Το εκτός τόπου και η χαζοχαρούμενη κοινωνία

ΧΑΒΑΛΕΣ ΚΟΝΤΡΑ ΤΑΧΑ ΣΤΗ ΣΟΒΑΡΟΦΑΝΕΙΑ,
ΚΑΙ ΑΦΟΥ Η ΣΟΒΑΡΟΤΗΤΑ ΤΑΥΤΙΖΕΤΑΙ
ΣΚΟΠΙΜΑ ΜΕ ΤΗ ΣΟΒΑΡΟΦΑΝΕΙΑ, ΣΤΗΝ
ΙΔΙΑ ΓΡΑΜΜΗ ΙΣΟΠΕΔΩΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΑΞΙΩΣΗΣ
ΤΩΝ ΠΑΝΤΩΝ, ΑΥΤΟΣ ΛΟΙΠΟΝ Ο ΧΑΒΑΛΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΟΤΕΡΗ ΤΑΣΗ ΣΗΜΕΡΑ
Η ιδεολογία του χαβαλέ, με τον συνοδό κυνισμό, μια ιδεολογία διακηρυκτικά απολιτική, άρα στη βαθύτερη ουσία της αντιδραστική, διαποτίζει την καθημερινή μας ζωή, άλλοτε κραυγαλέα, άλλοτε χαμηλόφωνη, υπόρρητη και διακριτική -εξού και συχνά χαριτωμένη και γοητευτική. Στην ακραία της, «επιστημονική» μορφή την ιδεολογία αυτή την είδαμε ενδεικτικά στην περίπτωση του Θέμου Αναστασιάδη (26/1), στην πλούσια διαδρομή του, μέσα μάλιστα από προοδευτικές εφημερίδες, την Ελευθεροτυπία, το Βήμα, αλλά και την Καθημερινή, παραγωγό δηλαδή και σύμπτωμα μαζί του ιδεολογικού χυλού που παριστάνει την πολιτική ανεξιθρησκία, την πολυφωνία, τον πλουραλισμό.

Κι είναι δηλαδή σημερινό το φαινόμενο αυτό; Οπωσδήποτε όχι. Μόνο που σήμερα, κι όταν λέω σήμερα αναφέρομαι στις τελευταίες δεκαετίες, η ιδεολογία αυτή βγήκε από το χώρο τού (εκάστοτε) λαϊφστάιλ και ευδοκιμεί σε παραδοσιακώς σοβαρότερα εδάφη, όπως στις εφημερίδες που ανάφερα προηγουμένως, κι όχι μόνο σ΄ αυτές, εννοείται.

Σήμερα π.χ. οχτώ στους δέκα καλλιτέχνες όχι απλώς δεν διστάζουν αλλά θεωρούν περίπου

Οχτώ στους δέκα καλλιτέχνες θεωρούν περίπου επιβεβλημένο να αποκηρύσσουν δημόσια την πολιτική, άλλοτε με έντονη αποστροφή για τα κόμματα που «είναι όλα ίδια», άλλοτε -το χειρότερο!- νωχελικά και αυτάρεσκα

επιβεβλημένο να αποκηρύσσουν κάθε τόσο δημόσια την πολιτική, άλλοτε με έντονη αποστροφή για τα κόμματα που «είναι όλα ίδια», άλλοτε-το χειρότερο!- νωχελικά και αυτάρεσκα. Το σύνθημα που ήρθε ύστερα από την υπερπολιτικοποίηση των πρώτων μεταπολιτευτικών χρόνων, ότι «εκτός από τον ιμπεριαλισμό υπάρχει και η μοναξιά», ήταν ακόμα πολιτικό, επιζητούσε μια ισορροπία, μια θέση του ανθρώπινου πλάι στο πολιτικό. Σήμερα η μοναξιά και ο τρόμος της έγινε καλόδεχτη ιδιωτεία, ή πάντως ιδιωτικότητα, θρίαμβος του ιδιωτικού επί του δημοσίου, κι ο ιμπεριαλισμός μοιάζει λέξη άγνωστη, προκατακλυσμιαίων εποχών. Ακριβέστερα, και πάλι χειρότερα, είναι λέξη και έννοια μπανάλ-όπως ξανάπαμε με άλλη αφορμή: «πασέ»!

Κι αν εκεί, στην περίπτωση (του κάθε) Θέμου, τα πράγματα είναι εμπρόθετα και προγραμματικά, και κυρίως κραυγαλέα, όπως είναι και στην αμεσότερα πολιτική τακτική των «ίσων αποστάσεων», αυτήν που μας γέμισε τα κανάλια με νούμερα και άνθη ακροδεξιά, θα ήθελα να σταθούμε εκεί που το τοπίο θολώνει, εκεί που η ιδεολογία του χαβαλέ δεν είναι ακόμα ιδεολογία (και ίσως και να μη γίνει ποτέ): εκεί που όλα είναι μια ευφρόσυνη, ενδεχομένως, και αθώα στις προθέσεις της πλάκα.

Φεύγουμε λοιπόν από τις άμεσα πολιτικές καταστάσεις, που εύκολα επιδέχονται κατηγοριοποίηση και ανάλυση, και πάμε σε μικρές, ανεπαίσθητες κινήσεις, χειρονομίες, ούτε καν καταστάσεις. Και πάμε στα ακόμα πιο παιγνιώδη και απλά, σε έδαφος άκρως ολισθηρό, αφού ο σχολιασμός αυτός θα μοιάζει αφόρητος γεροντοκορισμός και μικρολογία, αν δεν τον δούμε κάτω από το πρίσμα της φευγαλέας, ώς ένα μεγάλο βαθμό, έννοιας του άτοπου, αυτού που κάνει το αλλιώς φυσικό να μοιάζει αφύσικο, και τότε, από μια άποψη, σκανδαλιστικό.

