Την τελευταία του πνοή άφησε ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος στις 5.15 το πρωί μετά από πολύμηνη μάχη με τον καρκίνο.
Η κατάσταση της υγείας του αρχιεπισκόπου επιδεινώθηκε ραγδαία χθες το βράδυ. Τον ταλαιπωρούσε έντονη δύσπνοια καθώς είχε συγκεντρωθεί ξανά υγρό στους πνεύμονές του και υπέφερε και από έντονους πόνους. Οι θεράποντες γιατροί του μετέβησαν εσπευσμένα στην αρχιεπισκοπική κατοικία γύρω στις 2 τα ξημερώματα αλλά δεν κατέστη δυνατό να τον κρατήσουν στη ζωή. Ο αρχιεπίσκοπος γρήγορα έπεσε σε ηπατικό κώμα και εξέπνευσε τα ξημερώματα.
Τις τελευταίες δύο εβδομάδες η κατάσταση της υγείας αρχιεπισκόπου χειροτέρεψε πολύ. Ήταν εξαντλημένος και αδύναμος, σηκωνόταν ελάχιστα από το κρεβάτι, κοιμόταν τις περισσότερες ώρες της ημέρας και η όρεξή του είχε μειωθεί σημαντικά. Χθες μάλιστα, ταλαιπωρήθηκε μετά από αρκετές ημέρες και από πόνους πράγμα που έκανε τους γιατρούς του να του χορηγήσουν ισχυρά αναλγητικά. Ωστόσο, παρά τις δύσκολες ώρες που περνούσε ο αρχιεπίσκοπος είχε αποφασίσει από τις 11 Ιανουαρίου να παραμείνει στο σπίτι του και να μην μεταφερθεί σε νοσοκομείο για νοσηλεία.
Σε όλο το διάστημα της ασθένειάς του έδινε τη μάχη για τη ζωή με θάρρος και καρτερία προκαλώντας τη συγκίνηση του κόσμου. Ενδεικτικό είναι ότι από το καλοκαίρι, όταν για πρώτη φορά διαπιστώθηκε ότι πάσχει από καρκίνο είχε ζητήσει να δημοσιοποιηθεί η κατάσταση της υγείας του. Η σορός του αρχιεπισκόπου αναμένεται να εκτεθεί σε τριήμερο προσκύνημα ενώ ή κηδεία του θα γίνει με τιμές αρχηγού κράτους.
Γιος εμπόρου από τη Θράκη
Ο ΜΑΚΑΡΙΣΤΟΣ Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος γεννήθηκε στην ακριτική Θράκη το 1939 από γονείς πρόσφυγες. Οι γονείς του κατάγονταν από την Αδριανούπολη, την οποία εγκατέλειψαν το 1923 μετά την εφαρμογή δηλαδή της συνθήκης της Λωζάνης. Η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Ξάνθη. Εκεί, ο πατέρας του Αρχιεπισκόπου, Κωνσταντίνος Παρασκευαΐδης, ασχολήθηκε με επιτυχία με το εμπόριο και διετέλεσε δήμαρχος Ξάνθης για τέσσερα χρόνια.
Η οικογένειά του τον ήθελε να σπουδάσει. Έτσι, σε μικρή ηλικία πήγε στην Αθήνα προκειμένου να φοιτήσει στο Λεόντειο Λύκειο Πατησίων – για έξι χρόνια- και έπειτα στη Νομική και Θεολογική Σχολή Αθηνών. Ήταν μάλιστα πτυχιούχος της αγγλικής και γαλλικής γλώσσας καθώς και γνώστης ιταλικών και γερμανικών.
Διάκονος χειροτονήθηκε το 1961, σε ηλικία 22 ετών, όταν δηλαδή ήταν ακόμη φοιτητής στη Νομική Σχολή. Εκείνο το διάστημα συνδέθηκε με τον Μητροπολίτη Πειραιώς Καλλίνικο που έγινε ο πνευματικός του πατέρας. Ακολούθησε τον μοναχικό βίο και έγινε μέλος της μοναστικής αδελφότητας «Χρυσοπηγή».
