Κοιτούν τον φασισμό κατάματα

Τις σύγχρονες εκφάνσεις του φασισμού, «του στρατηγικού αντίπαλου μέσα μας, που μας κάνει να ποθούμε αυτό που μας χειραγωγεί» κατά τον Μισέλ Φουκό, προσεγγίζει το 10ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ
Αφορμή για την επιλογή των «Προσώπων του φασισμού» ως θεματική ενότητα του 10ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, που διευθύνει ο άλλοτε διαυθυντής των δραστήριων «Νέων Οριζόντων» Δημήτρης Εϊπίδης, αποτέλεσε η συμπλήρωση- στις 10 του ερχόμενου Νοεμβρίου – 70 χρόνων από τη «Νύχτα των σπασμένων κρυστάλλων»- του μαζικού πογκρόμ στη Γερμανία και την Αυστρία εναντίον των Εβραίων πολιτών και την απαρχή ουσιαστικά του Ολοκαυτώματος.

Οι έννοιες του φασισμού, όπως αυτές διαμορφώνονται και αναπτύσσονται ακόμα και σήμερα εξήντα και πλέον χρόνια μετά το πέρας του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και ουσιαστικά της ύπαρξής του ως πολιτικού συστήματος, μελετώνται σε όλες τους τις εκφάνσεις (ρατσισμός, σφαγές, καταστρατήγηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τρομοκρατία αλλά και άλλοθι αντίδρασης σε αυτήν) στις δεκάδες ταινίες ντοκιμαντέρ που εντάχθηκαν και θα προβληθούν στο δεκαήμερο πρόγραμμα του φεστιβάλ (7-16 Μαρτίου 2008) στη Θεσσαλονίκη.

«Με ταξί στη σκοτεινή πλευρά» ταξιδεύει κινηματογραφικά ο Άλεξ Γκίμπνεϊ (χάθηκε πριν από λίγους μήνες), χρησιμοποιώντας ως αφετηρία του τον θάνατο έπειτα από βασανιστήρια ενός ταξιτζή στο Αφγανιστάν του 2002. Η ταινία (διάρκειας 106 λεπτών) αρχίζει με την ερώτηση «μπορεί η τρομοκρατία να καταστρέψει τη δημοκρατία;» και κλείνει με τη διαπίστωση πως μια τέτοια ερώτηση είναι απλώς ρητορική…

Την απάντηση στην ερώτηση δίνει τελικά η τρις υποψήφια για Όσκαρ ταινία «Επιχείρηση γυρισμός» (με υπότιτλο «Το γράψιμο της εν καιρώ πολέμου εμπειρίας») του Αμερικανού Ρίτσαρντ Ρόμπινς. Η ταινία βασίστηκε σε εκατοντάδες κείμενα από επιστολές Αμερικανών στρατιωτών (στο Ιράκ και το Αφγανιστάν), συνεντεύξεις τους, απομνημονεύματα, δοκίμια, μυθιστοριογραφίες και ποιήματα. Οι λέξεις των στρατιωτών «ντύνονται» με αρχειακές εικόνες πολέμων που χρησιμοποιούνται ως «οπτικά κολάζ» αλλά και με τις εικόνες των ίδιων από τηλεοπτικές συνεντεύξεις τους, ενώ παράλληλα ακούγονται κείμενα από διηγήσεις (λογοτεχνικές και μη) βετεράνων άλλων πολέμων (Βιετνάμ). Οι διηγήσεις και τα κείμενα μπερδεύονται μεταξύ τους, όπως και ο θεατής της ταινίας που συμπεραίνει ότι ο πόλεμος δεν έχει τέλος και είναι πάντα ίδιος σε όλες τις χρονικές και γεωγραφικές διαφοροποιήσεις και τελικά επαναλήψεις του.

Η απανθρωπιά της ζάχαρης
Στον τουριστικό, κατά κοινή ομολογία, παράδεισο της Δομινικανής Δημοκρατίας μας ταξιδεύει η ταινία «Η τιμή της ζάχαρης» του Μπιλ Χάνεϊ. Μόνο που η κάμερά της κινείται λίγα χιλιόμετρα μακριά από τα ακριβά ξενοδοχεία των παραλιών, στις φυτείες ζαχαροκάλαμου της ενδοχώρας, όπου εξαθλιωμένοι μετανάστες από τη γειτονική Αϊτή εργάζονται κάτω από απάνθρωπες, μεσαιωνικές συνθήκες, απόλυτου σκλαβοπάζαρου, για λογαριασμό μίας και μόνο οικογένειας που εκμεταλλεύεται τις φυτείες. Η συγκεκριμένη οικογένεια μάλιστα των «μεγαλοτσιφλικάδων» της περιοχής έχει κινηθεί δικαστικά εναντίον των παραγωγών, ζητώντας την απαγόρευση προβολής της ταινίας, η οποία θέτει θεμελιώδη ερωτήματα στους θεατές-καταναλωτές για το πραγματικό κόστος (οικονομικό, ιδεολογικό, ανθρώπινο) των προϊόντων που αμέριμνα καταναλώνουμε.

ΙΝFΟ

10ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, 7-16 Μαρτίου.