Η εκδίκηση είναι δική μου

Το χαριτωμένο «Juno» να διεκδικεί Όσκαρ καλύτερης ταινίας και το αριστοτεχνικό «Sweeney Τodd» να καταλήγει στην περιφρόνηση από την αδικία. Αν στην ιστορία του κινηματογράφου υπάρχει μία σπουδαία όπερα που με ωμότητα αποκαλύπτει τη βιομηχανική κοινωνία, αυτή δεν είναι άλλη από την κορυφαία στιγμή του Τιμ Μπάρτον και του δημιουργικού, αμερικανικού κινηματογράφου!

Το έχω ξαναπεί. Η παγκοσμιοποίηση και η μπουσική επέλαση είναι οι αφανείς «ήρωες» μιας νέας, λαμπρής, καλλιτεχνικής σελίδας. Εφαλτήριο συνειδητοποίησης, ερέθισμα δημιουργικής έμπνευσης. Η παράπλευρη αμερικανική κινηματογραφία, η μοναδική, οργανωμένη, προοδευτική δημιουργία. Πάρτε τα με τη σειρά για να καταλάβετε τη διαφορά. Ο «Μάικλ Κλέιτον» και η ολιγοπωλιακή αυτοκρατορία. Η «Εξιλέωση» και το κακοφορμισμένο τυμπανιαίο πτώμα μιας άδικης, άνισης κοινωνίας. Το (επερχόμενο από 21/2) «Τhere W ill be Βlood» του Πολ Τόμας Άντερσον και η αχόρταγη, τυχοδιωκτική και αιματοβαμμένη επέλαση της καπιταλιστικής οικονομίας. Ακραίες πολιτικές και οικονομικές καταστάσεις, το πιο γόνιμο έδαφος ν΄ αναπτυχθούν ακραίες καλλιτεχνικές παραστάσεις. Στην Τέχνη συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο απ΄ αυτό που λέει ο λαός. Όσο πιο νηστική, τόσο καλύτερα χορεύει η αρκούδα! Το «Sweeney Τodd» αποτελεί τη συμπύκνωση του προβληματισμού και όλων των αρετών του Τιμ Μπάρτον. Ό,τι πιστεύει και ό,τι έχει κάμει, ενσωματωμένα σ΄ αυτή τη μελαγχολική, παγωμένη, ωμή, ακραία όπερα που πρωτοεμφανίζεται επί θεατρικής σκηνής, σαν μιούζικαλ του Στίβεν Σόντχαϊμ, την 1η Μαρτίου του 1979, με πρωταγωνιστές τον Λεν Καριού και την Άντζελα Λάνσμπερι. Δεν το έχω δει, αλλά σας βεβαιώ ότι αυτό που επί 117 λεπτά παρακολουθούσα με κομμένη την ανάσα στην οθόνη μού προκάλεσε μια συνεχή και αθεράπευτη ανατριχίλα. Ο απίστευτος αυτός τύπος, μοναχικός, ιδιαίτερος και αποστασιοποιημένος, κατασκεύασε ένα από τα πιο εκρηκτικά κοκτέιλ από συστάσεως μουσικού κινηματογράφου. Δηλαδή, ανακάτεψε τον Μπιλ Σάικς του «Όλιβερ Τουίστ» και του Κάρολου Ντίκενς με τον Τζακ τον Αντεροβγάλτη, τον Μαρξ, τον Μπρεχτ, τον «Ψαλιδοχέρη» (του Μπάρτον) και τον κόμη Ντρακούλ, βάζοντας στο τέλος και μια τζούρα από τον Κουρέα της Σεβίλλης. Αυτό ήταν. Και το «αυτό» είναι τόσο ωμό, τόσο γυμνό, τόσο γεωμετρικά καθαρό που μπορεί να κατηγορηθεί για κα κούργημα δογματικό. Και όσο ανελέητος είναι ο Σουίνι Τοντ με τον αδίστακτο εχθρό τόσο ο Τιμ Μπάρτον είναι ανελέητος με την ηδονή του θεατή. Καμία ταύτιση με κανέναν ήρωα. Καμία παραίσθηση και καμία ρομαντική, αισθηματική ψευδαίσθηση. Just blood and razor blade. Απλώς αίμα και κοφτερό ξυράφι. Να θα σου πάει!

