[ ΑΙΧΜΕΣ ] Έτσι, χωρίς σχέδιο

ΟΤΑΝ, το 1974, ο Καραμανλής ο πρεσβύτερος προσγειώθηκε στο χάος μιας χώρας που είχε μόλις υποστεί μια στρατιωτική ήττα και είχε δει να καταρρέει ένα δικτατορικό καθεστώς, έφερνε στις αποσκευές του ένα σχέδιο, ένα φορτίο ιδεών που είχαν ωριμάσει στον χρόνο και έδιναν απάντηση στο κυρίαρχο αίτημα των ημερών: η μεταδικτατορική Ελλάδα να γνωρίσει μια δημοκρατία απαλλαγμένη από τις αμαρτίες και τους κηδεμόνες- το στέμμα, τον στρατό και την πρεσβεία- της προδικτατορικής εποχής. Η συμμετοχή στην εν εξελίξει, τότε, ευρωπαϊκή ενοποίηση ήταν το κεντρικό στοιχείο της απάντησης στο αίτημα αυτό.

Όταν, το 1981, ο Ανδρέας Παπανδρέου ερχόταν στην εξουσία πάνω σε ένα κύμα πρωτοφανούς προσδοκίας και ενθουσιασμού, έφερνε μαζί του, επίσης, ένα σχέδιο, ένα φορτίο ιδεών, μια πολιτική γενιά, που είχαν ωριμάσει στα χρόνια που ακολούθησαν την ελληνική τραγωδία της δεκαετίας του ΄60. Έφερε το συμβολικό και πραγματικό τέλος του εμφυλίου, τη συμφιλίωση της Ελλάδας με το άλλο της μισό, την απελευθέρωση των ανερχόμενων μεσαίων στρωμάτων μαζί με μια γενναία, υπέρ αδυνάτων, αναδιανομή πραγματικού πλούτου και συμβολικής ισχύος.

Κι ακόμη και το 1996, όταν ο Κ. Σημίτης κέρδιζε την κούρσα της διαδοχής στο ΠΑΣΟΚ πρώτα και την εμπιστοσύνη της πλειοψηφίας κατόπιν, έφερνε μαζί του μια σκευή ιδεών και επεξεργασιών που κατάγονταν από τα χρόνια του ΄60 και τον Όμιλο Παπαναστασίου και είχαν σχηματιστεί οριστικά στη δύσκολη αυγή της δεκαετίας του ΄90, ως απάντηση σε ένα αίτημα «εκσυγχρονισμού», σύγκλισης με το ευρωπαϊκό πρότυπο.

Και στους τρεις αυτούς πολιτικούς σταθμούς υπήρχε, άλλης ποιότητας έντασης ή σημασίας κάθε φορά, μα υπήρχε ένα κυρίαρχο αίτημα, και υπήρχε επίσης κάθε φορά και ένα σαφές, επεξεργασμένο πολιτικό σχέδιο, που εφαρμόστηκε, με διαφορετικό βαθμό επιτυχίας.

Το 2004 ήταν, όπως τώρα πια είναι ολοφάνερο, ο πρώτος μεγάλος πολιτικός σταθμός στα χρόνια της μεταπολίτευσης, όπου υπήρχε μεν ένα σαφές, βροντερό κοινωνικό αίτημα, μα δεν υπήρχε απολύτως κανένα πολιτικό σχέδιο να του απαντήσει.

Το αίτημα ήταν η αλλαγή προτύπου στη λειτουργία του Ελληνικού Δημοσίου, η αποδόμηση των μετα-οθωμανικών χαρακτηριστικών του ελληνικού κράτους, η ίαση του μεγάλου ασθενούς. Η νεο-Καραμανλική παράταξη έδειξε να συλλαμβάνει το αίτημα, να καταλαβαίνει τη δυσανεξία απέναντι στη γενικευμένη διαφθορά και παράλυση, να υπόσχεται «επανίδρυση». Αποδείχθηκε, όμως, ότι αντιλαμβανόταν το κοινωνικό αίτημα απλώς ως σημαία επικοινωνιακής ευκαιρίας, δεν είχε να του αντιτάξει ούτε σχέδιο ούτε ιδέες και επεξεργασίες ούτε στοιχειώδη προπαρασκευή.

Η υπόθεση Ζαχόπουλου προσφέρει, ίσως, την πλήρη, πανηγυρική διάψευση μιας πραγματικής προσδοκίας. Το παραμύθι με τους- κατά Βύρωνα- 10.000 ενάρετους που θα έρθουν απλώς να πάρουν τις θέσεις 10.000 διεφθαρμένων και να λυθεί το πρόβλημα, ήταν βέβαιο ότι κάποια στιγμή θα τελείωνε. Ίσως κανείς δεν φανταζόταν- και ούτε ευχόταν- το τέλος να έχει γεύση τόσο πικρή και οσμή τόσο δυσάρεστη.