χ), η γεωγραφία, που είναι συνδεμένη με την ιστορία (Νέαρχος, ναύαρχος του Μ. Αλεξάνδρου, Ερατοσθένης, Τιμοσθένης), η γραμματική (Αριστοφάνης ο Βυζάντιος, Αρίσταρχος ο Σαμόθραξ, Απολλόδωρος ο Αθηναίος, Διονύσιος ο Θραξ κ.ά.). Από τις επιστήμες: η Ιατρική (Ηρόφιλος ο Χαλκηδόνιος, Ερασίστρατος ο Κείος, Ηρακλείδης ο Ταραντίνος κ.ά.), τα Μαθηματικά, η Αστρονομία και η Μηχανική (Ευκλείδης, Αρχιμήδης, Απολλώνιος, Αρίσταρχος ο Σάμιος, Κτησίβιος, Ίππαρχος κ.ά.).

Κέντρο των ελληνικών γραμμάτων κατά την περίοδο της ρωμαϊκής κοσμοκρατορίας είναι η Ρώμη, η οποία κατά τον Λατίνο ποιητή Γιουβενάλη έγινε «urbs Graeca», δηλαδή πόλη ελληνική. Την περίοδο αυτή στον πεζό λόγο διακρίνονται κυρίως οι ιστοριογράφοι, όπως ο Διόδωρος ο Σικελιώτης, ο Διόνυσος ο Αλικαρνασσεύς, ο Καικίλιος, ο Νικόλαος ο Δαμασκηνός, ο Ιώσηπος (ιουδαϊκής καταγωγής) και οι κορυφαίοι Πολύβιος ο Μεγαλοπολίτης (2ος αι. π.Χ.), Πλούταρχος (46-120 μ.Χ.) και Φλάβιος Αρριανός (95-180 μ.Χ.). Μεγάλη είναι και η πρόοδος της γεωγραφίας στην οποία διακρίνεται ο Στράβων από την Αμάσεια του Πόντου (67π.Χ.-23μ.Χ.). Άλλοι γεωγράφοι είναι οι Μαρίνος ο Τύριος, Κλαύδιος Πτολεμαίος, ο Παυσανίας κ.ά.

Ευδοκιμεί επίσης η μυθιστοριογραφία με τους Λούκιο, Αντώνιο Διογένη, Ιάμβλιχο τον Σύρο, Ηλιόδωρο τον Εμεσηνό, Αχιλλέα Τάτιο, Λόγγο το Λέσβιο κ.ά. και η επιστολογραφία με τους Αλκίφρονα, Λιβάνιο, Ιουλιανό κ.ά.

Η Τέχνη
Η απαρχή της ιστορίας συμπίπτει με τη «γεωμετρική» τέχνη, το όνομα της οποίας οφείλεται στα γεωμετρικά σχήματα της αγγειογραφίας. Στους τάφους του Διπύλου της Αθήνας βρέθηκαν τα σημαντικότερα δείγματα κεραμικής. Η πλαστική της περιόδου αυτής συναντάται μόνο σε μικρά έργα, ειδώλια κυρίως. Ο 7ος αι. είναι η περίοδος κατά την οποία πραγματοποιούνται γόνιμες αναζητήσεις και ανακατατάξεις. Προς το τέλος του οι Αθηναίοι τελειοποίησαν τον λεγόμενο «μελανόμορφο ρυθμό» στην αγγειογραφία και στη δεκαετία 530-520 τον «ερυθρόμορφο», που αποτελεί ουσιαστικό βήμα στην πρόοδο της τέχνης. Μεγάλη ακμή όμως σημειώνεται κατά τον 5ο και 4ο αι. π.Χ., κατά την «κλασική» δηλ. περίοδο. Στη γλυπτική διαπρέπουν ο Φειδίας και ο Μύρωνας. Στην περίοδο αυτή ανήκουν τα γλυπτά της Ολυμπίας και του Παρθενώνα. Ονομαστά έργα είναι: ο δορυφόρος του Πολύκλειτου, ο «Ηνίοχος» των Δελφών, ο Ερμής του Πραξιτέλη, η Νίκη του Παιωνίου κ.ά. Τώρα χτίζονται μεγάλοι περίπτεροι ναοί δωρικού ή ιωνικού ρυθμού, όπως του Δία στην Ολυμπία και ο Παρθενώνας στην Ακρόπολη, που αποτελούν μνημεία τελειότητας και κάλλους.