Προσέξτε τη διαδικασία. Η απόλυτη διάρθρωση της βιομηχανικής αλλά και μεταβιομηχανικής κοινωνίας: στο ρετιρέ το κουρείο, η δερμάτινη πολυθρόνα, η καταπακτή και οι κοφτερές, γυαλισμένες λεπίδες του Μπέντζαμιν Μπάρκερ, του καλύτερου μπαρμπέρη της Φλιτ Στριτ του Λονδίνου του 19ου αιώνα. Στο ισόγειο, το καφέ της μίσες Νέλι Λόβετ με τις πιο νόστιμες κρεατόπιτες της γειτονιάς. Στο υπόγειο, στα έγκατα αυτού του κοινωνικού φρενοκομείου, ο αλεστικός μηχανισμός μιας βιομηχανικής επεξεργασίας. Ο Μπάρκερ (από το barber- κουρέας), δηλαδή ο Σουίνι Τοντ, ξυρίζει το θύμα μέχρι να του κόψει το λαρύγγι. Το πτώμα από την καταπακτή στον αλεστικό μηχανισμό καταλήγει. Και ύστερα; Άσε καλύτερα. Αν το σκεφτείτε, ποτέ άλλοτε Goody΄s δεν θα επισκεφτείτε.

Η αναγωγή από το προσωπικό στο κοινωνικό είναι φανερή από την εξαιρετική, αν και αθέατη, συνεύρεση του αισθήματος (ρομαντισμός) με τη σάρκα (ρεαλισμός). Ο Βarber Μπάρκερ κόβει λαρύγγια ευυπόληπτων πολιτών, γιατί η καρδιά του και το σώμα του ακρωτηριάστηκαν από τις δικαστικές και αστυνομικές αρχές που του άρπαξαν το πολυτιμότερο πλάσμα της ζωής του, τη γυναίκα του. Το τέρας τέρας σε κάνει. Το τέρας μόνο από τέρας μπορεί να την πάθει. Όπως ο δόκτωρ Φρανκενστάιν. Τέρας έφτιαξες, τέρας θα σε φάει. Κοινωνία, ο καθρέφτης σου είμαι. Τέρας έδωκες, τέρας θα λάβεις.

Ακόμη δύο εξηγήσεις για να μην υπάρξουν παρεξηγήσεις. Πρώτον, όπερα είναι, όχι μιούζικαλ. Όπερα, γιατί η δραματουργική επεξεργασία είναι σκηνική και εντελώς θεατρική. Όπερα, γιατί καθόλου χορός, μόνο τραγούδι και κλαυθμός. Όπερα, γιατί το δράμα είναι κλειστό, σκοτεινό, εφιαλτικό, σαρκικό, θανατηφόρο και βαμπιρικό. Γιατί όλα παραπέμπουν σε αρχέτυπα και σε αρχέγονα, σε δράματα αρχαία, μυθικά και διαχρονικά. Ορέστης ο Σουίνι Τοντ. Αίγισθος ο δικαστής Τέρπιν.

Δεύτερον, Δράκουλας ο Σουίνι Τοντ. Όπως ο κόμης Ντρακούλ, έτσι κι αυτός, καταφθάνει στο λιμάνι του Λονδίνου, πάνω σε ένα καράβι-φάντασμα, μέσα στην ομίχλη. Δράκουλας, γιατί κι αυτός είναι χλωμός, νεκροζώντανος, βαμπίρ αληθινός. Δράκουλας, γιατί όλα είναι πνιγμένα στο σκοτάδι. Δράκουλας, γιατί αίμα είναι το μίσος του, αίμα η τροφή του, αίμα η ύπαρξή του. Δράκουλας, γιατί η εκδίκηση είναι η μοναδική διαδρομή του. Ο Μπάρτον μετακινεί τον κόμη Ντρακούλ από τα Καρπάθια Όρη στην Μητρόπολη της βιομηχανικής

