Επιλέξτε το μότο σας

Έναν χρόνο κλείνει σήμερα η στήλη μας, «Το ερωτηματολόγιο του Προυστ»· μια στήλη που έχει κάνει καριέρα σε αυστηρά έντυπα (όπως η γερμανική εφημερίδα «Frankfurter Αllgemeine Ζeitung», το γαλλικό περιοδικό «Lire» ή το αμερικανικό «Vanity Fair»), είχε εμφανιστεί και στα μέρη μας κάποτε αλλά τώρα αντιμετωπίστηκε μάλλον με δυσπιστία- τουλάχιστον στο ξεκίνημά της. Κουμανταρέας, Κιουρτσάκης και Πανσέληνος, Γαλανάκη, Σώτη Τριανταφύλλου και Σωτήρης Δημητρίου αρνήθηκαν να συμμετάσχουν είτε επειδή οι ερωτήσεις τούς φάνηκαν πολύ επιπόλαιες είτε επειδή φοβήθηκαν πως θα παρασυρθούν σε μια κούρσα εξυπνακισμού. Όμως αυτό το παιχνίδι αποδείχθηκε στην πορεία πολύ πιο ερεθιστικό απ΄ ό,τι φαινόταν. Και συνέλαβε πράγματι κάτι από τη βαθύτερη αλήθεια των 50 συγγραφέων που σήκωσαν το γάντι, όπως συνέλαβε και αρκετές από τις αυταπάτες τους, όμως όχι τόσο τις αδυναμίες τους. Όταν ερωτώνται για τα βασικά ελαττώματά τους, οι περισσότεροι από τους δόκιμους και ενεργούς συγγραφείς μας αποκαλύπτονται μάλλον νάρκισσοι παρά «καταραμένοι» ή βασανισμένοι. Ο ίδιος ο Μαρσέλ Προυστ είχε φανεί πιο γενναίος. Δεν είναι εκείνος που εφηύρε το Ερωτηματολόγιο, αλλά είχε απαντήσει σ΄ αυτό- όπως συνηθιζόταν στα τέλη του 19ου αιώνα στις κοινωνικές συναναστροφές- στα 13 του και στα 20 του (1891). «Η έλλειψη κατανόησης και η αδύνατη θέληση» είχε παραδεχθεί τότε ως ελαττώματά του, αυτός που έμελλε να κάνει μια τομή στη λογοτεχνία με το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο (Εστία, Διώνη). Κι ο Νόρμαν Μέιλερ, στα 84 του (2007) τόλμησε να ομολογήσει: «Η κενότητα». Μένοντας στα πιο ανώδυνα, οι δικοί μας δηλώνουν ως ελαττώματά τους την ανυπομονησία (Διβάνη, Κολλιάκου, Κοντολέων, Σταμάτης, Φακίνου), την τεμπελιά ( Χατζητάτσης, Χειμωνάς), το πείσμα (Κατσουλάρης) ή την επιμονή (Μίγγας), τον εύκολο θυμό (Χουρμουζιάδου) ή την ευθιξία (Δούκα), την ευπιστία (Ευσταθιάδη, Καρυδάκης, Σκάσσης), τη δυσπροσαρμοστικότητα και την αλαζονεία (Κορτώ), την υπερβολή και τον φόβο της απόρριψης (Τσαλίκογλου), ενώ είναι ενδιαφέρον ότι Κούρτοβικ και Μοδινός θεωρούν ως ελαττώματα το εντελώς αντίθετο ο ένας τού άλλου. «Συγχωρώ δύσκολα» λέει ο πρώτος, «Συγχωρώ πολύ εύκολα» λέει ο δεύτερος! Εντάξει παιδιά, είστε όλοι παρά κάτι τέλειοι!

