Ημερολόγιο Συνόρων Σκόπια: όλα παλαιά, όλα θολά…

Μόλις το τρένο πέρασε τα σύνορα, η θέρμανση κόπηκε. Το λέω στον ελεγκτή. Μου ρίχνει ένα βλέμμα του τύπου «πολλά ζητάς…». Το παίρνω απόφαση και απλά μετρώ τις ώρες μέχρι να φθάσουμε στα Σκόπια…

ΤΙΠΟΤΑ δεν έχει αλλάξει από την τελευταία φορά που ήμουν εδώ. Η μόνη αλλαγή είναι το χιόνι που χαρίζει στην πόλη μια αθώα ομορφιά. Κατά τα άλλα, η παλιά γέφυρα της πόλης που συνδέει τις συνοικίες των Σλάβων και Αλβανών είναι όπως πάντα γεμάτη από περαστικούς, ζητιάνους και μικροπωλητές, που πουλάνε λίγο από όλα και προπαντός πολλά προϊόντα made in China. Στη σλαβική πλευρά της γέφυρας δεσπόζει ένα στολισμένο χριστουγεννιάτικο δέντρο. Λίγο πιο πέρα, μια πανέμορφη καθολική μοναχή προσπαθεί να στείλει SΜS, ίσως στον ίδιο τον Θεό. Πρόκειται για διαφήμιση της Cosmophone, θυγατρική της CosmΟΤΕ. Στην αλβανική πλευρά της γέφυρας ένα νεαρό αγόρι πουλάει κάστανα υπό το θυμωμένο βλέμμα του Σκεντέρμπεη. Ο εθνικός ήρωας των Αλβανών καβάλα στο άλογό του σε πολεμική στάση, φαίνεται να τα έχει βάλει με το χιόνι, γιατί άλλους εχθρούς εδώ τριγύρω εγώ δεν βλέπω. Διακόσια μέτρα πιο πέρα, αρχαία αγάλματα- το τεκμήριο αρχαιότητας του «μακεδονικού» έθνους- ξημεροβραδιάζονται στο προαύλιο του πρωθυπουργικού μεγάρου, προσφέροντας ένα σπάνιο κιτς θέαμα. Ο πόλεμος για την «αρχαιότητα του έθνους» ανάμεσα σε Σλάβους και Αλβανούς καλά κρατεί. Πριν από λίγες μέρες οι Αλβανοί κατήγγειλαν άλλη μια «συνωμοσία» των Σλάβων αρχαιολόγων, που προσπαθούν να εξαφανίσουν αρχαιολογικά ευρήματα που ανήκουν στους Ιλλυριούς, τους οποίους οι Αλβανοί θεωρούν προγόνους τους. Ο εθνικισμός είναι ένα παιχνίδι με τον χρόνο. Σλάβοι και Αλβανοί, καθώς φαίνεται, έχουν αποφασίσει να το παίξουν μέχρι τελικής πτώσεως…