Κατά την ελληνιστική περίοδο η Αλεξάνδρεια, η Πέργαμος και η Αντιόχεια αναδείχτηκαν σπουδαιότατες εστίες ελληνικής παιδείας και τέχνης. Χαρακτηριστικά της είναι η εγκατάλειψη του μέτρου και της ισορροπίας μορφής και περιεχομένου. Επικρατεί επίσης ο ρεαλισμός και η τάση προς το κολοσσιαίο, το πολυσύνθετο και το επιβλητικό. Αντιπροσωπευτικό επίτευγμα της τέχνης αυτής είναι ο βωμός της Περγάμου, καθώς και τα γλυπτά του Λύσιππου, όπως είναι ο «Αποξεόμενος» κ.ά.

2. ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ ΧΡΟΝΟΙ (330-1453 μ.Χ.)
Στην πεζογραφία αναπτύσσονται οι κλάδοι: της δογματικής και αντιρρητικής (4ος-9ος αι.) για την καταπολέμηση των εθνικών, του ισλαμισμού και των αιρέσεων. Από τον 10ο μέχρι το 15ο αι. διακρίνονται επίσης οι: Μιχαήλ Ψελλός, Γεώργιος Ακροπολίτης, Νικηφόρος Βλεμμύδης, Γρηγόριος ο Παλαμάς, Ιωάννης Ευγενικός, Γεώργιος Γεμιστός, Βησσαρίωνας κ.ά. Στον κλάδο της ερμηνείας των γραφών επιδίδονται οι: Προκόπιος ο Γαζής, Γεώργιος ο Χοιροβοσκός, Λέοντας ο Μάγιστρος, Μιχαήλ Γλυκάς κ.ά. Με την ασκητική λογοτεχνία και τη μυστική φιλοσοφία ασχολήθηκαν: ο Ιωάννης ο της Κλίμακας, Θεόδωρος ο Εδέσσης, Γρηγόριος ο Σιναΐτης, Νικόλαος ο Καβάσιλας κ.ά. Η εκκλησιαστική ρητορεία είναι το είδος που γνώρισε τη μεγαλύτερη ακμή σ΄ όλη τη διάρκεια του μεσαιωνικού ελληνισμού. Οι κορυφαίοι του είδους ήταν οι Τρεις Ιεράρχες: Μέγας Βασίλειος, Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός και Ιωάννης ο Χρυσόστομος.

Παράλληλα με τη θεολογία ακμάζει και η ιστορία (Προκόπιος, Ενάγριος, Κωνσταντίνος Ζ΄ Πορφυρογέννητος, Λέοντας Διάκονος, Κεκαυμένος Νικηφόρος Βρυένιος, Άννα Κομνηνή, Γ. Ακροπολίτης, Γ. Παχυμέρης, Λ. Χαλκοκονδύλης, Γ. Φραντζής, Κριτόβουλος ο Ίμβριος κ.ά.) και η χρονογραφία (Ιωάννης Μαλάλας, Γ. Σύγκελος, Ι. Σκυλίντζης, Ι. Ξιφιλίνος, Ι. Ζωναράς, Μ. Γλυκάς κ.ά.).

Στη φιλοσοφία διακρίνουμε τους νεοπλατωνικούς (Ιάμβλιχος ο Χαλκιδέας, Θεόδωρος ο Ασηναίος, Πρόκλος ο Λύκιος κ.ά.) και τους θεοσοφιστές (Αθανάσιος Αλεξάνδρειας, Επιφάνιος Κύπρου, Κύριλλος Ιεροσολύμων, Δαμασκηνός, Μιχ. Ψελλός κ.ά.). Οι φιλόλογοι ασχολούνται με τη διάδοση των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων και με τη σύνταξη εγχειριδίων γραμματικής, συντακτικού και μετρικής και την έκδοση λεξικών. Διακρίθηκαν: οι Φώτιος, Αρέθας, Ι. Τζέτζης, Ευστάθιος Θεσσαλονίκης, Σουίδας κ.ά.