Πρεσβύτερος χειροτονήθηκε το 1965 και τοποθετήθηκε ως ιεροκήρυκας και πνευματικός προϊστάμενος του Ι.Ν. Κοιμήσεως Θεοτόκου (Παναγίτσας) στο Π. Φάληρο. Τη χρονιά που έγινε αρχιεπίσκοπος ο Ιερώνυμος επελέγη ως ο γραμματέας της Ιεράς Συνόδου. Θέση στην οποία παρέμεινε επί 7 χρόνια, δηλαδή και κατά τη διάρκεια της Χούντας.
Το 1974 εκλέχθηκε σε ηλικία 35 ετών Μητροπολίτης Δημητριάδος και Αλμυρού. Ήταν ο νεώτερος μητροπολίτης της Εκκλησίας της Ελλάδος. Πλούσιο ήταν το συγγραφικό του έργο. Έως το 2006 είχε γράψει 36 βιβλία για εκκλησιαστικά και κοινωνικά θέματα.
Για δέκα χρόνια στο τιμόνι της Εκκλησίας
Η εκλογή του στον αρχιεπισκοπικό θρόνο, στις 28 Απριλίου 1998, σκόρπισε αισιοδοξία και μεγάλες προσδοκίες για τη δημιουργία μίας νέας εποχής στην Εκκλησία. Εκείνη την εποχή ήταν ο πιο δημοφιλής από τους ιεράρχες, αλλά και νέος σε ηλικία- 59 ετών.
Έδωσε μεγάλο βάρος στην επαφή και την επικοινωνία του με τη νεολαία. Έβαλε το Ίντερνετ στις εκκλησίες. Εμφανιζόταν συχνά στα μέσα ενημέρωσης και παρενέβαινε για θέματα όχι μόνο εκκλησιαστικά, αλλά και κοινωνικά και πολιτικά. Γρήγορα όμως οι παρεμβάσεις του γύρισαν… μπούμερανγκ, καθώς δέχτηκε κριτική από τα κόμματα και τα μέσα ενημέρωσης γι΄ αυτόν τον λόγο.
Κατά τη διάρκεια της θητείας του καθιέρωσε την επιδότηση τρίτου παιδιού στην περιφέρεια της Θράκης. Ίδρυσε το γραφείο νεότητας της Εκκλησίας.
Στα εννιά χρόνια που οδηγούσε την Εκκλησία πρωταγωνίστησε πολλές φορές σε διαμάχες και συγκρούσεις με άλλους ιεράρχες, αλλά και πολιτικούς.
Από τη θητεία του δεν έλειψαν και τα σκάνδαλα. Τον Φεβρουάριο του 2006, όταν ξέσπασε το παραδικαστικό κύκλωμα, αποδείχτηκε ότι εμπλέκονταν σ΄ αυτό και κληρικοί που ήταν μάλιστα στο στενό περιβάλλον του Αρχιεπισκόπου. Πολλοί τότε του ζήτησαν επιτακτικά να προχωρήσει σε «κάθαρση». Το άνοιγμα στους νέους
Τους πρώτους μήνες της θητείας του, ο Αρχιεπίσκοπος επιχείρησε άνοιγμα στη νεολαία. Χαρακτηριστική είναι η φράση του «σας πάω», την οποία είχε απευθύνει στους νέους. Την ίδια φράση επανέλαβε στον πρώτο αγιασμό που είχε πραγματοποιήσει σε σχολεία τον Σεπτέμβριο του 1998. Σε άλλη ομιλία του είχε πει: «Σας δεχόμεθα στην Εκκλησία όλους όπως είστε, και με το παντελόνι και με την κοντή φούστα, ακόμα και με το σκουλαρίκι…», ενώ μιλώντας από τη Σάμο τον Ιούνιο του 1998 έλεγε ότι θα πλησιάσει τους νέους, «στα πεζοδρόμια, τις καφετέριες, στα σφαιριστήρια και οπουδήποτε αυτοί συχνάζουν». Στο πλαίσιο της ίδιας προσπάθειας ακολούθησε κι έναν άλλον τρόπο επικοινωνίας με τους νέους: όποτε συναντιόταν με μαθητές και εφήβους τούς έλεγε από ένα ανέκδοτο.
