ρε-ZOOM-έ

Όταν έρχεται στα χέρια σου ένα βιβλίο για την Αθήνα γραμμένο από έναν ξένο διπλωμάτη, και μάλιστα Βρετανό, ο οποίος έχει διατελέσει πρέσβης στη χώρα μας, ε, όσο να΄ ναι κουμπώνεσαι, έστω και αν το πόνημα φέρει τον υπότιτλο «Πολιτιστική και λογοτεχνική ιστορία». Το καλύτερο που περιμένεις είναι να συνοδεύονται οι απαραίτητα εκστατικοί τόνοι για το αρχαίο κλέος από ένα συγκαταβατικό παράρτημα για τη νεότερη ιστορία. Πιθανότερη όμως θεωρείς μια αφ΄ υψηλού κριτική, πασπαλισμένη με βρετανικό χιούμορ, για το χάος, την αναρχία και την αμορφία της σύγχρονης πόλης.

Τόσο πιο ευχάριστα ξαφνιάστηκα διαβάζοντας το βιβλίο του Μάικλ Λιουέλιν Σμιθ, διπλωμάτη και ιστορικού, με τον απέριττο τίτλο Αθήνα (εκδ: Εστία 2007, μτφ: Μαρία Μάντακα, σελ:

363, τιμή: 32 ευρώ). Πρώτον, γιατί είναι γραμμένο γοητευτικά και, ναι, με χιούμορ, όχι όμως κακεντρεχές ή σνομπίστικο. Δεύτερον, γιατί ο συγγραφέας του αποδεικνύει ότι γνωρίζει άριστα την ιστορία αυτής της πόλης σε όλες τις φάσεις της ώς σήμερα, παραθέτει μαρτυρίες από έναν εντυπωσιακό θησαυρό πηγών, είναι ιδιαίτερα καλά, απροσδόκητα καλά θα έλεγα, ενημερωμένος για τα λογοτεχνικά και γενικά τα πολιτισμικά μας πράγματα. Και τρίτον, γιατί δεν απαξιώνει καθόλου τη νεότερη Αθήνα, αντίθετα, μιλάει γι΄ αυτή πότε πότε με τη νοσταλγία ενός παλιού Αθηναίου, άλλοτε πάλι με τον ζήλο ενός ευαίσθητου παρατηρητή που ανακαλύπτει συναρπαστικές λεπτομέρειες μέσα στην τύρβη της αστικής καθημερινότητας. Ο Σμιθ βλέπει τη σύγχρονη Αθήνα με κριτική συμπάθεια, οπωσδήποτε πολύ περισσότερη από όση έχουμε εμείς οι ίδιοι γι΄ αυτό που αποκαλούμε (και που αν είναι το οφείλει σ΄ εμάς)

«τερατούπολη». Μολονότι επισημαίνει τις δυσπλασίες που συνόδευαν εκ γενετής την ανάπτυξη της πρωτεύουσας, τις κακές συνήθειες των Αθηναίων, τη ρητορική μάλλον παρά εσώτερη σχέση τους με το ιστορικό παρελθόν της πόλης τους, εντοπίζει και αρετές στο ύφος της ζωής της, διακρίνει σημαντικές δυνατότητές της, είναι γενικά αισιόδοξος για το μέλλον της. Το βιβλίο του, βέβαια, ολοκληρώθηκε τις παραμονές των Ολυμπιακών αγώνων του 2004, όταν υπήρχε ένα κλίμα ελπίδας για δραστική και μόνιμη βελτίωση της εικόνας της Αθήνας χάρη σ΄ αυτή τη διοργάνωση. Και τα έργα που πραγματοποιήθηκαν (έστω όπως πραγματοποιήθηκαν), η πανθομολογούμενη οργανωτική επιτυχία των αγώνων, η λειτουργία της πόλης εκείνες τις μέρες φάνηκαν όντως να προοιωνίζονται μια θετική εξέλιξη. Από τότε, όμως, οι παλιές κακοδαιμονίες έχουν επιστρέψει δριμύτερες, το αίσθημα απογοήτευσης και παραίτησης γίνεται ολοένα πιο έκδηλο στην καθημερινή ζωή της Αθήνας. Είμαι περίεργος για το τι θα έγραφε ο Σμιθ στον πρόλογο μιας νέας έκδοσης του βιβλίου του.

Η μετάφραση του βιβλίου από τη Μαρία Μάντακα είναι, γενικά, πολύ καλή. Όχι όμως και να μας λέει η μεταφράστρια, κοιμωμένης της διορθώτριας, ότι η Αθήνα του 5ου π.Χ. αιώνα είχε έκταση 1.609.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα (σ. 93). Δηλαδή όσο το σημερινό Ιράν!

Ο εκκεντρικός λόρδος Ματαντόρ, αφιερωμένος στην καταγραφή των επιθανάτιων φράσεων διάσημων προσωπικοτήτων, δέχεται στον πύργο του όλως αιφνιδίως την επίσκεψη του… Θεού. Ο Παντοδύναμος μπήκε σ΄ αυτό τον κόπο για να τον μαλώσει για τις μουσικές εντρυφήσεις του (ο γηραιός λόρδος λατρεύει τη ροκ μουσική!), που τον αποσπούν από το σπουδαίο και θεάρεστο έργο του. Ο λόρδος συγχύζεται μαθαίνοντας ότι ο σκοπός που έχει θέσει στον εαυτό του δεν είναι δική του επιλογή, αλλά θέλημα μιας άλλης δύναμης, έστω και αν αυτή λέγεται Θεός. Οπότε…

Με αυτό τον ελκυστικό τρόπο, σαν παρωδία γοτθικού αφηγήματος, αρχίζει το μυθιστόρημα Το καπρίτσιο της κυρίας Ν., πρώτη εμφάνιση της 31χρονης Μαρίας Φακίνου (εκδ: Καστανιώτη, σελ: 252, τιμή: 15 ευρώ). Στη συνέχεια, όμως, οι προσδοκίες μας διαψεύδονται. Η αφήγηση μεθεστιάζει σε άλλα πρόσωπα και άλλες ιστορίες, έπειτα πάλι σε άλλα, χάνουμε το νήμα με όλα αυτά τα ζιγκ ζαγκ, ώσπου κάποια στιγμή η συγγραφέας, με μια ακραία μεταμοντέρνα κίνηση, εντυπωσιακή, όχι όμως απαραίτητα ουσιαστική, μας το ξαναδίνει, αγνώριστο, εντελώς διαφορετικό από ό, τι είχαμε νομίσει και μάλλον άχρηστο.

Σε κάποιο στάδιο της συγγραφικής πορείας της η Ευγενία Φακίνου, μητέρα της Μαρίας, έγραφε μυθιστορήματα με έντονα μεταμοντέρνο χαρακτήρα (με θέμα, δηλαδή, την ίδια την αφήγηση ως αυθαίρετη κατασκευή του συγγραφέα), πιθανότατα για να απαντήσει σ΄ εκείνους που την κατέκριναν για συγγραφική ευκολία και παραχωρήσεις στο αγοραίο γούστο. Η κόρη όμως (που σίγουρα έχει ταλέντο) δεν βαρύνεται με τέτοιες κατηγορίες. Προς τι, λοιπόν, τέτοια λογοτεχνίζοντα καπρίτσια ;