«Sweeney Τodd»

Η μεγάλη ανατριχίλα

Η πυραμίδα της κοινωνίας

Το κόντρα ξύρισμα της εκδικητικής μανίας

ΒΑΘΜΟΙ=8

(Ο Ψαλιδοχέρης στον Δράκουλα βρήκε το ταίρι του)

επανάστασης. Έτσι διορθώνει τον Μπραμ Στόκερ, συγγραφέα του θρυλικού «Dracula». Ο Δράκουλας- λέει – είναι δικός μας, όχι της μακρινής Ρουμανίας. Ακόμη, η εκδικητική μανία του Σουίνι Τοντ με την οργανωμένη, ακραία, συνωμοσία των αρχών, «διορθώνει» και τη φιλανθρωπία του Κάρολου Ντίκενς και του «Όλιβερ Τουίστ». Κανένας οίκτος, από κανέναν σε κανέναν. Ούτε από τα αφεντικά της βιομηχανικής κοινωνίας ούτε από τους σκλάβους αυτής της απάνθρωπης διαδικασίας. Ακόμη διορθώνει και τη «Μητρόπολη» του Φριτς Λανγκ. Καμία συμφιλίωση, καμία ανοχή, ίχνος συμβιβασμού με τους κρεοπώλες των κάτεργων εργασίας. Απόλυτος, ανελέητος, ψυχρός, αδίστακτος εκτελεστής. Ο Τιμ Μπάρτον είναι ο Σουίνι Τοντ. Ο καταραμένος μπαρμπέρης και τρομοκράτης της κινηματογραφικής βιομηχανίας!

Με δυο λόγια: Στο λιμάνι του Λονδίνου του βιομηχανικού οργασμού και του Όλιβερ Τουίστ του Κάρολου Ντίκενς, πάνω σ΄ ένα καράβι ένας καταραμένος από τα κάτεργα μόλις ξεμπαρκάρει. Ο Μπέντζαμιν Μπάρκερ, ο καλύτερος μπαρμπέρης της Φλιτ Στριτ, ύστερα από τόσα χρόνια ταπείνωσης και εξορίας, καταφθάνει στην πόλη του με το όνομα Σουίνι Τόντ (Τζόνι Ντεπ). Φλογισμένος από μίσος, αποφασισμένος για εκδίκηση, μανιασμένος για καταστροφή. Ο άθλιος αρχιδικαστής Τέρπιν (Άλαν Ρίκμαν) του άρπαξε το μονάκριβο πλάσμα της ζωής του και στη συνέχεια, αφού τον έριξε στα μπουντρούμια, την έκλεισε στο αρχοντικό του, μακριά από τα βλέμματα των ανθρώπων, για αποκλειστική δική του ηδονή και απόλαυσή του. Τον πρώτο άνθρωπο που συναντάει είναι η Νέλι Λόβετ (Ελένα Μπόναμ Κάρτερ), μια γυναίκα που φτιάχνει τις χειρότερες πίτες του Λονδίνου. Ό,τι καλύτερο γι΄ αυτόν. Αφού πρώτα θα εγκαταστήσει το κουρείο του στο ρετιρέ αυτής της αραχνιασμένης οικοδομής, στη συνέχεια και με συνεργό αυτή τη διαβολογυναίκα βάζει σε εφαρμογή τα σχέδιά του. Με δύο κοφτερές λεπίδες, ορμάει τους εχθρούς του να ξεκάνει. Η εκδίκηση είναι δική του. Το κόντρα ξύρισμα καλά κρατάει και το Λονδίνο στο αίμα κολυμπάει!


Απόλυτη επίδειξη τρόμου

Διαστημική τεχνολογία με μια μικρή, ερασιτεχνική κάμερα να κινηματογραφεί και να καταστρέφει όλα τα στούντιο και όλες τις ρεπλίκες του Χόλιγουντ. Η μεγάλη έκπληξη της εβδομάδας τιτλοφορείται «Cloverfield» και φέρει την υπογραφή ενός ταλαντούχου σκηνοθέτη με το όνομα Ματ Ριβς που με τη βοήθεια του Τζ. Τζ. Έιμπραχαμς στην παραγωγή συνυπογράφουν την απόλυτη και συμπυκνωμένη επίδειξη τρόμου!