Το άνοιγμα του μακαριστού Αρχιεπισκόπου προς τους νέους περιελάμβανε και μία σειρά μέτρων, τα οποία όμως έμειναν στα χαρτιά: η δημιουργία Ίντερνετ καφέ στο κέντρο της Αθήνας δεν έγινε ποτέ, παρ΄ ότι είχε σχεδιαστεί από το 1998. Παρόμοια τύχη είχε και η πιλοτική ανάγνωση του Ευαγγελίου στα νέα ελληνικά, προκειμένου να το κατανοούν οι νέοι.
Η κόντρα για τις ταυτότητες
Το 2000, επί πρωθυπουργίας του κ. Κ. Σημίτη, η κυβέρνηση αποφάσισε να αφαιρέσει την αναγραφή του θρησκεύματος από τις αστυνομικές ταυτότητες, κατόπιν και της γνωμοδότητησης της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων. Ακολούθησε αντιπαράθεση Εκκλησίας- κυβέρνησης με σκληρές δηλώσεις.
Στην προσπάθειά του να ανατρέψει την απόφαση της κυβέρνησης, ο Αρχιεπίσκοπος οργάνωσε δύο συλλαλητήρια στη Θεσσαλο νίκη και την Αθήνα, τον Ιούνιο του 2000 με τη συμμετοχή πολλών μητροπολιτών. Μάλιστα στη λαοσύναξη της Αθήνας είχε επιστρατεύσει και το λάβαρο της Αγίας Λαύρας. Μετά τα συλλαλητήρια, η Εκκλησία άρχισε να συγκεντρώνει υπογραφές από τους πιστούς. Οι υπογραφές όμως ουδέποτε χρησιμοποιήθηκαν και στις ταυτότητες πλέον δεν αναγράφεται το θρήσκευμα.
Η Δεξιά του κυρίου
Συχνές ήταν και οι παρεμβάσεις πολιτικού χαρακτήρα του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου. Η φράση του για τη «Δεξιά του κυρίου», μόλις μία εβδομάδα μετά την ανάληψη της κυβέρνησης από τη Ν.Δ. τον Μάρτιο του 2004, είναι από τις πιο χαρακτηριστικές. Συγκεκριμένα είχε πει: «Ενθαρρυνόμαστε κάθε φορά που βλέπουμε τη Δεξιά του Κυρίου να δίδει κατευθύνσεις και να υποδεικνύει τον δρόμο, καθώς επίσης και όταν διαπιστώνουμε ότι καθένας ο οποίος σε αυτόν τον τόπο θέλησε να παραβλέψει την Εκκλησία και να περιφρονήσει τον θρησκεύοντα λαό μας ετέθη στο περιθώριο». Απέδιδε δηλαδή την ήττα του ΠΑΣΟΚ στον θρησκεύοντα λαό. Μάλιστα, στην ίδια ομιλία του είχε προσθέσει ότι «δεν έχει σημασία εάν οι κατά της Εκκλησίας διωγμοί και οι περιφρονήσεις διαρκούν 4 ή 14 ή 24 ή 74 χρόνια. Σημασία έχει ότι στο τέλος η παντοδύναμη Δεξιά του Κυρίου δείχνει τι θέλει ο Θεός και τι θέλει ο λαός».
Και λίγες ημέρες μετά, στην πρώτη του συνάντηση με τον Πρωθυπουργό Κ. Καραμανλή είχε πει:
«Οι καταστάσεις αλλάζουν, δόξα σοι ο Θεός».
Λίγο πριν εισαχθεί στο Αρεταίειο, φωτογραφίζοντας τον Συνασπισμό, είχε πει σε ομιλία του σε ιερό ναό, στα τέλη Μαΐου: «Είστε μία ελάχιστη μειοψηφία του 2-3%».
