Μεταμοντέρνος Χάρι Πότερ

Ο γνωστός κανόνας ισχύει πλήρως. Το εξαιρετικό θα σου ΄ρθει από εκεί που δεν το περιμένεις.
Πράγμα που συμβαίνει και συμπίπτει με την εβδομάδα των εορτών. Μasterpiece μια μικρή ταινία μόλις 38 λεπτών, προερχόμενη από τη Γαλλία του 1956 και φορτωμένη με Χρυσό Φοίνικα και Όσκαρ σεναρίου! Μερικοί είναι γεννημένοι γίγαντες από μικροί!

Έγινε κι αυτό. Ο Χάρι Πότερ ως κορίτσι με το ελληνικό και μουσικό όνομα Λύρα και με ιδέες τόσο ανατρεπτικές όσο περίπου αυτές της μαθητικής νεολαίας του ΚΚΕ. Όποιος δεν πιστεύει ότι συντελείται αυτή η ανάποδη στροφή, ας σπεύσει να συναντηθεί με τον πιο εφετζίδικο μποναμά των Χριστουγέννων που ακούει στο όνομα Golden Compass, δηλαδή «χρυσή πυξίδα», τουτέστι- για την εταιρεία διανομής- «Το αστέρι του Βορρά».

Το story προέρχεται από το πρώτο βιβλίο της τριλογίας του Φίλιπ Πούλμαν και ο σκηνοθέτης που ανέλαβε να το μεταφέρει στην οθόνη είναι ο Κρις Βάιτζ, ο σεναριογράφος και σκηνοθέτης του «Αbout a boy», μιας από τις καλύτερες κομεντί που έχουν προκύψει τα τελευταία δέκα χρόνια (συνιστώ να το προμηθευτείτε σε dvd). Στην πραγματικότητα αυτό το παραμύθι βρίθει από μεταφορές, συμβολισμούς και παραπομπές σε δεκάδες ταινίες, σε άλλα τόσα ιστορικά γεγονότα και σε πασίγνωστες και εφαρμοσμένες πολιτικές στο πολιτισμένο ημισφαίριο της Δύσης. Και όταν λέω «βρίθει», εννοώ καταιγισμό σε σημείο που δίπλα σου να χρειάζεσαι μεταφραστή. Από τους Τεύτονες ιππότες και τους Ναζί, μέχρι την εβραϊκή «συνωμοσία», τη Μασονία, την Καθολική Εκκλησία και πάσης φύσεως εξουσία που αοράτως κινεί τα νήματα εναντίον των λαών Ανατολής, Βορρά, Νότου και Δύσης.

Για να καταλάβετε ακόμα και την αρχετυπική των φιλμ νουάρ «φαμ φατάλ» περιλαμβάνει ο Πούλμαν στο πρόσωπο της Νικόλ Κίντμαν. Με ένα λόγο πλήρης η αντιστροφή των δεδομένων όπως αυτά έχουν αποτυπωθεί στο υποσυνείδητο από τον «Χάρι Πότερ» και κυρίως από τον «Άρχοντα των δαχτυλιδιών». Δηλαδή εκπρόσωποι του φωτός και της προόδου είναι όλοι οι παρίες. Από τους Τσιγγάνους μέχρι τις έκπτωτες, από τον βασιλικό θρόνο, αρκούδες. Μοναδικός εκπρόσωπος της αριστοκρατίας, ένας φωτισμένος λόρδος, ορθολογιστής, αλτρουιστής και ορειβάτης (Ντάνιελ Κρεγκ σε εμφάνιση μερικών λεπτών). Σαν να λέμε- περίπου- ο Μαρξ παρέα με όλους τους καταφρονεμένους της Γης εναντίον του παγκόσμιου Διευθυντηρίου που απάγει χαροκαμένα παι διά προκειμένου να τα μεταλλάξει σε πειραματόζωα, από την εξουσία κουρδισμένα.