Πλήρης αντιστροφή και συντριπτική ανατροπή. Αντί τα ντεκόρ και τα οπτικά εφέ να καθηλώνουν τον αμφιβληστροειδή (πράγμα κοινότοπο από την επανάληψη και την παρακμή), το λιλιπούτειο, το ομιχλώδες και η ερασιτεχνική καταγραφή είναι οι πρωταγωνιστές αυτής της πλούσιας χολιγουντιανής παραγωγής. Πώς συμβαίνει στον «Τιτανικό» του Κάμερον; Ο πιο λαμπρός πλούτος του Χόλιγουντ με το πιο μεγάλο και πολυτελές σκάφος καταλήγουν στο τέλος σε μια σανίδα σωτηρίας που επιπλέει στα παγωμένα νερά του Ατλαντικού. Η δημιουργία

«Cloverfileld»

Η συντέλεια της Γης
Μικροσκοπική μηχανή
Απόλυτη καταστροφή

ΒΑΘΜΟΙ=7

(super horror movie)

και η πρωτοτυπία από την καταστροφή. Περίπου έτσι κι εδώ. Μπροστά στην οθόνη το ερασιτεχνικό. Πίσω- φευγαλέα, αμυδρά και σκοτεινά- τα τέρατα από όλα σχεδόν τα horror movies του Αmerican Cinema.

Αποτέλεσμα; Το χάρτινο γίνεται αληθινό. Το ψευδές ρεαλιστικό. Ο τρόμος αληθινός. Έτσι ο θεατής συγχρονίζεται με την ανάσα αυτών των ερασιτεχνών που κινηματογραφούν τον πανικό. Κι έτσι, το βίωμα απολαυστικό. Για να οργανωθεί και να συντελεστεί αυτή η παρανοϊκή τελετή, δύο πράγματα μαζί. Πρώτα ο χρόνος είναι ρεαλιστικός (όλα συμβαίνουν μέσα στα 85 λεπτά της χρονικής διάρκειας της ταινίας). Και δεύτερον, η καταγραφή είναι υποκειμενική, από ερασιτεχνική κάμερα ενός περαστικού. Αποτέλεσμα; Το fiction (μυθιστορηματικό) εκλαμβάνεται ως ντοκιμαντέρ, αυθόρμητο, ακαριαίο και ιστορικά σπουδαίο. Για να τελειώνω, αν το «Βlair Witch Ρroject» προκάλεσε πανικό, ετούτο εδώ πρέπει να προκαλέσει τον μεγαλύτερο σεισμό!

Με δυο λόγια: Καθώς φίλος κινηματογραφεί το αποχαιρετιστήριο πάρτι και τα ερωτικά μπερδέματα του φίλου του, ένας τρομερός, από τα έγκατα της γης, σεισμός, προκαλεί μεγάλο και απίστευτο πανικό. Με την ίδια μικροσκοπική μηχανή υπό μάλης αρχίζει η καταγραφή μιας εξωγήινης επίθεσης στη Νέα Υόρκη. Τέρατα σαν τον Γκοντζίλα, τον Άλιεν, τον πύθωνα, σαν οτιδήποτε αποκρουστικό και δολοφονικό επινοήθηκε στην οθόνη, επιτίθενται και κατατροπώνουν όλα τα όπλα της Γης, ακόμη και τα πιο σύγχρονα της αμερικανικής πολεμικής μηχανής. Η απόλυτη καταστροφή!
Πολύ κακό για το τίποτα

Όσο κρυστάλλινος είναι ο «Sweeney Τodd» τόσο μπερδεμένο, γριφώδες και φορμαλιστικό είναι το «Ι am not there» του Τοντ Χέινς. Από τις ελάχιστες φορές στην ιστορία του κινηματογράφου, όπου τόσος κόπος, τόσα πρόσωπα, τόσα υπονοούμενα, τόση αισθητική ουσία και τόση τεχνική επεξεργασία για να υπηρετήσουν και να καταλήξουν σε μια προβληματική, κουραστική ανακατωσούρα!

