Φαινόμενα

Περί «δημοσιογραφικού απορρήτου»

Η αποσπασματική και κατά περίσταση επίκληση ενός μόνο κανόνα μετατρέπει την ίδια τη δεοντολογία από προστατευτικό δίχτυ της δημοκρατίας σε εργαλείο συντεχνίας
Ένας δημοσιογραφικός κανόνας είναι σε πρώτη χρήση αυτές τις ημέρες που θεσμοί και δεοντολογία αντιμετωπίζουν μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις της σύγχρονης ιστορίας, ο κανόνας του «δημοσιογραφικού απορρήτου». Αίφνης έγινε σημαία πάνω από όλους τους υπόλοιπους κανόνες που ορίζουν τον ρόλο και τα όρια του δημοσιογραφικού επαγγέλματος οι οποίοι καταπατήθηκαν από όσους αναζητούν λαμπερές μεθόδους να κάνουν καριέρα, κατά προτίμηση τηλεοπτική, σε τηλεπαράθυρα στη διάρκεια πλείστων όσων κρίσεων εξακολουθούν να κάνουν την κοινή γνώμη να ανατριχιάζει τα τελευταία χρόνια.

Και ενώ η πλειοψηφία του κόσμου εξακολουθεί να αγνοεί ή έχει ξεχάσει μπροστά στην τηλεοπτική ενημερωτική φαντασμαγορία και τους λαμπερούς πρωταγωνιστές της ποια ακριβώς είναι η δουλειά του δημοσιογράφου, συγχέοντάς την πότε με αυτή του διασκεδαστή, πότε νομίζοντας ότι είναι αυτός που θα μεσολαβήσει για να του λύσει το προσωπικό του πρόβλημα, αίφνης εμφανίζεται το «δημοσιογραφικό απόρρητο» να θυμίσει τη δεοντολογία, να ανασύρει από το βάθος της ομίχλης των ημερών το ζήτημα των κανόνων.

Όχι όλων. Ενός και μόνον. Οι υπόλοιποι παραμένουν εκεί που βρίσκονταν, στο θολό φόντο. Και αυτό είναι που προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη θολούρα. Γιατί κανένα σύστημα κανόνων δεν λειτουργεί κατά περίσταση και αποσπασματικά. Ειδάλλως καταργούνται και οι κανόνες και ο λόγος ύπαρξής τους. Το «δημοσιογραφικό απόρρητο» αποτελεί μέρος ενός συστήματος κανόνων οι οποίοι λειτουργούν ή θα έπρεπε να λειτουργούν για το κοινό καλό κατά τη διάρκεια άσκησης του δημοσιογραφικού έργου. Προστατεύει κατ΄ αρχήν τον πολίτη και πρόσωπα οποιασδήποτε εξουσίας εφόσον δώσουν στοιχεία για να αποκαλυφθεί μια αρρυθμία του συστήματος, της οποίας η δημοσιοποίηση θα λειτουργήσει προς όφελος της δημοκρατίας.

Η κρίση των ημερών όμως έφερε στην επιφάνεια ένα ακόμη πρόβλημα. Τον προσδιορισμό του δημοσιογραφικού έργου. Για παράδειγμα, ο εργαζόμενος σε γραφείο Τύπου δεν ασκεί δημοσιογραφικό έργο. Τουλάχιστον αυτό συμβαίνει στον υπόλοιπο εξελιγμένο κόσμο, όχι όμως στη χώρα μας. Ο ιδιωτικός βίος και οι ιδιωτικές συζητήσεις ενός δημοσιογράφου δεν εντάσσονται στην επαγγελματική του σφαίρα.

Το παράδοξο είναι ότι έχει γίνει δυσδιάκριτο το δημόσιο με το ιδιωτικό χάρη στα τηλεοπτικά ήθη και, ακόμη χειρότερο, ότι διαφορετικοί ρόλοι συγκεντρωμένοι στο ίδιο πρόσωπο με έναν εξ αυτών τον δημοσιογραφικό και επί πλέον έναν επιχειρηματικό, για παράδειγμα, και έναν τηλεοπτικού σταρ (διασκεδαστή ή ό,τι άλλο) έχουν προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη σύγχυση.

Για παράδειγμα, μέτοχος ραδιοφωνικού σταθμού, ο οποίος είναι θυγατρικός του καναλιού όπου είναι διευθυντής ειδήσεων και παρουσιαστής, καλεί ως δημοσιογράφος στην εκπομπή του στον εν λόγω σταθμό δημοσιογράφο που έχει εκπομπή στο ίδιο κανάλι και ταυτοχρόνως ραδιοφωνική εκπομπή σε όμιλο, στου οποίου το κανάλι έχει τηλεοπτική εκπομπή ο πρώην συνεταίρος του στην έκδοση εφημερίδας…

Ένα παράδειγμα από τα πολλά των ημερών, αλλά επίκαιρο και ενδεικτικό του πολυδαίδαλου σχήματος των διαφορετικών στόχων και επομένως των διαφορετικών κανόνων που ορίζουν τον κάθε ρόλο. Φυσική συνέπεια ο συμψηφισμός των κανόνων να γίνεται από το ίδιο πρόσωπο το φέρον τους πολλαπλούς και επί πλέον αλληλοσυγκρουόμενους ρόλους.

Και επειδή πρόκειται για ρόλους που έχουν σχέση με τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης, η προσωπική και κατά περίσταση επιλογή του κανόνα που χρησιμοποιούν γίνεται περισσότερο για να πείσουν όσον αφορά τη δημοσιογραφική τους ιδιότητα, ειδάλλως η τήρηση της δεοντολογίας θα τους είχε εμποδίσει από πλείστες επιλογές χάρη στις οποίες απέκτησαν δεσπόζουσα μιντιακή θέση.


Με άλλοθι την προστασία της

Η περιστασιακή επίκληση του «δημοσιογραφικού απορρήτου» εμφανίζεται ως κανόνας που προφυλάσσει πρόσωπα με δεσπόζουσα θέση στα μίντια ή στην πολιτική και πάντως δεν γίνεται αντιληπτό ότι πρόκειται για κανόνα, μέρος ενός συνόλου δεοντολογικών κανόνων θεσπισμένων για την προστασία της δημοκρατίας και την ευρυθμία της.

Τέτοιες έννοιες τέτοιες ημέρες μοιάζει να ανασύρονται από το θολό φόντο μιας ξεχασμένης πολιτείας, πάνω στο οποίο προβάλλει φανταχτερός ο πολτός που προέκυψε από την on camera διάλυση των συστατικών της με άλλοθι την προστασία της. Άλλοθι, γιατί η προστασία της δημοκρατικής πολιτείας είναι η λειτουργία των θεσμών της εν συνόλω και όχι κατά περίσταση. Αυτό συνεπάγεται τηλεοπτικό ριάλιτι και όχι σύγχρονο κράτος που λειτουργεί υπέρ των πολιτών.