Χαρήκατε; Λάθος. Γιατί η εικόνα μοιάζει με εκθετήριο και πασαρέλα οπτικών εφέ. Γιατί τα νοήματα που κρύβουν οι εικόνες πίπτουν με καταιγιστικό ρυθμό, πράγμα που κάνει την προβολή ενοχλητική. Γιατί η εναλλαγή των περιστατικών μοιάζει με συρραφή επεισοδίων τηλεοπτικών. Γιατί μετά τα πρώτα τριάντα λεπτά κοιτάς το ρολόι σου διαρκώς. Και γιατί στο τέλος μια απορία κρέμεται στα χείλη σου: Ε, και; Με δυο λόγια: Η μικρή δωδεκάχρονη Λύρα (Ντακότα Μπλου Ρίτσαρντς) μαζί με το δαιμόνιό της τον Παντελεήμονα που διαρκώς, όπως όλα τα δαιμόνια, αλλάζει μορφή, αρχίζει να σκαλίζει ένα μυστήριο με εξαφανίσεις παιδιών. Γι΄ αυτό τον σκοπό και με μια χρυσή πυξίδα που απεικονίζει την αλήθεια, κρυμμένη στον κόρφο της, θα ξεκινήσει ένα μακρύ ταξίδι μέσα στη νύχτα. Στηρίγματα, όπλα και ασπίδα της μια φυλή Τσιγγάνων, η έκπτωτη γιγαντιαία αρκούδα με τον όνομα Γιόρεκ Μπάρνισον (Ίαν Μακ Κέλεν) και ο θείος της λόρδος Άσριελ (Ντάνιελ Κρεγκ) ο οποίος έχει φύγει με προορισμό τον Βορρά για να εξιχνιάσει την ουσία μιας σκόνης που προέρχεται από ένα άλλο Σύμπαν. Αντίπαλοι της μικρής Λύρας είναι οι Καταβροχθιστές (Νικόλ Κίντμαν), οι Τεύτονες ιππότες και φυσικά οι σκοτεινές δυνάμεις ενός Διευθυντηρίου που δεν γουστάρουν και που τιμωρούν τα ανυπάκουα παιδιά!

«Το αστέρι του Βορρά»

Μεταμοντέρνος Χάρι Πότερ Καταιγισμός οπτικών εφέ Καλοί οι Τσιγγάνοι Κακοί οι Καθολικοί

ΒΑΘΜΟΙ=5

(πασαρέλα ηλεκτρονικής τεχνολογίας)

Η σχιζοφρένεια του Τζορτζ Κλούνι

Χωρίς τον Τζορτζ Κλούνι ο «Μάικλ Κλέιτον» (Μichael Clayton) του πρωτοεμφανιζόμενου Τόνι Γκιλρόι θα έμοιαζε με ένα συνηθισμένο θρίλερ, παλιομοδίτικης κοπής και προοδευτικής, φιλελεύθερης λογικής. Διπλής όψεως το σενάριο, η σκηνοθεσία, το σύμπαν της ταινίας. Τολμηρή αλλά και συντηρητική. Βρώμικη αλλά και γυαλισμένη. Καινούργια αλλά και ξεπερασμένη. Με το ένα πόδι από εδώ, με το άλλο από εκεί. Αυτή η ιδιαιτερότητα, αυτή και η σχιζοφρένεια. Ο λόγος αυτονόητος και γνωστός. Να μείνουν όλοι ικανοποιημένοι. Που πάει να πει. Παιδιά έχουμε πρόβλημα. Βρωμάει το σύμπαν της Αμερικής. Αλλά ευτυχώς υπάρχουν οι καλοί. Το ιππικό του Τζον Γουέιν! Διπλό το πρόσωπο του Μάικλ Κλέιτον, ακριβώς όπως και του Τζορτζ Κλούνι. Από τη μια βουτηγμένος στον υπόνομο μέχρι τ΄ αυτιά. Από την άλλη μέλος και δικηγόρος μεγάλης νομικής φίρμας. Από τη μια αξύριστος, καταπονημένος, διαζευγμένος. Από τη γυναίκα του, το παιδί του, τον αδελφό του. Από την άλλη φρεσκοξυρισμένος, σιδερωμένος, γοητευτικός και ωραίος. Από τη μια η άθλια πολυεθνική που δηλητηριάζει τα καταναλωτικά και ανύποπτα πλήθη. Από την άλλη η δικαιοσύνη, η αστυνομία, ο πέλεκυς του νόμου και η Νέμεσις του συστήματος. Μα είναι δυνατόν όλα αυτά μαζί να χωρέσουν σε μια ταινία; Είναι! Η Αμερική σ΄ αυτά τα πράγματα είναι σπουδαία. Και συμβαίνει τούτο το οξύμωρο και τρελό. Ενώ μπροστά στα μάτια του θεατή ξεδιπλώνονται όλα τα δεδομένα μιας χαλασμένης, ξεκούρδιστης, μουχλιασμένης μηχανής, ενώ δηλαδή ακόμα και σε προσωπικό επίπεδο τίποτα δεν λειτουργεί παρά μόνο απληστία, διαφθορά, κυνισμός, ενώ άπαντες χαλασμένοι μέχρι μυελού οστέων, αίφνης, έτσι από μαγκιά και σχεδόν από το πουθενά, όλα διορθώνονται, όλα καθαρά. Η ηθικολογία, το happy end και η πίστη στο σκουριασμένο Αmerican dream είναι το σχοινί από το οποίο κρέμεται ακόμα και η αφρόκρεμα του κινηματογράφου της Αμερικής!