Το απόλυτο εγκεφαλογράφημα πακεταρισμένο με μουσική σφραγίδα. Ο Τοντ Χέινς, λοιπόν, αποφασίζει να «τοποθετηθεί» επί του φαινομένου Μπομπ Ντίλαν. Ωραία. Όχι με μια βιογραφία, αλλά με έξι πρόσωπα που παραπέμπουν και μ΄ ένα που ευθέως είναι ο Ντίλαν. Και γιατί έξι και όχι δεκαέξι; Και γιατί δεκαέξι και όχι εκατόν έξι; Παίζουμε την κολοκυθιά με την εξής σειρά:

ο Ρόμπι, ένας χαρισματικός ηθοποιός και περιθωριακός τύπος που στη συνέχεια αφομοιώνεται και αλλοτριώνεται από το σύστημα, είναι μία από τις πλευρές του Μπομπ Ντίλαν (δηλαδή ο Χιθ Λέτζερ, αυτό το ταλαντούχο βλαχαδερό από τα βοσκοτόπια της Αυστραλίας, που πνίγηκε μέσα στα ναρκωτικά και το χρήμα). Περίφημα. Εννιά στους δέκα stars του ροκ εντ ρολ, αρχίζουν έτσι και καταλήγουν γιουβέτσι. Σιγά την πρωτοτυπία. Πάμε παρακάτω στον Βilly the Κid και τον Ρίτσαρντ Γκιρ.

Δεύτερη πλευρά του Μπομπ Ντίλαν είναι ο θρυλικός Μπίλι δε Κιντ. Ωραία. Εννιά στους δέκα stars του ροκ εντ ρολ, με τα δικά τους προσωπικά είδωλα. Ο Τζον Λένον με τους Μαύρους Πάνθηρες. Ο Τζίμι Χέντριξ με τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ κ.ο.κ. Σιγά την πρωτοτυπία. Ο εντεκάχρονος Γούντι Γκάθρι (Μάρκους Καρλ Φράνκλιν), μυθική φυσιογνωμία της μουσικής, η αρχετυπική μορφή που καθόρισε την πορεία του Μπομπ Ντίλαν. Εννιά στους δέκα stars του ροκ εντ ρολ εμπνέονται από τους δικούς τους ήρωες και τους δικούς τους μύθους, ανάμεσα σ΄ αυτούς και ο Μπομπ Ντίλαν. Για να μην σας εξαντλήσω και να μην εξαντληθώ, επί δύο ώρες η μία ζωντανή αναφορά διαδέχεται την άλλη και στο βάθος να η γυναίκα που τον Μπομπ Ντίλαν παριστάνει. Η Κέιτ Μπλάνσετ με παντελόνια, τσιγάρο και σε διαρκή ζαλάδα, σε ανελέητη κόντρα με τους φανατισμένους οπαδούς που οργίζονται με τον Ντίλαν και την ηλεκτρική κιθάρα. Σιγά την πρωτοτυπία. Οποιοδήποτε πόνημα για τον Μπομπ Ντίλαν εξηγεί με το νι και με το σίγμα την αντιπαλότητα των οπαδών με τον κορυφαίο ποιητή και τραγουδοποιό. Τι θέλει να πει ο ποιητής; Πρώτον ότι ο Ντίλαν άλλαζε, αναθεωρούσε και τολμούσε. Πράγμα που τον έφερνε αντιμέτωπο με τα οργισμένα πλήθη, κολλημένα δογματικά στην πρώτη εποχή του Μπομπ Ντίλαν. Και δεύτερον (το μοναδικό ενδιαφέρον αυτής ιστορίας), ότι θηλυπρεπής ο Ντίλαν επειδή ακριβώς είναι πονηρός, αίλουρος, επομένως αρσενικοθήλυκος ο αρχηγός. Έτσι ο Τοντ Χέινς από τη μία τον δοξάζει και από την άλλη τον υπονομεύει διαρκώς.