Είχα θελήσει και άλλη φορά να προσεγγίσω αυτή την έννοια, όταν έγραφα για την καταδικασμένη εξ ορισμού -καθότι εκτός τόπουμίμηση γλεντιού επί πάλκου στην τελετή λήξης των Ολυμπιακών του 2004 (που ήταν και η μόνη μου ένσταση, πρέπει να υπενθυμίσω τώρα). Παράδειγμά μου ήταν το «πείραμα» κατά το οποίο κάθεται κανείς απέναντι από μια παρέα, που γελούν συνέχεια και δυνατά. Στην αρχή χαμογελάει κι αυτός, αλλά, όσο συνεχίζουν οι άλλοι, χάνει το χαμόγελό του, κι απ΄ την αμηχανία φτάνει στον εκνευρισμό.

Κι έλεγα επίσης ότι ο αποτελεσματικότερος τρόπος να εξαγριώσει κανείς τον άλλο είναι να αρχίσει να γελάει ασταμάτητα μπροστά του -όχι ειρωνικά, κοροϊδευτικά, αλλά όσο πιο ανέμελα γίνεται, και σαν να καταδιασκεδάζει με κάποιο ευχάριστο θέαμα. Αυτό το παράδοξο, κάτι από μόνο του καλό, το γέλιο, να λειτουργεί αρνητικά, έχει να κάνει με το περίπλοκο θέμα των κωδίκων που διέπουν την κοινωνική συμπεριφορά μας, με το εξαιρετικά λεπτεπίλεπτο θέμα του άκαιρου και του άτοπου.

Κάτω από αυτό το πρίσμα λοιπόν, ας δούμε επιμέρους συμπτώματα:

Το ιδιαίτερα επιτυχημένο, κατά την άποψή μου, τηλεοπτικό ένθετο της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας , το Οn off, μολονότι τα έχει όλα και σε ικανή δόση, ευθυμογραφικά σχόλια, που πιάνουν από τηλεόραση μέχρι ποδόσφαιρο, κουτσομπολιά και ό,τι άλλο σηκώνει ένα τέτοιο περιοδικό, κάνει ένα βήμα ακόμη, παραπατάει, και, πάλι κατά την άποψή μου, πέφτει και τσακίζεται. Εξηγούμαι, όχι χωρίς δυσκολία, ομολογώ:

Στο εξώφυλλο κάθε τεύχους φιγουράρει ο ηθοποιός, κατά κανόνα, ή πάντως άνθρωπος του θεάματος, που συνέντευξή του φιλοξενείται στις μέσα σελίδες: μία η φωτογραφία του εξωφύλλου, μία στη σελίδα με τα περιεχόμενα, και μία με τη συνέντευξη, ίσον τρεις, και οι τρεις σε πόζα «χιουμοριστική». Προφανέστατα από άποψη, δηλαδή, το κεντρικό πρόσωπο του τεύχους εμφανίζεται φορτωμένο την Άρτα και τα Γιάννενα, με κουδούνες ή πλεξούδες σκόρδα περασμένες στο λαιμό, και σχεδόν πάντα μορφάζοντας στο φακό-τσαλακωμένη εικόνα το λέμε τώρα αυτό;

Υπερβολές, θα πείτε. Κι όμως, έφτασε να μας την πει η Ρούλα Κορομηλά:

«Ήταν μεγάλο λάθος μου να εμφανιστώ στο Μπράβο έχοντας την Αλίκη Βουγιουκλάκη απέναντί μου κι εγώ να φοράω ένα φόρεμα με τεράστιο ντεκολτέ. Η περίσταση απαιτούσε πιο σοβαρό ένδυμα» είπε ποιος; η Ρούλα Κορομηλά! και για ποιον; όχι για τον αρχιεπίσκοπο ή κάποιον πρεσβύτη πολιτικό ή επιστήμονα, αλλά για τη Βουγιουκλάκη! Το διάβασα κατάπληκτος, σχεδόν ακόμα δεν το πιστεύω, στο tvguide, το τηλεοπτικό ένθετο του Βήματος 29.2.04· την ίδια μέρα στο αδελφό ΒΗΜΑgazino ο Θανάσης Λάλας φωτογραφιζόταν «αντισυμβατικά» σε κάτι παράλληλα κρεβάτια με τη Νάντια Κομανέτσι.

Όπως ο Θανάσης Λάλας, πάντοτε σε «αντισυμβατικές», συχνά αστείες, κλοουνίστικες πόζες, με τον περίφημο μαέστρο Κουρτ Μαζούρ ή με τον Σάιμον Ρατλ, με τον Τζεφ Κουνς, με τον Λουί Βυϊτόν, με τον Ντέιβιντ Λιούις της Β&Ο, με τον Θόδωρο Αγγελόπουλο, αρκετές φορές σε πρώτο πλάνο ο ίδιος και σε δεύτερο το τιμώμενο πρόσωπο, και πάντα και στο εξώφυλλο (μόνο με την τιμωρημένη τότε Κατερίνα Θάνου είχε παραλείψει τις φωτογραφίσεις και τους χαριεντισμούς), τόσα εξώφυλλα σ΄ έναν χρόνο ούτε ο Μπραντ Πιτ δεν είχε κάνει.