Κριτική εικαστικών

Ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Γερμανία

Η πρωτοβουλία είναι καλή και το αποτέλεσμα ενδιαφέρον και χρήσιμο όσον αφορά την έκθεση της Δημοτικής Πινακοθήκης, με θέμα τις εικαστικές ανταλλαγές μεταξύ Ελλάδας και Γερμανίας. Περιλαμβάνει κορυφαία ονόματα, ελληνικά τα περισσότερα, αλλά και πολλά γερμανικά, ονόματα που ελάχιστοι γνωρίζουν ότι σχετίστηκαν με το Βερολίνο, το Μόναχο ή άλλες πόλεις και έδρασαν εκεί τις τελευταίες δεκαετίες.

Ο Α. Ακριθάκης, ο Βλ. Κανιάρης και ο Κ. Τσόκλης έζησαν στο Βερολίνο ως προσκεκλημένοι καλλιτέχνες στα χρόνια της ελληνικής δικτατορίας, όσο κι αν πολλοί λίγοι φιλότεχνοι το γνωρίζουν σήμερα και το μετρούν ως συστατικό της καλλιτεχνικής τους έρευνας και περιπέτειας. Ήταν η εποχή που η διχασμένη πόλη φιλοξενούσε προσωπικότητες της τέχνης με ειδικό πρόγραμμα που διηύθυνε ο φιλέλληνας Β. Σμιντ, ενώ αντίστοιχα στο Ινστιτούτο Γκαίτε της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης λειτουργούσε το εργαστήρι σύγχρονης τέχνης με εμπνευστή τον Γ. Βάισερτ.

Το κλίμα της εποχής γίνεται γνωστό μέσα από την έκθεση που τώρα αντικρύζουμε, με τους πίνακες του Ξενάκη γεμάτους από δαιδαλώδη ίχνη των αρχιτεκτονικών στένσιλ, τα ατέρμονα «χίπικα» κύματα του Ακριθάκη να διαστέλλουν ψυχεδελικά τον χώρο του πίνακα και τον κριτικό κοινωνικό ρεαλισμό του Γ. Ψυχοπαίδη ή του Βλ. Κανιάρη να επικεντρώνουν στις αντιφάσεις της εξουσίας. Η έκθεση επεκτείνεται πάντως και πέρα από αυτήν την εποχή, περιλαμβάνοντας καλλιτέχνες από επόμενες γενιές όπως ο τρυφερός αφαιρετικός τοπιογράφος Γ. Ξένος, ο νεοντανταϊστής Χρ. Μπουρονίκος, ο μεταμοντέρνος Χρ. Αρφαράς, ο Χρ.

Τζαμουράνης κ.ά.

Από την αντίστοιχη πλευρά, κυριαρχεί η παρουσία του Χ. Μπλάουτ, προικισμένου καλλιτέχνη με ειδική προσέγγιση στο νεοκλασικιστικό όραμα της Ελλάδας, όπου ζει μόνιμα εδώ και πολλές δεκαετίες, της Α. Κόκκα με αφαιρετική διάθεση στην καταγραφή των φωτιστικών ανταυγειών πάνω στον πίνακα, τον διεθνώς διακεκριμένο Μ. Λούπερτζ που μαθαίνουμε ότι διατηρεί στενές επαφές με τη χώρα πέρα από τη νοσταλγία των αρχαίων μύθων, καθώς και άλλους όπως οι Ι. Deinwallner, Η. Μueller και Κl. W oyski.

Κοινός παράγοντας ανάμεσα στους καλλιτέχνες που βλέπουμε στην έκθεση είναι το πηγαινέλα ανάμεσα στις δύο χώρες, είτε για σπουδές και παρατεταμένη διαμονή είτε και για δουλειά μονιμότερη.

Στην αισθητική κλίμακα, προκύπτει ότι οι Έλληνες προσεγγίζουν το εξπρεσιονιστικό και συχνά ψυχογραφικό πνεύμα των Βορείων, ενώ οι Γερμανοί σχεδόν όλοι ελκύονται από τον μύθο και το τοπίο της Ελλάδας.

Υπάρχει και κάποια σημαντική παράδοση σ΄ αυτό, αφού η ίδια η αντίληψη του νεοελληνικού χώρου προήλθε από τις ζωγραφικές περιηγήσεις Γερμανών ζωγράφων στον μετέπειτα νεοελληνικό χώρο, περιηγήσεις που παρήγγελλε ο φιλέλληνας πατέρας του Όθωνα, Λούντβιχ της Βαυαρίας, και οι

ΙΝFΟ

Έλληνες καλλιτέχνες στη Γερμανία, Γερμανοί στην Ελλάδα, Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων, Πειραιώς 51, τηλ. 210-3231.841, έως 29 Φεβρουαρίου

οποίες έκτοτε αποτελούν μέρος της νεοκλασικιστικής ευρωπαϊκής παιδείας. Αντίστοιχα, οι Έλληνες ζωγράφοι του 19ου αιώνα εκπαιδεύτηκαν στο Μόναχο και έγιναν ηθογράφοι, απεικονίζοντας σκηνές της καθημερινότητας με ηθικό περιεχόμενο και εκατό χρόνια μετά ο κοινωνικός και κριτικός ρεαλισμός δεν είναι παρά μια προέκταση αυτής της ζωγραφικής με πιο «όξινο» βλέμμα.

Ο ιστορικός ορίζοντας της έκθεσης που βλέπουμε στη Δημοτική Πινακοθήκη είναι βέβαια περιορισμένος από πρόθεση στα τέλη του 20ού αι. Η επιμελήτρια Νέλλη Κυριαζή διαπραγματεύεται αρκετά επιπλέον ζητήματα στο ενδιαφέρον κείμενό της στον μουσειακό κατάλογο που εκδόθηκε. Από μία άποψη πρόκειται για μια έκθεση που προεκτείνει το «Αθήνα- Μόναχο» της Εθνικής Πινακοθήκης, που πραγματοποιήθηκε πριν από επτά χρόνια, και συγχρόνως καλύπτει ένα κενό στην ιστορική έρευνα για το θέμα αυτό. Για τον επισκέπτη πάντως, τόσο το εκθεσιακό θέμα όσο και τα καλοδιαλεγμένα έργα, έχουν μεγάλο ενδιαφέρον και διαφωτίζουν πολλές πτυχές της σύγχρονης ζωγραφικής μας.