Επομένως, ο σκηνοθέτης δεν είχε τα κότσια να αρθρώσει ευθέως το σχόλιό του για το ίνδαλμά του κι έτσι επέλεξε μια πλάγια διαδρομή για να μπερδέψει τον θεατή. Μπομπ Ντίλαν από εδώ, Μπομπ Ντίλαν από εκεί, στο τέλος άφαντο το πουλί!

«Ι am not there»

Υπόδειγμα αισθητικής και τεχνικής
Εξαιρετικό soundtrack
Μπερδεμένη ιστορία

ΒΑΘΜΟΙ=5

(πολύ κακό για το τίποτα)

Σαν Φεστιβάλ Κινηματογράφου

Συνωστισμός καλλιτεχνικών ταινιών. Συνωστισμός αυτοκτονιών. Πόσες θα αντέξουν στα ταμεία; Άντε μία και μισή, οι άλλες στην καταστροφή:

«Πάνω απ΄ όλα ο έρωτας» (Feast of love) του Ρόμπερτ Μπέντον, με παράλληλες ιστορίες που καλύπτουν όλες τις πλευρές της ανθρώπινης περιπέτειας. Ομοφυλοφιλία, απιστία, διαζύγια, έρωτας, θάνατος, υιοθεσία. Και αισιοδοξία και απαισιοδοξία. Το πεπρωμένο φυγείν αδύνατον. Αλλά υπάρχει ελπίδα. Όλα μέσα.

ΒΑΘΜΟΙ=5

(Ναι μεν αλλά)

Μόργκαν Φρίμαν, Γκρεγκ Κινίαρ, Ράντα Μίτσελ, Μπίλι Μπεργκ, Σέλμα Μπερκ, Αλέξα Ντάβαλος, Φρεντ Γουόρντ. Το γαϊτανάκι της ζωής.

«Ταξίδι στο Darjeeling» (Τhe Darjeeling limited): Σουρεαλιστική κομεντί του Γουές Άντερσον με καλύτερή του στιγμή την «Οικογένεια Τενενμπάουμ». Τρία αδέλφια φορτωμένα με μίσος μεταξύ τους (Όουεν Ουίλσον- Έιντριεν Μπρόντι – Τζέισον Σουόρτσμαν) καταφθάνουν στην Ινδία για να βρουν τη μαμά τους (Αντζέλικα Χιούστον), η οποία έχει εγκαταλείψει τα εγκόσμια, για να βρει την ψυχή της. Οδοιπορικό

ΒΑΘΜΟΙ=5

(Ναι μεν αλλά)

συμφιλίωσης μιας διαλυμένης οικογένειας. Εξαιρετικό στυλ και θαυμάσια πλαναρίσματα, αλλά από ουσία και χαμόγελα ελάχιστα.

«Μυστικά και ψέματα» Βραβευμένο ντοκιμαντέρ του Σταύρου Στάγκου. Στην πόλη Μποπάλ της Ινδίας 1984, από διαρροή μιας θανατηφόρας χημικής ουσίας του αμερικανικού γίγαντα Union Carbide, εξοντώνονται χιλιάδες ψυχές και στη συνέχεια προκύπτουν τερατογενέσεις. Το κρυφό, αμερικανικό Τσερνόμπιλ από την αχόρταγη πολυεθνική βουλιμία και την εκμετάλλευση του

ΒΑΘΜΟΙ=5

(Ναι μεν αλλά)

Τρίτου Κόσμου. Το «θέμα» καυτό», αλλά η επεξεργασία τηλεοπτική. Ό,τι πρέπει για την TV.

«Οι φίλοι της Έμα» του Γερμανού Sven Τaddiken. Εκείνος (Γιούργκεν Φόγκελ) πρωτευουσιάνος και καρκινοπαθής. Εκείνη (Γιόρντις Τρίμπελ) ταγμένη στη φύση και την αγροτική ζωή. Θα συναντηθούν, θα συγκρουστούν και θα συγκατοικήσουν. Βουκολικό δραματάκι επιπέδου Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.

ΒΑΘΜΟΙ=4

(Όχι μεν αλλά)