Ένα υπέροχα ενιαίο αρχιτεκτόνημα

Γιάννης Κιουρτσάκης

TΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

ΕΚΔ. ΚΕΔΡΟΣ, 2007, ΣΕΛ. 534, ΤΙΜΗ: 19 ΕΥΡΩ

Το Βιβλίο του έργου και του χρόνου κλείνει το τρίπτυχο που ξεκίνησε πριν από δεκαπέντε χρόνια με το Σαν μυθιστόρημα. Ο λόγος, σ΄ αυτό το πρώτο βιβλίο, για την αυτοκτονία του αδελφού του συγγραφέα το 1960- όταν ο πρώτος ήταν είκοσι έξι χρόνων και ο δεύτερος δεκαοκτώ-, με φόντο τον αφανισμό της πατρίδας του, αφανισμό σύστοιχο με την ανυπαρξία στην οποία άρχισε να βυθίζεται ο πολιτισμός μας στο δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα. Ακολούθησε το Εμείς οι Άλλοι. Έργο όπου ο Κιουρτσάκης δίνει μορφή στη «συνοριακή» εμπειρία του ανάμεσα στη διαρκή επιθυμία του για δημιουργία και το στέρεμα των πηγών. Τούτο το στέρεμα δεν είναι για τον συγγραφέα μόνο ηθικό και φιλοσοφικό πρόβλημα. Είναι κυρίως καλλιτεχνικό. Πώς μπορείς να γράψεις, αν δεν είσαι κυνικός της δεκάρας, έστω και μια σελίδα, από τη στιγμή που θα διαπιστώσεις ότι έχουν σπάσει όλοι οι δεσμοί με το παρελθόν; Πού θα στηριχθείς; Πώς θα εμπνευστείς από τα απολιθώματα του παρελθόντος, βορά πλέον των τουριστών;

Θέτοντας εν αμφιβόλω, απαντά ο Γιάννης Κιουρτσάκης, την παρουσία σου και τον ρόλο σου ως συγγραφέα σε τούτον εδώ τον κόσμο. Και μη έχοντας σκοπό να δώσει το οποιοδήποτε μάθημα αφ΄ υψηλού, απευθύνει τα παραπάνω ερωτήματα στον εαυτό του και μόνο. Και πώς θέτεις υπό κρίση τον εαυτό σου; Μα ξαναπιάνοντας και ξανασχολιάζοντας το έργο σου. Έτσι στο Βιβλίο του έργου και του χρόνου φανερώνονται, αλληλοφωτιζόμενα, τόσο τα κίνητρα, τα ιστορικά και πολιτικά περιστατικά και οι ατομικές προσδοκίες που οδήγησαν στο γράψιμο των δύο πρώτων βιβλίων, όσο και οι σκέψεις για την υποδοχή που τους επιφύλαξαν φίλοι, κοινό και κριτική. Ημερολόγιο του έργου; Όχι. Το τελείως αντίθετο μάλιστα: Έργο του ημερολογίου. Το λογοπαίγνιο δεν είναι τυχαίο. Υπογραμμίζει τη μοναδική και ανεπανάληπτη αξία τούτου του έργου. Ο Κιουρτσάκης συνθέτει με βάση ένα προϋπάρχον ημερολογιακό υλικό.

Επανεισαγωγή
Παραθέτει, σβήνει, προσθέτει, αφαιρεί, ξαναγράφει, αντιγράφει ένα παλιό κομμάτι και επανέρχεται σε άλλο μέρος του βιβλίου για να το επανεξετάσει και να το διατυπώσει αλλιώς, ξαναδουλεύει σχόλια που είχε κάνει για γεγονότα του παρελθόντος, παραλλάζει την ίδια του τη δημιουργία, πλέκει μαζί απομακρυσμένα περιστατικά και χωρίζει άλλα που φαίνονται ταυτόσημα, καταγράφει τα σκαμπανεβάσματα του ηθικού του, πλάθει και ξαναπλάθει λέξεις και φράσεις… Το βλέπουμε, το αντιλαμβανόμαστε σε κάθε γύρισμα της σελίδας, το μεγάλο ζητούμενο είναι η επαναεισαγωγή στη λειτουργία της αίσθησης ενός χρόνου ανύπαρκτου πια, καθότι άχρηστου, για τις κοινωνίες μας. Και η μορφή; Όταν κλείνουμε το βιβλίο νιώθουμε καλά ότι δεν έχουμε να κάνουμε με απλό πειραματισμό, αλλά με ένα υπέροχα ενιαίο αρχιτεκτόνημα. Είναι ακόμα νωρίς για να συζητήσουμε τα μυστικά του. Το σίγουρο είναι ότι απ΄ όλα τα μέρη του και από παντού ακούς, εσύ ο αναγνώστης, το κάλεσμα: όταν όλα δείχνουν ότι έχουν πεθάνει, σκάψε βαθιά μέσα σου και άδραξε τον δικό σου χρόνο, τον κατάδικό σου χρόνο, το χρόνο που δεν έχει καταναλωθεί από το παρόν, αυτή είναι η σπίθα της δημιουργίας, της δικής σου και όλων μας.