Οι παρεμβάσεις του on camera
Από την αρχή της θητείας του ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος παρενέβαινε συχνά για κοινωνικά ακόμη και για πολιτικά θέματα με δηλώσεις του στις κάμερες. Ενδεικτικό είναι ότι το πρώτο διάστημα ο τηλεοπτικός φακός τον ακολουθούσε παντού. Όχι τυχαία. Καθημερινά ή όποτε χρειαζόταν, η αρχιεπισκοπή έστελνε δελτία Τύπου με το «πρόγραμμα του Αρχιεπισκόπου».
Όπως έλεγε «η Εκκλησία δεν είναι δυνατόν να μη λαμβάνει θέση για όλα τα θέματα που άπτονται της καθημερινότητος του χριστεπώνυμου πληρώματος». Είχε παρέμβει από άμβωνος ακόμη και για το Κυπριακό, για το οποίο είχε πει πως μία «μη λύση» είναι καλύτερη από μία «κακή λύση».
Πριν από έναν χρόνο ζητούσε αλλαγές στο βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού, καθώς και στα βιβλία θρησκευτικών.
Ακόμα και από το Μαϊάμι συνέχιζε να κάνει παρεμβάσεις. Στις αρχές Σεπτεμβρίου είχε στείλει ομιλία στο Πανελλήνιο Θεολογικό Συνέδριο. Ανέφερε μεταξύ άλλων ότι η Εκκλησία συνεχίζει να εκφράζει τη διαφωνία της σε αρκετά θέματα: «… το κάναμε στο θέμα των ταυτοτήτων, το κάνουμε στο θέμα του βιβλίου της Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού».
Βελτίωση σχέσεων με Καθολική Εκκλησία
Στις 4 και 5 Μαΐου του 2001 ο Αρχιεπίσκοπος συναντήθηκε στην Αθήνα με τον Πάπα Ιωάννη Παύλο Β΄. Ήταν η πρώτη επίσκεψη αρχηγού της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στην Ελλάδα έπειτα από 10 αιώνες. Μάλιστα τότε ο Πάπας είχε ζητήσει «συγχώρεση» για πράξεις των καθολικών στο παρελθόν κατά των ορθοδόξων. Πέντε χρόνια μετά ο Αρχιεπίσκοπος ανταπέδωσε την επίσκεψη και παρά τις αντιδράσεις μητροπολιτών πραγματοποίησε τριήμερη επίσκεψη στο Βατικανό όπου συναντήθηκε με τον Πάπα Βενέδικτο ΙΣΤ΄ στις 14 Δεκεμβρίου ● Με στόχο να δημιουργήσει πρωταγωνιστικό προφίλ για την Εκκλησία της Ελλάδος, ο Αρχιεπίσκοπος εγκαινίασε στις 4 Οκτωβρίου 2003 γραφείο- αντιπροσωπεία της Εκκλησίας στις Βρυξέλλες, προκειμένου να παρακολουθεί τις εξελίξεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Εξελέγη στην 3η ψηφοφορία
Το 1998 σε ηλικία 59 ετών εξελέγη Αρχιεπίσκοπος Αθηνών έπειτα από τρεις ψηφοφορίες, διαδικασία που διήρκεσε περίπου 4 ώρες. Αντίπαλοί του το πρωινό της 28ης Απριλίου, στην πρώτη ψηφοφορία, ήταν ο Μητροπολίτης Θηβών Ιερώνυμος, ο Αλεξανδρουπόλεως Άνθιμος, ο Βρεσθένης Δημήτριος, ο Ιωαννίνων Θεόκλητος, ο Μεγάρων Βαρθολομαίος, ο Πισιδίας Μεθόδιος, ο Ζιχνών Σπυρίδων, ο Κερκύρας Τιμόθεος. Στην πρώτη ψηφοφορία πήρε 23 ψήφους, που ήταν και οι περισσότερες. Ακολούθησε δεύτερη ψηφοφορία όπου ο Δημητριάδος Χριστόδουλος είχε συγκεντρώσει 35 ψήφους, ο Θηβών 25 και ο Αλεξανδρουπόλεως 13. Στην τρίτη ψηφοφορία, ο Χριστόδουλος με 49 ψήφους έναντι 20 του Ιερώνυμου και τεσσάρων του Άνθιμου αναδείχθηκε Αρχιεπίσκοπος. Τo ίδιο βράδυ είχε δηλώσει στα «ΝΕΑ» ότι ξεκινάει «μια νέα εποχή για την Εκκλησία» και ότι «πνέει άνεμος αλλαγής».