Η ποίηση των Βυζαντινών διακρίνεται σε θρησκευτική και κοσμική. Στη θρησκευτική καλλιεργούνται τα εξής είδη: Κοντάκιο, απολυτίκιο, εξαποστειλάριο, εωθινό, ευλογητάριο, τροπάριο, χερουβικό, κάθισμα, ωδή, αντίφωνο, κανών, κ.λπ. Κορυφαίος είναι ο Ρωμανός ο Μελωδός, «ο Πίνδαρος του Βυζαντίου», όπως επονομάστηκε. Άλλοι είναι ο Κλήμης ο Αλεξανδρέας, ο Γρηγ. ο Ναζιανζηνός, ο Θεόδ. Στουδίτης, ο Ι. Μαυρόπους, ο Ι. Δαμασκηνός κ.λπ.

Η κοσμική διακρίνεται σε λόγια και δημοτική. Στη λόγια ανήκουν οι λυρικοί Λέοντας Στ΄ ο φιλόσοφος, Φίλιππος ο Μονότροπος κ.ά. Στη δημοτική ανήκουν: η ακριτική ποίηση (δημοτικά ακριτικά τραγούδια και το έπος του Διγενή Ακρίτα), τα ηρωικά ποιήματα (του Αρμούρη, η ριμάδα του Μ. Αλέξανδρου κ.ά.), το Χρονικό του Μορέως, τα μυθιστορήματα (Βέλθανδρος και Χρυσάντζα κ.λπ.), τα προδρομικά ποιήματα, τα ηθικοδιδακτικά (Σπανέας, Πτωχολέοντας κ.λπ.) και οι ιστορίες ζώων (Διήγησις πεζόφραστος των τετραπόδων ζώων κ.λπ.).

Η Τέχνη
Κέντρο και πηγή της τέχνης κατά την περίοδο αυτή είναι η Κωνσταντινούπολη. Στη διαμόρφωσή της συνέβαλαν αρκετά ελληνιστικά, ρωμαϊκά και ανατολικά στοιχεία. Η βυζαντινή τέχνη διαιρείται στις εξής περιόδους:

1) παλαιοχριστιανική (330-630 μ.Χ.), 2) πρωτοβυζαντινή (680-843), 3) μεσοβυζαντινή (843-1204), 4) υστεροβυζαντινή (1204-1453), 5) μεταβυζαντινή (1453-1800).

Ως πρώτη χρυσή εποχή της χριστιανικής τέχνης θεωρείται η εποχή του Ιουστινιανού και μεγαλύτερο επίτευγμά της ο ναός της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη (532-537). Στη ζωγραφική δημιουργήθηκε μία τεράστια παράδοση, όπου κυριαρχούν τα ιερά πρόσωπα του χριστιανισμού και οι ευαγγελικές σκηνές. Παράλληλα με αυτήν αναπτύχθηκε και η ψηφιδογραφία, καθώς και η διακοσμητική γλυπτική και η μικροτεχνία. Αλλά και η εκκλησιαστική μουσική γνώρισε ακμή. Αναπτύχθηκε η μονοφωνική μελωδική τέχνη, η οποία επιδόθηκε στη μελοποίηση ύμνων. 3. ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ
Η ποίηση κατά την περίοδο αυτή εγκαινιάστηκε με τους θρήνους για το πάρσιμο της Πόλης. Με τον καιρό αναπτύχθηκαν και τα άλλα είδη: λυρική ποίηση (Λεονάρδος Δελαπόρτας κ.ά.), ερωτική (ριμάδα κόρης και νιού κ.ά.), του κάτω κόσμου (Μπεργαδής, Ι. Πικκατόρος), ιστορικά ποιήματα (Μαρίνου Μπουνιαλή, Κρητικός πόλεμος κ.ά.), της ξενιτιάς, θρησκευτικά, ηθικοδιδακτικά δραματικά (Γ. Χορτάτζη, Ερωφίλη κ.ά.), δημοτικά (ιστορικά, κλέφτικα και παραλογές).

Η πεζογραφία γνώρισε κάποια ακμή στον τομέα της θρησκευτικής συγγραφής, με στόχους την ορθόδοξη κατήχηση και την αντιπαπική πολεμική, και της ρητορικής. Η ιστορία δεν έχει να παρουσιάσει πρωτότυπα έργα. Η φιλοσοφία είναι υποταγμένη στη θρησκεία, αλλά ανέδειξε αξιόλογους στοχαστές, όπως τους Θεοφ. Κορυδαλλέα, Γερ. Βλάχο, Μεθόδιο Ανθρακίτη, Ευγ. Βούλγαρη κ.ά. Γράφονται επίσης την εποχή αυτή έργα γεωγραφικά και περιηγητικά, καθώς και βιβλία γραμματικής και λεξικά.