Με δυο λόγια: Ο Μάικλ Κλέιτον, ο επονομαζόμενος

«Μάικλ Κλέιτον»

Δραματικό θρίλερ κοινωνικών διαστάσεων Άπαντες κυνικοί και διεφθαρμένοι Όμως λογαριάζουν χωρίς τον bad guy

ΒΑΘΜΟΙ=6

(ναι μεν, αλλά…)

και Μίκι (Τζορτζ Κλούνι), ξεπεσμένος νομικός με δεκάδες προσωπικά προβλήματα, με χρέη και με οικογένεια διαλυμένη, κερδίζει το ψωμί του φιξάροντας υποθέσεις για μεγάλη φίρμα. Λαδώνει, σκουπίζει, καθαρίζει, γυαλίζει. Με τις γνωριμίες του και με την εξυπνάδα του βγάζει το φίδι από την τρύπα. Ώσπου ένας φίλος και συνεργάτης της ίδιας φίρμας (Τομ Ουίλκινσον) βρίσκεται σε κρίση συνείδησης και απειλεί να τα βγάλει όλα στη φόρα. Τα χέρια του βουτηγμένα στο αίμα. Μια κολοσσιαία πολυεθνική με καταστήματα σε εξήντα χώρες του πλανήτη και με καμιά εβδομηνταριά χιλιάδες εργαζόμενους στο μισθολόγιό της, ανησυχεί για την ακεραιότητά της (Τίλντα Σουίντον καλύτερη όλων). Αν η έκθεση που κρατάει στα χέρια του αυτός ο τρελός, καταλήξει στον Τύπο, τότε καταστρόφα. Έτσι αυτή τη φορά το φιξάρισμα δεν έχει φαράσι και σκούπα, αλλά δηλητήριο και βελόνα!


Πέφτουν οι πρεμιέρες σαν το χαλάζι

Έξι ακόμα πρεμιέρες, στις οποίες μάλιστα από την ημέρα των Χριστουγέννων (Τρίτη) θα προστεθεί μια έβδομη, ο πολυαναμενόμενος «Αmerican Gangster» του Ρίντλεϊ Σκοτ με Ντενζέλ Ουάσινγκτον και Ράσελ Κρόου!

«Το ορφανοτροφείο» (Εl Οrfanato). Θρίλερ φαντασμάτων και μπαμπούλα του πρωτοεμφανιζόμενου Ισπανού Χουάν Αντόνιο Μπαγιόνα. Όπου ύστερα από τριάντα χρόνια μια γυναίκα με την οικογένειά της επιστρέφει στο ορφανοτροφείο που μεγάλωσε κι έτσι αρχίζει να ακούει τριξίματα και να απειλείται από σκιές. Σκηνοθετικά ανώτερο από τους «Άλλους» του Αλεχάντρο Αμεναμπάρ με τη Νικόλ Κίντμαν. Απόδειξη; Έσκισε εισπρακτικά στην Ισπανία. Όμως σεναριακά όλη ιστορία είναι εντελώς μεταφυσική και διάτρητη από εξηγήσεις και λογική.

ΒΑΘΜΟΙ=6

(μπουουουουουου)

«Μy Βlueberry Νights: Οι νύχτες μου μακριά σου». Ρομαντική περιπλάνηση στην Αμερική του Γουόνγκ Καρ Γουάι με κεντρική πρωταγωνίστρια την υπερτιμημένη (μουσικά) Νόρα Τζόουνς και περιφερειακούς παρτενέρ Τζουντ Λο, Ντέιβιντ Στράθαμ, Νάταλι Πόρτμαν και Ρέιτσελ Βάιζ. Εγκαταλελειμμένη από την τελευταία της σχέση, πνίγει τον πόνο της καταβροχθίζοντας πίτες στο

ΒΑΘΜΟΙ=5

(Δήθεν)

μπαρ μιας αδελφής ψυχής. Για να ξεχάσει θα ταξιδέψει και σαν σερβιτόρα θα δουλέψει σε μακρινά μέρη κι έτσι θα πέσει σε μια ιστορία ζήλειας και σε μια δεύτερη ιστορία τύχης και τσόχας. Ποτέ όμως δεν ξεχνάει την αδελφή ψυχή (Τζουντ Λο) που την περιμένει στη Νέα Υόρκη. Η αισθητική (φωτογραφία, μουσική, ατμόσφαιρα) είναι φίνα αλλά η ιστορία είναι άδεια από συγκρούσεις και πλοκή.