Τα μότο όμως των συγγραφέων μάς πείθουν περισσότερο και δίνουν το στίγμα του χαρακτήρα τους, της στάσης ζωής τους, αλλά και όσων τους χωρίζουν. Όταν είχαν ρωτήσει τον 20χρονο Προυστ, απάντησε πως φοβόταν να αποκαλύψει το δικό του μότο «για να μη μου φέρει γρουσουζιά». Το ίδιο είπε και ο 40χρονος Χρυσόπουλος. Ο Τατσόπουλος πάλι υιοθέτησε το «μην απαντάς ευθέως εάν μπορείς να υπεκφύγεις» και η Νικολαΐδου προειδοποίησε «Το μότο μου αλλάζει κάθε δίλεπτο», ενώ η Ευθυμιάδη είπε ότι «…αλλάζει κάθε μέρα ανάλογα με το φορολογικό δελτίο, έκτακτο ή τακτικό». Οι πιο πολλοί όμως ανοίχτηκαν, κι έτσι αν συναρμολογήσει κανείς τα μότο τους μπορεί να φτιάξει έναν… φιλοσοφικόποιητικό διάλογο. «Dum spiro spero», λέει ο Μοδινός · «Θα ζεις ώσπου να πεθάνεις» (Μιχαλοπούλου)· «Ό,τι δεν με σκοτώνει με κάνει πιο δυνατή» (Μάιρα Παπαθανασοπούλου)· «Θέλω, άρα υπάρχω» (Χωμενίδης)· «Αν όχι τώρα, πότε;» (Κολλιάκου)· «Το επείγον είναι εχθρός της ουτοπίας» (Φακίνου)· «Αυτό που θα μπορούσαμε να γίνουμε θα κλαίει πάντα μέσα μας απαρηγόρητο» (Διβάνη)· «Η φαντασία εμποδίζει την απόλυτη συντριβή» (Ευσταθιάδη)· «Καλύτερα να γνωρίζεις, παρά να νομίζεις» (Γκιμοσούλης)· «Η φιλοσοφία μου δεν με έκανε να γλεντήσω τίποτα, με έκανε όμως να γλιτώσω από πολλά» (Φιλίππου- Σοπενάουερ)· «Το μάτι πάντα ψάχνει μια χαρακιά με φως» (Χατζητάτσης)· «Να ζεις την κάθε μέρα σαν να ΄ναι η πρώτη» (Παναγιωτόπουλος)· «Στο σπίτι σου φτωχός, στο πανηγύρι πλούσιος» (Γρηγοριάδης)· «Φοβάμαι γι΄ αυτά που θα γίνουν για μένα χωρίς εμένα» (Γιαννακάκη)· «Όλα είναι αλληγορικά» (Κατσουλάρης)· «Όλα είναι μια ιδέα» (Σκάσσης)· «Όλα βαίνουν καλώς εναντίον μας» (Σκαμπαρδώνης)· «Ουδέν κακόν αμιγές χειρότερου» (Τριβιζάς)· «Προτού ξεχαστούμε, θα μεταμορφωθούμε σε κιτς» (Κορτώ)· «Η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο» (Ακρίβος)· «Υποθέσεις κάνουμε χορεύοντας τριγύρω, αλλά στο κέντρο βρίσκεται και ξέρει το Μυστήριο» (Σταμάτης-Φροστ)· «Είμαστε μέρη ενός μεγάλου πειράματος» (Αστερίου)· «Στα ψέματα παίζαμε» (Δαββέτας- Αναγνωστάκης)· «Ερωτευόμαστε τα εμπόδιά μας» (Φάις)· «Πλεονάκις επολέμησάν με εκ νεότητός μου και γαρ ουκ ηδυνήθησάν μου» Μάρκαρης- Ψαλμός 129)· «Τίποτα από εμένα δεν φαίνεται» (Κοντολέων)· «Ελευθερία: η γνώση της αναγκαιότητας» (Δούκα)· «Σσσσστ, μην κάνετε θόρυβο, θα ξυπνήσουν οι συνειδήσεις» Τσαλίκογλου- σύνθημα γκραφίτι)· «Ένα γέλιο θα σας θάψει» (Μαστοράκη)· «Ή ταν ή επί τας» (Σωτηροπούλου)· «Αιέν αχρηστεύειν» (Καλοκύρης)· «Τίποτα δεν ξέρουμε κι όμως γράφουμε» (Καστρινάκη)· «Η λογοτεχνία δεν είναι παρά ένα καθοδηγούμενο όνειρο» (Μίγγας- Μπόρχες)· «Μεθυσμένα συναισθήματα, νηφάλια κρίση» (Κούρτοβικ).

Πού συγκλίνουν,λοιπόν,οι συγγραφείς μας; Όχι στα πρότυπά τους, που είναι από τον Μαρξ, τον Βελουχιώτη ή τον Ντούμπτσεκ μέχρι τον… Γιο του Γουλιέλμου Τέλλου (αν και οι Κούρτοβικ- Μοδινός πάλι συντονίζονται διαλέγοντας εξερευνητές), αλλά στους ήρωές τους. Δεν πρόκειται για κάποιους σπουδαίους, γενναίους ή οραματιστές, αλλά για κάθε λογής παρίες του σύγχρονου κόσμου: από τους παράνομους μετανάστες, τους πρόσφυγες ή τους ψυχικά ασθενείς και τους ηρωινομανείς, ώς τους εθελοντές γιατρούς στις καυτές περιοχές ή τους μοναχικούς ζωόφιλους. Αν λοιπόν βγαίνει ένα μήνυμα από τούτη την υπόθεση, είναι αυτό: ήρθε η ώρα των αφανών ηρώων!