4. ΝΕΟΙ ΧΡΟΝΟΙ
Από τα προεπαναστατικά χρόνια είχε αρχίσει να απασχολεί τους Έλληνες λόγιους το γλωσσικό πρόβλημα. Φανατικοί υποστηρικτές της αρχαίας γλώσσας ήταν ο Νεόφ. Δούκας, ο Στέφ. Κομμητάς κ.ά. Στην αντίθετη παράταξη, των δημοτικιστών, ανήκαν οι προσολωμικοί ποιητές Αθ. Χριστόπουλος, Ι. Βηλαράς, Αθ. Ψαλλίδας κ.ά. Ο Αδαμ. Κοραής χάραξε ένα μέσο δρόμο ανάμεσά τους. Τον ακολούθησαν πολλοί (Κ. Κούμας, Κ. Οικονόμος, Θεοκλ. Φαρμακίδης, Ανθ. Γαζής, Νεόφ. Βάμβας κ.ά.).

Στην καθαρεύουσα έγραψαν ο Ανδρέας Κάλβος και οι οπαδοί της παλιάς Αθηναϊκής Σχολής, στους οποίους υπάγονται και οι Φαναριώτες. Οι πιο αντιπροσωπευτικοί απ΄ αυτούς είναι οι Αλ. Σούτσος, Α. Ρ. Ραγκαβής, Ηλ. Τανταλίδης, Αχ. Παράσχος, Θεόδ. Ορφανίδης, Άγγ. Βλάχος, Γ. Βιζυηνός, Αρ. Προβελέγγιος κ.ά. Στη δημοτική έγραψε ο Διον. Σολωμός που έγινε αρχηγός σχολής, της Επτανησιακής, με κυριότερους εκπροσώπους τους Γ. Τερτσέτη, Ιουλ. Τυπάλδο, Αρ. Βαλαωρίτη, Λορ. Μαβίλη, Ανδρ. Λασκαράτο κ.ά. Δημοτικιστές είναι και οι περισσότεροι ποιητές από το 1880 μέχρι σήμερα: Κ. Παλαμάς, Γ. Δροσίνης, Ι. Γρυπάρης, Μιλτ. Μαλακάσης, Λ. Πορφύρας, Ά. Σικελιανός, Γ. Σεφέρης, Γ. Ρίτσος, Ο. Ελύτης, Ν. Βρεττάκος, Τ. Λειβαδίτης κ.ά. Ο Κ. Καβάφης έγραψε σε ιδιότυπη γλώσσα.

Στα πρώτα μετεπαναστατικά χρόνια ακμάζει η απομνημονευματογραφία (Μακρυγιάννης, Φωτάκος, Κασομούλης κ.λπ.). Η ιστορία έχει λαμπρούς εκπροσώπους, τους Σπ. Λάμπρο, Π. Καρολίδη και Κ. Παπαρρηγόπουλο. Τη μεγαλύτερη όμως ακμή τη γνώρισε το μυθιστόρημα και το διήγημα. Από τον μεγάλο κατάλογο των λογοτεχνών αναφέρουμε τους πιο σημαντικούς: Παναγ. Σούτσος, Αλέξ. Σούτσος, Αλέξ. Ραγκαβής, Σπ. Ζαμπέλιος, Εμμ. Ροΐδης, Αλέξ. Παπαδιαμάντης, Γ. Δροσίνης, Ανδρ. Καρκαβίτσας, Εμμ. Λυκούδης, Αλέξ. Μωραϊτίδης, Μιχ. Μητσάκης, Ι. Κονδυλάκης, Δημ. Καμπούρογλου, Γιάννης Ψυχάρης, Γρηγ. Ξενόπουλος, Π. Νιρβάνας, Κ. Χατζόπουλος, Κ. Θεοτόκης, Κ. Χρηστομάνος, Δ. Βουτυράς, Στρ. Μυριβήλης, Ηλ. Βενέζης, Γ. Θεοτοκάς, Μ. Καραγάτσης, Αγγ. Τερζάκης, Θαν. Πετσάλης, Τ. Δόξας, Π. Χάρης, Φ. Κόντογλου, Γιάννης Βλαχογιάννης, Σπ. Μελάς, Ν. Καζαντζάκης, Αντ. Τραυλαντώνης, Στεφ. Γρανίτσας, Πηνελόπη Δέλτα, Χρ. Χρηστοβασίλης, Άγγ. Βλάχος, Μ. Περάνθης, Κ. Ταχτσής, Α. Σαμαράκης, Μ. Λουντέμης κ.ά.