«Μπλουζ με σφιγμένα δόντια».
Το θρυλικό ντοκιμαντέρ του Ροβήρου Μανθούλη για τα μπλουζ της Αμερικής σε φρέσκια κόπια (1972). Ό,τι πρέπει να ξέρει κανείς γι΄ αυτό το συναρπαστικό μουσικό ιδίωμα αλλά και για τις κοινωνικές ρίζες από τις οποίες άνθησε και μεγαλούργησε.

ΒΑΘΜΟΙ= ΚΛΑΣΙΚΟ

«Μια φορά» (Οnce). Μουσική και αισθηματική περιπλάνηση από τον «άγνωστο» Τζον Κάρνεϊ, με πρωταγωνιστές ενός ετερόκλητου ειδυλλίου, έναν κιθαρίστα της ροκ και ένα κορίτσι της κλασικής σχολής. Άφθονο γρατζούνισμα στην κιθάρα, άφθονα μετριοασήμαντα τραγούδια και μια συνηθισμένη ιστορία. Με πολλά βραβεία σε διάφορα φεστιβάλ και με μια δική μου απορία: Προς τι;

ΒΑΘΜΟΙ=4

(το πολύ)

«Τα μπαλάκια της οργής» (Βalls of Fury). Υποτίθεται τρελή κωμωδία επιπέδου «Νώε για μια εβδομάδα» και «Αλεξίσφαιροι ντετέκτιβ» με σκηνοθέτη τον Ρόμπερτ Μπεν Γκάραντ και καστ από Νταν Φόγκλερ μέχρι Κρίστοφερ Ουόκεν. Το στόρι αρχίζει μ΄ ένα σκουριασμένο πρωταθλητή του πινγκ πονγκ και καταλήγει στο αλαλούμ!

ΒΑΘΜΟΙ=2

(εγκατέλειψα)

«Αnimals in Love». Συρραφή ερωτικών περιπτύξεων πάσης φύσεως τετράποδων και άλλων ζώων.

Όμως σεμνό και εντελώς οικογενειακό. Όλα κι όλα. Διαβάζω ότι χρειάστηκαν 550 ημέρες γυρισμάτων, 170 είδη ζώων και δύο χρόνια παραγωγής σε 16 χώρες. Ρεκόρ!

ΒΑΘΜΟΙ= NAΤΙΟΝΑL GΕΟGRΑΡΗΙC

Το Σύμπαν σε ένα μπαλόνι

Στην αρχή, αν και κατά νου ήξερα το παρασκήνιο και τον θρύλο που κουβαλάει μαζί του το λιλιπούτειο «Κόκκινο μπαλόνι» (Le Βallon Rouge) του αθάνατου Αλμπέρ Λαμορίς (1922-1970), στραβομουτσούνιασα με την επιστροφή του. Πάλι τα ίδια, μόνο και μόνο για να μαζέψουν μερικά φραγκοδίφραγκα στα άδεια κινηματογραφικά ταμεία.

Έπειτα και επειδή, φρακαρισμένος επί ενενήντα λεπτά στην Εθνική, έχασα την προβολή, αναγκάστηκα να δω το φιλμ σε μορφή dvd. Χαμένος χρόνος είπα. Και καθώς με το τηλεκοντρόλ στο χέρι ετοιμαζόμουν να πιέσω fast forward, έμεινα με το στόμα ανοικτό. Απροετοίμαστος και ενεός. Ένας χρυσός ιμάντας άρχισε μπροστά στα μάτια μου να ενώνει την καρδιά ενός παιδιού με το μυαλό ενός σοφού!

