Τα πάθη τους, τα λάθη τους…

Πότε θα προλάβετε να διαβάσετε όλους τους τίτλους που σας προτείνουμε; Μη χολοσκάτε. Και φέτος να μην προλάβετε- που δεν θα προλάβετε-, τους διαβάζετε του χρόνου. Οι βιογραφίες θα σας περιμένουν υπομονετικά στο ράφι, όποτε και αν βρείτε καιρό, για να σας υπενθυμίσουν πως πολλοί άλλοι πριν από εσάς υπέπεσαν στα ίδια λάθη με εσάς… ή πώς διάολο τα απέφυγαν.

Ξεκινάμε με δύο δικτάτορες παγκόσμιου βεληνεκούς- μήτρες για αναρίθμητες ιμιτασιόν ρεπλίκες- που συνέχισαν έως πολύ πρόσφατα να διατηρούν θαυμαστές ανά την υφήλιο, μολονότι δεν υπολείπονταν διόλου σε μοχθηρία κι εξολοθρευτική μανία από τον Αδόλφο Χίτλερ. O Έντβαρντ Ρατζίνσκι, δημοφιλής Ρώσος θεατρικός συγγραφέας και sui generis ιστορικός, υπογράφει τον ογκώδη Στάλιν (Νάρκισσος).

Όπως και στις περιπτώσεις του Τελευταίου Τσάρου και του Ρασπούτιν, που κυκλοφόρησαν τα τελευταία χρόνια από τον ίδιο εκδοτικό οίκο, ο Ρατζίνσκι εκμεταλλεύεται την «απελευθέρωση» των απόρρητων κρατικών αρχείων, ύστερα από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και τη συνδυάζει με την απαράμιλ- λη ψυχογραφική του ικανότητα. Κάποιες φορές το παρακάνει σε… λυρισμό, αλλά κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Το πιο εξπρεσιονιστικό πορτρέτο από όσα έχει τύχει να διαβάσετε για τον σκοτεινό Γεωργιανό, με εύσημα του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες στον πρόλογο.

Πνευματικό τέκνο του Στάλιν ο δεύτερος δικτάτορας, ο Μάο Τσετούνγκ, ίσως να μην φανταζόταν ούτε ο ίδιος ότι θα εξελισσόταν με την πάροδο του χρόνου- και την άνοδο των «ρεβιζιονιστών» στην εξουσία- σε υπ΄ αριθμόν ένα εχθρό των Σοβιετικών «σοσιαλιμπεριαλιστών». Το συγγραφικό δίδυμο Γιουνγκ Τσανγκ και Τζον Χάλιντέι, στον θηριωδών διαστάσεων τόμο Μάο- Η άγνωστη ιστορία (Εστία) ακολουθεί το παράδειγμα του Ρατζίνσκι και δεν αφήνει ανεκμετάλλευτη τη σιωπηρή «απομαοποίηση» στη νεο-καπιταλιστική Κίνα, που συνοδεύτηκε από σκόπιμη «διαρροή» ειδεχθών πληροφοριών για τα πεπραγμένα του Μεγάλου Τιμονιέρη.

Στα εκδοτικά φαινόμενα της τρέχουσας περιόδου περιλαμβάνεται και η «περικύκλωση» μιας προσωπικότητας από όλες τις μεριές. Έτσι, μπορείτε να συγκρίνετε τις πληροφορίες και την αξιοπιστία του ενός βιβλίου με τις πληροφορίες και την αξιοπιστία του άλλου. Προτείνουμε λοιπόν να διαβάσετε παράλληλα την Κυρία Προυστ (Εστία) της Εβελίν Μπλοχ-Ντανό και τον Ερωτευμένο Προυστ (Μεταίχμιο) του Ουίλιαμ Κάρτερ . Η Εβελίν Μπλοχ-Ντανό ασχολείται διεξοδικά με τον μοναδικό απολύτως εξακριβωμένο έρωτα του Μαρσέλτη μητέρα του. Γόνος εύπορης εβραϊκής οικογένειας η τελευταία, τολμάει να παντρευτεί τον Αντριέν Προυστ, αδέκαρο γιο ενός καθολικού παντοπώλη και να φέρει στον κόσμο τον Μαρσέλ, έναν δημιουργό που θα μεταποιήσει καλλιτεχνικά τα ενοχικά συμπλέγματα τόσο της εβραϊκής όσο και της καθολικής θρησκείας, ενώ ταυτόχρονα θα προσπαθεί να απαλλαγεί από αμφότερα.

