Η ιστορία της εκμηδένισης του ανθρώπου

Στο «Μaus» διαγράφεται με απλότητα, τόση απλότητα που επιτρέπει την ανάδειξη της ωμότητας των περιστάσεων, η πορεία του ανθρώπου προς την εκμηδένιση. Από τη φυλάκιση της Κυρίας Στεφάνσκα, που κατηγορήθηκε στα 1935 ότι έκρυψε στο σπίτι της έναν κομμουνιστή, μέχρι τις πρώτες συγκεντρώσεις Εβραίων που προορίζονταν για τα στρατόπεδα στα 1940 ή την τραγική ιστορία του μικρού Ρίτσιεβ που θανατώθηκε εν ψυχρώ έπειτα από μια έφοδο Γερμανών στο σπίτι όπου φιλοξενούνταν για ασφάλεια, στην Πολωνία, κι από τα πάσης φύσεως κρησφύγετα που επινοούσε το ένστικτο αυτοσυντήρησης των καταδιωκώμενων Εβραίων του στόρι, μέχρι τις απελπισμένες προσπάθειες του κρατουμένου στα στρατόπεδα να διαφύγει τη φρικαλέα μοίρα των θανατηφόρων αερίων, το βιβλίο είναι γεμάτο ιστορίες στις οποίες δεσπόζουν άνθρωποι χωρίς κανένα δικαίωμα σε τίποτα- ούτε καν στην ελπίδα. Η ιστορία του «ποντικού» με τον αριθμό 175113, ο οποίος επιβίωσε από το Μάουσβιτς, είναι εντέλει η ιστορία της εκμηδένισης του ανθρώπου.

Μια από τις πιο άτυχες φράσεις που έχουν ειπωθεί με αφορμή τη φρίκη των στρατοπέδων είναι η γνωστή του Αντόρνο, ότι μετά το Ολοκαύτωμα η τέχνη δεν έχει πλέον τίποτα να πει. Κατ΄ αντιστοιχία, ένα από τα στερεότυπα που έχουν κυκλοφορήσει λέει ότι το Ολοκαύτωμα είναι αδύνατον να αναπαρασταθεί, πολύ περισσότερο να αναπαρασταθεί καλλιτεχνικά.

Το εγχείρημα του Σπίγκελμαν αποδεικνύει ότι τίποτα δεν είναι αδύνατον. Αποκτά μάλιστα ιδιαίτερη σημασία επειδή, εντέλει, παρά την καλλιτεχνική διαμεσολάβηση, επί της ουσίας πρόκειται για την απλή παράθεση μιας προσωπικής μαρτυρίας. Ο πατέρας του καλλιτέχνη αφηγείται την εμπειρία του, ο καλλιτέχνης την καταγράφει σε άσπρο μαύρο, με το πενάκι και με απλούς ρεαλιστικούς τρόπους. Απουσιάζουν τα εφέ, τα εξεζητημένα καρέ. Οι εικόνες της αφήγησης δεν επιζητούν τον εντυπωσιασμό, ωστόσο είναι από μόνες τους εντυπωσιακές- επειδή εντυπωσιάζει η ωμότητα της μαρτυρίας που συνθέτει την αφήγηση.