Κρίση με το Πατριαρχείο
Τον Ιούλιο του 2003, μετά τον θάνατο του Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Παντελεήμονα, ο Πατριάρχης ζήτησε να εφαρμοστεί η πατριαρχική πράξη του 1928, δηλαδή να του αποσταλεί ο κατάλογος με τους υποψήφιους μητροπολίτες. Ο Αρχιεπίσκοπος αρνήθηκε να στείλει κατάλογο προς έγκριση κι έστειλε απλώς προς… ενημέρωση. Τον Απρίλιο του 2004 ο Πατριάρχης αποφάσισε να διακόψει την επικοινωνία με τον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο και να μην αναγνωρίσει τις εκλογές για τις μητροπόλεις. Τελικώς, τον Ιούνιο επήλθε συμβιβασμός έπειτα από αμοιβαίες υποχωρήσεις.
Το ταξίδι στο Μαϊάμι, η επέμβαση και οι διαξιφισμοί των γιατρών
Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ της υγείας του ξεκίνησε στις 9 Ιουνίου όταν εισήχθη στο Αρεταίειο νοσοκομείο. Οι πρώτες πληροφορίες μιλούσαν για γαστρεντερικές διαταραχές. Ωστόσο, γρήγορα διαπιστώθηκε- αν και δεν ανακοινώθηκε επισήμως- ότι ο Αρχιεπίσκοπος έπασχε από καρκίνο του παχέος εντέρου. Στις 13 Ιουνίου υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση κατά την οποία διαπιστώθηκε και το «χρόνιο πρόβλημα στο ήπαρ». Επρόκειτο για τον δεύτερο καρκίνο που λίγες ημέρες μετά ανακοίνωσαν οι γιατροί. Αρχικά οι γιατροί ανακοίνωσαν ότι η μετεγχειρητική του πορεία εξελισσόταν ομαλά. Στη συνέχεια όμως έγινε γνωστό ότι είχαν παρουσιαστεί επιπλοκές, μεταξύ των οποίων δυσλειτουργία του πεπτικού συστήματος και δύσπνοια. Το αποτέλεσμα ήταν ο Αρχιεπίσκοπος να παραμείνει στην εντατική για 13 ημέρες. Στις 21 Ιουνίου οι γιατροί έπειτα από παραίνεση του ίδιου του Αρχιεπισκόπου ανακοίνωσαν σε συνέντευξη Τύπου ότι πάσχει ταυτοχρόνως από δύο μορφές καρκίνου- στο παχύ έντερο και στο ήπαρ.
