Η αντίστροφη πορεία και το άδοξο τέλος

Ο Τσέλνερ εκμεταλλεύεται μια μέρα απουσίας της κόρης, δωροδοκεί την καμαριέρα για να απαλλαγεί και από αυτήν και εισβάλλει στο σπίτι. Ψαχουλεύει παντού αναζητώντας λαβράκια, πιέζει τον ζωγράφο να του μιλήσει για τη ζωή του, αλλά τελικά παγιδεύεται. Ο σχεδόν εντελώς ανήμπορος Καμίνσκι τον παρασύρει στην αναζήτηση ενός παλιού έρωτα. Από τη στιγμή αυτή και μετά το μυθιστόρημα απογειώνεται, καθώς οι δύο κεντρικοί χαρακτήρες μετατρέπονται σε πρωταγωνιστές ενός μυθιστορήματος δρόμου, παίρνοντας με το αυτοκίνητο τα βουνά και τα λαγκάδια να βρουν τη γυναίκα της ζωής του Καμίνσκι. Οι περιπέτειες αμέτρητες και η σύγκρουση των δύο χαρακτήρων απολαυστική. Ο Καμίνσκι παμπόνηρος αλλά με την αίσθηση της σοφίας που αποπνέουν οι πραγματικά μεγάλοι. Ο Τσέλνερ, μαγνητοφωνώντας όσα λέει ο Καμίνσκι για να τα χρησιμοποιήσει στη βιογραφία, και έχοντας επενδύσει υπερβολικά στον χαμένο έρωτα του ζωγράφου, μετατρέπεται σταδιακά από θύτη σε θύμα. Ανακαλύπτει πρώτα ότι η βιογραφία είναι μια πολύ δύσκολη υπόθεση, γιατί οι πηγές συνεχώς αντιφάσκουν και η αλήθεια για ένα πρόσωπο είναι άπιαστη.

Ανακαλύπτει όμως ταυτόχρονα ότι ο ίδιος, σε αντίθεση με τον Καμίνσκι, δεν έχει καθόλου ιστορία, δεν είχε δηλαδή ώς τώρα ζωή. Και αυτό τον καταστρέφει. Εδώ όμως βρίσκεται ίσως και η μόνη αδυναμία του έργου. Αυτή η αντίστροφη πορεία και το άδοξο τέλος, δεν μοιάζει πολύ πειστική για έναν τόσο κυνικό χαρακτήρα, όπως έχει σκιαγραφηθεί ο Τσέλνερ. Μπορεί ο Κέλμαν να καταφέρνει έτσι να φτιάξει ένα πολύ μοντέρνο bildungsroman (μυθιστόρημα μαθητείας), δεν μπορεί όμως και να μας πείσει για τη ροπή του σημερινού, αδίστακτου κορακιού, προς τη μεταμέλεια. Ίσως όμως να είναι αυτό που έχει πει ο ίδιος: «Αφήγηση είναι να χρησιμοποιείς τα υλικά της πραγματικότητας, διορθώνοντάς τα με τη φαντασία σου».