Αισθητικά είναι μαζί ο Μπάστερ Κίτον, η βουβή κωμωδία, ο μινιμαλισμός του Ρομπέρ Μπρεσόν και η παρατηρητικότητα με τον υποδόριο σαρκασμό του Ζακ Τατί. Σεναριακά και νοηματικά, είναι ο ζωντανός ορισμός μιας πλήρους, υγιεινής, νόστιμης, εύγεστης και καλομαγειρεμένης τροφής. Προσέξτε απίστευτη, σχεδόν πρωτάκουστη μαγκιά, απ΄ αυτόν τον πρωτοπόρο κινηματογραφιστή που ξεκίνησε την καριέρα του σαν φωτογράφος και σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ, δηλαδή ορειβάτης και εξερευνητής απάτητων βουνοκορφών. Από τη μια και επί 38 λεπτά αφηγείται μια απολαυστική, μαγική ιστορία για μικρά παιδιά. Με δυο τρεις μόλις ατάκες, με καλοκουρδισμένους ρυθμούς και χωρίς ίχνος πάχους φλυαρίας και κοιλιάς. Ταυτόχρονα, κάθε καρέ αυτής της απλής ιστορίας, λειτουργεί σαν πηγή μεταφορών, συμβολισμών, κοινωνικών σχολιασμών και ιδεολογικών αναφορών. Ρerfait που λένε και οι Γάλλοι!

«Το κόκκινο μπαλόνι»

Υπόδειγμα περιεκτικού μινιμαλισμού Υπόδειγμα λιτότητας Υπόδειγμα αισθητικής

ΒΑΘΜΟΙ=10

(Δαυίδ γκρεμίζει Γολιάθ)

Κόκκινο το χρώμα του πάθους, του αίματος, της ζωής. Μπαλόνι γιατί είναι αέρας, δηλαδή ιπτάμενη ιδέα. Αδέσποτο όμως το κόκκινο μπαλόνι, χωρίς συγκεκριμένο ιδιοκτήτη, δηλαδή κυκλοφορεί παντού, ανάμεσα στα πλήθη. Πιτσιρίκος ο άνθρωπος που το μπαλόνι ακολουθεί. Η διαφορά σημαντική. Μπαλόνι πίσω, μπροστά, πάνω από ένα παιδί. Η μεταφορά κατανοητή. Κόκκινο το χρώμα αυτής της ιπτάμενης ιδέας. Ιπτάμενη επειδή δεν είναι προσγειωμένη και εφαρμοσμένη. Επομένως ηλικιακά αυτή η ιδέα είναι αθώα και μικρή. Γι΄ αυτό ακολουθεί το παιδί. Αλλά προσοχή. Δεν είναι δικό του το μπαλόνι, επειδή η ιδέα είναι κοινωνική.

Πάμε παρακάτω να δείτε το ξεδίπλωμα αυτής της μεταφοράς που φτάνει μέχρι την εξουσία ακόμα και πιο εκεί. Απαγορευμένο το μπαλόνι από την Εκκλησία. Οι παπάδες το πετάνε έξω και μαλώνουν το παιδί. Κλειστές οι πόρτες και του σχολείου. Το ίδιο και του σπιτιού, ακόμα και του λεωφορείου. Αντίπαλοι και εχθροί του μπαλονιού και του παιδιού, η μαρίδα της γειτονιάς. Ορμάνε να το βουτήξουν, να το βασανίσουν και με τις σφεντόνες να το «κατεβάσουν». Πόλεμος με αντίπαλους τόσους πολλούς εναντίον ενός μικρού παιδιού και ενός ιπτάμενου μπαλονιού. Μα τι φοβούνται; Ένα ασήμαντο, συνηθισμένο μπαλόνι; Ναι επειδή το χρώμα είναι κόκκινο, επειδή έχει φαντασία, ποίηση και ανυπακοή. Σας εκλιπαρώ δείτε αυτό το ιπτάμενο αριστούργημα. Ούτε φλύαρο, ούτε δυσνόητο, ούτε ξεπερασμένο. Αντιθέτως, νέο, φρεσκαρισμένο και τεχνικά άρτια επεξεργασμένο. Η ποίηση και η φαντασία για τριάντα λεπτά στην εξουσία!

«Το άσπρο άλογο» (Crin Βlanc). Μαζί με το έγχρωμο «Κόκκινο μπαλόνι» προβάλλεται συνοδευτικά, αλλά καθόλου μειονεκτικά, έτερο μικρό κομψοτέχνημα, διάρκειας 40 λεπτών, όπου ένα μικρό αγόρι καβαλικεύει ένα ατίθασο άλογο, το οποίο κανείς μα κανείς από τους καουμπόηδες της περιοχής κατάφερε να εξημερώσει και να τιθασεύσει. Άνθρωπος και τετράποδο μαζί, μια προφητική εικόνα γυρισμένη μισό αιώνα πριν, για τη σημερινή οικολογική καταστροφή!