Επιφυλλίδα

Σε πρώτο (α)πρόσωπο

Μένεις εμβρόντητος όταν αναλογιστείς πόσοι άνθρωποι καθημερινά μιλάνε σε πρώτο πρόσωπο για πράγματα που κανονικά θα έπρεπε να τρομάζουν ακόμα κι αν χρησιμοποιούσαν τον πληθυντικό. Πολιτικοί, ηθοποιοί, ζωγράφοι, ποιμενάρχες, συγγραφείς, φαίνεται να θεωρούν πως δημόσιος λόγος σημαίνει λόγος προσωπικός. Μόλις δηλαδή σου δοθεί ένα βήμα, υποχρεούσαι ταυτόχρονα να μιλήσεις σε πρώτο πρόσωπο για τον έρωτα, τον Θεό, τους πολέμους, τα οικονομικά σκάνδαλα, τις κοινωνικές συγκρούσεις. Με λίγα λόγια, αντί να «ρημαχτείς» και να καθήσεις στα αυγά σου και ενώ σε ρωτάνε να απαντάς μ΄ έναν τρόπο που να δείχνει πως υπάρχουν και πράγματα που τα αγνοείς, αντίθετα να νιώθεις υποχρεωμένος να προστεθείς σ΄ αυτήν τη συγκλονιστική πραγματικά «ανθολογία» της βλακείας που συντίθεται καθημερινά με πράγματα που λέγονται και, δυστυχώς, δημοσιεύονται. Σάμπως να αισθάνεσαι υποχρεωμένος (επειδή για να σε ρωτάνε νιώθεις πως έχεις ξεχωρίσει) να τα ξέρεις ή να τα έχεις σκεφτεί όλα. Χωρίς να αντιλαμβάνεσαι πως το πιο εύκολο πράγμα του κόσμου σήμερα, είναι να βρεθεί ο οποιοσδήποτε μ΄ ένα μαρκούτσι μπροστά στο στόμα του.

Φαίνεται όμως να μην υπάρχει αποτελεσματικότερο παυσίπονο ή αναλγητικό, αλλά δυστυχώς και ιδεωδέστερος τρόπος για να κρυφτείς από τις ίδιες τις λέξεις. «Έχω συνηθίσει να αναλαμβάνω την ευθύνη των λόγων μου», θα ακούσετε να λέει ένας πολιτικός που έχει κατ΄ εξακολούθηση διαψευσθεί και αποτύχει και, ενώ θα έπρεπε να τον έχουν πάρει με τις πέτρες στο κατόπι, δεν βρίσκεται ούτε ένας για να τον ρωτήσει ή να σκεφτεί το αυτονόητο: «Τι είδους ανάληψη ευθύνης είναι αυτή, όταν τα ίδια τα πράγματα δείχνουν να τα έχεις θαλασσώσει;». Χωρίς να παρατραβάμε το σχοινί, δεν γίνεται να μην αναρωτηθούμε πώς συμβαίνει να μιλάει κανείς με τόση έπαρση σε πρώτο πρόσωπο, όταν τόσο οικτρή είναι και παραμένει η κατάσταση του κόσμου γύρω μας. Χρησιμοποιώντας δηλαδή το πρώτο πρόσωπο δεν δείχνεις πόσο ικανοποιημένος είσαι με τον εαυτό σου, αφού μπορείς να έχεις απόψεις και να ξεχωρίζεις μάλιστα με το να σου τις ζητάνε, αλλά είσαι ταυτόχρονα εντελώς ανεύθυνος για ό,τι συμβαίνει γύρω σου; Είναι όμως δυνατόν να συμβαίνει κάτι τέτοιο; Αν ήσουν όμως πραγματικά επιτυχημένος ως καλλιτέχνης ή ως πολιτικός και θρησκευτικός ταγός (αφού έτσι κι αλλιώς διαμορφώνεις σύνολα) δεν θα ήταν λίγο καλύτερη η κατάσταση στον κόσμο ώστε τότε μόνο να επιτρέπεται (χωρίς και πάλι να δικαιολογείται) να μιλάς σε πρώτο πρόσωπο;

Όταν μιλάς σε πρώτο πρόσωπο, σημαίνει πως αναγνωρίζεις την επικράτειά σου τεράστια, πως η ευθύνη σου δηλαδή δεν περιορίζεται στον «οίκο» σου. Όταν όμως η επικράτεια σου ζητήσει να εξοφλήσεις τους λογαριασμούς που έχεις χρεωθεί απέναντί της και εσύ θα αδυνατείς να το πράξεις, τότε θα αποδειχθείς πιο γελοίος και από τον «καθημερινό» άνθρωπο που μιλάει σε πρώτο πρόσωπο χωρίς αυτό να σημαίνει οτιδήποτε. Όποιος μιλάει σε πρώτο πρόσωπο για το «έργο» του, χρεώνεται χωρίς να το αντιλαμβάνεται την αυτοκτονία της γυναίκας που μαζί με το τριών μηνών μωρό της πήδηξε λίγες ώρες πριν από την Πρωτοχρονιά στα νερά του Ισθμού της Κορίνθου ή την αυτοκτονία του 38χρονου Πακιστανού στις φυλακές της Κασσάνδρας τις πρώτες ημέρες του περασμένου Νοεμβρίου. Όταν μιλάς σε πρώτο πρόσωπο, επόμενο είναι να μην πιστώνεσαι μόνο με τις «κατακτήσεις» σου, αλλά να χρεώνεσαι και τις συμφορές των άλλων καθώς οι κατακτήσεις σου δεν μπόρεσαν να τις ανακουφίσουν. Όταν ζητάς να εξαίρεσαι ως μονάδα, μεγαλώνεις τις απαιτήσεις των άλλων ως προς την παρηγορία που μπορείς να προσφέρεις στη σύνολη ανθρωπότητα. Αλλιώς το να διεκδικείς ως ιδιοκτησία και, πολύ περισσότερο, ως έναν προσωπικό τίτλο τιμής οτιδήποτε φτιάχνεις (για να αποφύγουμε την κάκιστη, όπως λέει η Κική Δημουλά, λέξη «δημιουργείς»), σε δείχνει να εκστασιάζεσαι σε τέτοιο βαθμό με τη «δημιουργία» σου ώστε δεν καταλαβαίνεις τον μετέωρο, αμήχανο, ουσιαστικά ανύπαρκτο χαρακτήρα της.

Στην πραγματικότητα, όμως, όσο περισσότερο ασχολείται κανείς με τον εαυτό του, τόσο περισσότερο μεγαλώνει και βαθαίνει τον λάκκο όπου θα πέσει κάποια στιγμή ο ίδιος μέσα- τα παραδείγματα αφθονούν, δυστυχώς, τελευταία στην πολιτική, καλλιτεχνική και πνευματική μας ζωή.

OΘανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».