Η Τέχνη
Η Τέχνη κατά την πρώτη μετεπαναστατική περίοδο αναζητεί τρόπους έκφρασης και εμπνέεται από την Επανάσταση και τους πρωταγωνιστές της. Με την άφιξη του Όθωνα αρχίζει ο νεοκλασικισμός στην Ελλάδα. Εκφραστές του στην αρχιτεκτονική είναι ο Σταμάτης Κλεάνθης, ο οποίος μαζί με τον Σάουμερτ κατάρτισε και το πολεοδομικό σχέδιο της Αθήνας.

Ο ρομαντισμός στη ζωγραφική εκπροσωπείται με τους Νικηφόρο Λύτρα, Νικόλαο Γύζη, Γ. Ιακωβίδη και στη γλυπτική με τους Γιαννούλη Χαλεπά, Ι. Βιτσάρη, Θ. Θωμόπουλο.

Ο εμπρεσιονισμός έχει οπαδούς τον Κ. Βολονάκη, τον Κ. Παρθένη κ.ά., καθώς και τον αυθεντικότερο εκπρόσωπο της λαϊκής ζωγραφικής, τον Θεόφιλο Χατζημιχαήλ. Κάπως καθυστερημένος έφτασε στη χώρα μας ο ρεαλισμός, που εκπροσωπήθηκε κυρίως από τους Πολυχρόνη Λεμπέση, Κ. Δημητριάδη, Θαν. Απάρτη. Ο εξπρεσιονισμός ήρθε στην Ελλάδα με τον Γ. Μπουζιάνη (1885-1959) και ανανέωσε την ελληνική ζωγραφική.

Η μουσική στην Ελλάδα εκφράζεται με τρεις μορφές: τη βυζαντινή, τη δημοτική και τη δυτικοευρωπαϊκή. Η πρώτη διατήρησε τη θρησκευτική παράδοση, η δεύτερη επηρεάστηκε από την αρχαία και τη βυζαντινή και η τρίτη διαμορφώθηκε με την επίδραση της ευρωπαϊκής και κυρίως της ιταλικής. Από τους πρώτους αναμορφωτές της μουσικής μας ήταν οι Επτανήσιοι Ν. Μάντζαρος, Σπ. Σαμάρας κ.ά. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ανανέωσαν την ελληνική μουσική οι Ν. Σκαλκώτας, Ν. Μαμαγκάκης, Γ. Ξενάκης κ.ά.

Πηγές:

● ΕΠΙΤΟΜΟ ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ- ΠΡΟΣΩΠΑ- ΓΕΓΟΝΟΤΑ – ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΕΣ- ΧΑΡΤΕΣ- ΣΥΝΘΗΚΕΣ- Έκδοση: ΤΟ ΒΗΜΑ, 2004. Επιμέλεια: Βαγγέλης Δρακόπουλος- Γεωργία Ευθυμίου ● Βρανόπουλος Ε.Π., Ιστορία των αρχαίων χρόνων, Α΄ Λυκείου, ΟΕΔΒ, Αθήνα 1979 ● Εγκυκλοπαίδεια ΔΟΜΗ, Ελλάδα, 2006 ● Ιστορία του ελληνικού Έθνους της Εκδοτικής Αθηνών ● Εκπαιδευτική Πύλη ΥπΕΠΘ www.e-yliko.gr ● Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού ● Μαστραπάς Α., Ιστορία του αρχαίου κόσμου, Α΄ Λυκείου, ΟΕΔΒ, Αθήνα 2005 ● Τσακτσίρας Λ.- Τιβέριος Μ., Ιστορία των αρχαίων χρόνων ώς το 30 π.Χ., Α΄ Γυμνασίου, ΟΕΔΒ, Αθήνα 2005 ● ΥΠΕΠΘ, Λεξικό λογοτεχνικών όρων, Αθήνα 1999 ● ΥΠΕΠΘ, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι, Α΄ τάξη Ενιαίου Λυκείου, ΟΕΔΒ., Αθήνα 2001 http://www. greekhistory. gr/ ● Μediainfo2004.gr ● Αθήνα- Ελλάδα- Ευρώπη- Γη: Μία μικρή εγκυκλοπαίδεια, www. phys. uoa. gr/~nektar/science/geography/encyclopaedia. htm