Ο χειρουργός Ανδρέας Τζάκης στις 12 Ιουλίου ανακοίνωσε σε συνέντευξη Τύπου ότι έχει αποφασιστεί η μετάβαση του Αρχιεπισκόπου στο Μαϊάμι προκειμένου να υποβληθεί σε μεταμόσχευση ήπατος. Η νοσηλεία του στο Αρεταίειο κράτησε 42 ημέρες, έως τις 20 Ιουλίου. Στις 18 Αυγούστου ο Αρχιεπίσκοπος αναχώρησε με το πρωθυπουργικό αεροσκάφος για το Μαϊάμι. Γρήγορα τοποθετήθηκε στην κορυφή της λίστας αναμονής για μόσχευμα. Το συμβατό μόσχευμα βρέθηκε στις 8 Οκτωβρίου και ο Αρχιεπίσκοπος εισήχθη στο νοσοκομείο Τζάκσον του Μαϊάμι. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της επέμβασης ο χειρουργός Ανδρέας Τζάκης διαπίστωσε έκπληκτος ότι υπήρχαν διάσπαρτοι όγκοι στην κοιλιακή χώρα του Αρχιεπισκόπου. Έτσι, η μεταμόσχευση τελικώς δεν πραγματοποιήθηκε. Η ματαίωση της μεταμόσχευσης προκάλεσε αντιπαραθέσεις γιατρών στην Αθήνα για το εάν έπρεπε ή όχι να γίνει η επέμβαση. Πάντως, ο χειρουργός Ανδρέας Τζάκης δήλωσε τις επόμενες ημέρες ότι η μεταμόσχευση ήταν η μόνη λύση για να δοθεί οριστική λύση στο αδιέξοδο. Τελικώς οι γιατροί συνέστησαν στον Αρχιεπίσκοπο ήπιας μορφής θεραπεία με χάπια την οποία ξεκίνησε μετά τις 26 Οκτωβρίου, όταν επέστρεψε στην Ελλάδα.
Δηλώσεις και γραπτά του που συζητήθηκαν
ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΙΑ
(31/10/2004): «… σκεφθείτε πού έχουμε φτάσει. Σε ποιο κατάντημα έχει φτάσει σήμερα η ανθρωπότητα, η οποία αυτό που είναι αμαρτία βοώσα και κράζουσα θέλει να το καλύψει. Να μη λέμε, να μη μιλάμε, γιατί ενοχλούνται αυτοί που έχουνε το κουσούρι, γιατί θέλουνε όλοι οι άλλοι να το παραδεχθούν ως μία φυσιολογική κατάσταση».
ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ
(4/12/2003): «… γι΄ αυτό αντιστεκόμαστε. Δεν μπορούν οι βάρβαροι να έλθουν μέσα στην οικογένεια των χριστιανών, διότι δεν μπορούμε να ζήσουμε μαζί».
ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ
(4/3/2001): «… ομολογώ ότι δεν ήξερα πως γίνονταν βασανιστήρια, πως υπήρχε ΕΑΤ ΕΣΑ. Όλα αυτά ήρθαν στο φως μετά. Στον κύκλο μου δεν είχα ακούσει τέτοια πράγματα, δεν άκουγα ξένους σταθμούς, εκ των υστέρων τα έμαθα. Θα πει κανείς ότι ήμουνα βαθιά νυχτωμένος. Μπορεί, γιατί εγώ τότε σπούδαζα…».
ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΟΥΝΤΙΚΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟ ΠΑΤΤΑΚΟ
(σε επιστολή που του είχε στείλει τον Μάιο του 2001): «Υπήρξατε εκφραστής ξεχωριστών προσόντων και αρετών, και γράψατε ιστορία, την οποία ο ιστορικός του μέλλοντος καλείται να εκτιμήσει και να προσδιορίσει». ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ
(21/9/2006) σε ομιλία του με θέμα «Ηθική και χειρουργική στον 21ο αιώνα»: «Είναι παρακμιακό κοινωνικό φαινόμενο, ως απαξίωση του ανθρώπου».
ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΚΤΡΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΒΛΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΩΝ
(21/9/2006) στην ίδια ομιλία: «… η χρήση βλαστοκυττάρων είναι ανήθικη και η χρήση τους για θεραπευτικούς σκοπούς προϋποθέτει καταστροφή πλεοναζόντων κατεψυγμένων εμβρύων. Και μαζί με τα εκατομμύρια αυτών που φονεύονται με τις εκτρώσεις αποτελούν μια αφανή άφωνη γενοκτονία…». ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΩΡΙΣΜΟ ΚΡΑΤΟΥΣ – ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ
(5/12/2006): «… είναι δύσκολο να χωριστεί ο λαός από την πίστη του σ΄ αυτό το έθνος.
Η Εκκλησία είναι δύσκολο να γίνει κλωτσοσκούφι στα πόδια αυτών που έχουν έρθει για να ευτελίσουν τα πάντα σ΄ αυτόν τον τόπο…».