Το «Ημερολόγιο Συνόρων» περιπλανιέται ανάμεσα στα Σκόπια και το Τέτοβο. Καταγράφει εικόνες και στιγμιότυπα. Συναντά και μιλά με καθημερινούς ανθρώπους για τη ζωή τους και τα Βαλκάνια, για το παρόν και το μέλλον ***
«Πιθανόν και ο Θεός βοηθός…». Θέλω να μάθω τι γνώμη επικρατεί στα Σκόπια σχετικά με τις εξελίξεις στο Κόσοβο. Εδώ όμως δεν πολυασχολούνται με το ζήτημα. Το πρόβλημα της εφαρμογής της Συμφωνίας της Οχρίδας που κατοχυρώνει τα αλβανικά ως δεύτερη επίσημη γλώσσα του κράτους και το ζήτημα του ονόματος μονοπωλεί όλη την πολιτική συζήτηση. Αμερικανοί και Ευρωπαίοι πιέζουν τον πρωθυπουργό Γκρουέβσκι να αλλάξει στάση και στα δυο ζητήματα. Εκείνος, για την ώρα, ποντάρει στο «πατριωτικό φρόνημα» και τρέχει. Και ουδείς ξέρει ποια μπορεί να είναι η κατάληξη. Πρέπει να περιμένουμε, μου λένε, μέχρι τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, τον Απρίλιο του 2008. Είτε το ΝΑΤΟ ανάβει το πράσινο φως για τη FΥRΟΜ είτε όχι, η χώρα θα πάει σε πρόωρες εκλογές και εκεί θα παιχτούν πολλά. Επειδή εκείνη την εποχή πιθανόν να έχουμε και τη μονομερή ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσόβου, τα πράγματα πιθανόν να κρέμονται ξανά από μια κλωστή. Εδώ επικρατεί το «πιθανόν», το «ποιος ξέρει;» και το «ο Θεός βοηθός»… ●●●
«Να βρούμε έναν τρόπο να συνυπάρξουμε». Αφήνω τα Σκόπια και κατευθύνομαι προς Τέτοβο, την πρωτεύουσα των Αλβανών (οι Σλάβοι δεν ξεπερνούν το 10%). Εδώ βρίσκονται τα γενικά επιτελεία των αλβανικών κομμάτων, που, σχεδόν, δεν μιλιούνται μεταξύ τους. Στους δρόμους της πόλης βλέπεις ισλαμικές μαντίλες που δοκιμάζουν σκληρά ένα από τα κύρια δόγματα του αλβανικού εθνικισμού για την εγγενή αδιαφορία των Αλβανών προς τη θρησκεία. Μόνο στο αλβανικό πανεπιστήμιο του Τετόβου η αναλογία ανατρέπεται. Πρέπει να ψάξεις για να βρεις κοπέλα με μαντίλα, αν και η πλειοψηφία των φοιτητών είναι κοπέλες. Το αλβανικό πανεπιστήμιο του Τετόβου έχει ταραγμένη προϊστορία. Επί χρόνια λειτουργούσε παράνομα επειδή το κράτος αρνιόταν να το αναγνωρίσει. Μόνο μετά την εξέγερση των Αλβανών το 2001 νομιμοποιήθηκε. Σήμερα φοιτούν εδώ 11.000 φοιτητές, σχεδόν όλοι Αλβανοί. Στους διαδρόμους του συναντώ μια ομάδα φοιτητών του Τμήματος Δημοσιογραφίας. Ζητώ τη γνώμη τους για τις εξελίξεις στο Κόσοβο. «Όταν το Κόσοβο γίνει ανεξάρτητο, θα μας σέβονται περισσότερα και εδώ» λέει η Ρουντίνα. Εκείνη είναι η πατριώτισσα της παρέας. Θα επιθυμούσε οι Αλβανοί στα Βαλκάνια να ζουν σε ένα ενιαίο κράτος, αν και ξέρει ότι δεν γίνεται. Λέει ότι οι Αλβανοί έχουν την υποστήριξη της Δύσης. Λέει επίσης ότι ποτέ δεν θα δουλέψει σε σλαβομακεδονικά ΜΜΕ. «Επειδή εκείνοι δεν μαθαίνουν τη γλώσσα μας, μόνο εμείς τη δικιά τους» προσθέτει. Ο Φατμίρ διαφωνεί μαζί της. «Σημασία έχει να γίνουμε καλοί δημοσιογράφοι» λέει. «Προσωπικά θα δουλέψω όπου μου δοθεί η ευκαιρία. Εμείς οι νέοι πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να συνυπάρξουμε». Ενώ βγάζω μια ομαδική φωτογραφία, παρατηρώ ένα κάδρο στον τοίχο. Δείχνει Αλβανούς πολεμιστές στις αρχές του 20ού αιώνα κραδαίνοντας με καμάρι τα όπλα τους. Ο Φατμίρ σχολιάζει: «Είναι από θεατρική παράσταση… Όσο για μένα θέλω να γίνω μάστορας στον χειρισμό υπολογιστών, όχι όπλων». Εκείνη τη στιγμή, μια άλλη διακοπή ρεύματος σού θυμίζει ότι ο φετινός χειμώνας θα είναι δύσκολος…

LΙΝΚ:

www.gkapllani.com