Ο Ουίλιαμ Κάρτερ, από την άλλη, ρίχνει μια αδιάκριτη ματιά στις ερωτικές περιπέτειες του «μαμάκια» Προυστ και τον διαρκή πλην ανεπιτυχή αγώνα του να συγκαλύψει την ομοφυλοφιλία του με α δέξια φλερτ- ένα μενού που εμπεριέχει πόρνες πολυτελείας και αξιοσέβαστες δέσποινες-, ακόμη και με πρόσκληση σε μονομαχία προς τον δημοσιογράφο που υπαινίχθηκε σε άρθρο την αληθινή του «κλίση» (φανταστείτε να ζούσε σήμερα ο καημένος ο Μαρσέλ- δεν θα ήξερε ποιον να πρωτοπυροβολήσει).

Μια και το έφερε η κουβέντα στα σκάνδαλα, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε ένα βιβλίο που πέρασε από σαράντα κύματα και ξεσήκωσε ατελείωτες συζητήσεις γύρω από τη δικαστική και την εκδοτική δεοντο λογία. Στο ανυπόγραφο Αν εγώ το έκανα (Μεταίχμιο), ο Ο.Τζ.Σίμσον, ο Αμερικανός αστέρας που κατηγορήθηκε για την άγρια δολοφονία της πρώην γυναίκας του κι ενός φίλου της (απαλλάχθηκε από το ποινικό δικαστήριο, καταδικάστηκε από το αστικό), αφηγείται σ΄ έναν σεναριογράφο- συγγραφέα με κάθε ανατριχιαστική λεπτομέρεια «πώς έκανε το έγκλημα, σε περίπτωση που το έκανε». Το τι επακολούθησε, αδέλφια, ξεφεύγει κατά πολύ από τα περιθώρια ενός σύντομου σημειώματος- γι΄ αυτό και σύντομα θα επανέλθουμε.

Μια ακόμη ανυπόγραφη μαρτυρία, αν και από μάρτυρα άλλου ήθους και ποιότητας, κατατίθεται στον τόμο Μια γυναίκα στο Βερολίνο (Νάρκισσος). Εδώ μαθαίνουμε για τους αναρίθμητους βιασμούς από συνήθως με θυσμένους Σοβιετικούς στρατιώτες, ευθύς μόλις εισέβαλαν στο Βερολίνο, καθώς και για τη θρασύδειλη, βαθύτατα υποκριτική στάση των ίδιων των Βερολινέζων απέναντι στα αβοήθητα θύματα. Γράφτηκε πριν από μισό και βάλε αιώνα, αλλά ως γραφή και ως ντοκουμέντο παραμένει αξεπέραστο.

Περιηγήσεις
Συνήθως έχουμε συνδυάσει τον «οριενταλισμό», την εμμονή των Δυτικών με τη λάγνα Ανατολή, με αφηγήσεις ανδρών περιηγητών τον 18ο και τον 19ο αιώνα- εποχές που, έτσι κι αλλιώς, η ίδια η ιδέα περί «γυ ναίκας περιηγήτριας» ηχούσε αδιανόητη. Να όμως που η καθηγήτρια Βασιλική Λαλαγιάννη , στον τόμο Οδοιπορικά γυναικών στην Ανατολή (Ροές), στρέφει τον προβολέα της στις μαρτυρίες των ελάχιστων αυτών περιηγητριών κι εντοπίζει ευθύς εξαρχής το συγκριτικό τους πλεονέκτημα έναντι των ανδρών: στις μουσουλμανικές κοινωνίες, τις αυστηρά ανδροκρατούμενες, μονάχα μια Δυτική γυναίκα μπορούσε να εισχωρήσει σε παραδοσιακά «άβατα», όπως τα χαρέμια και οι γυναικωνίτες, και να συλλέξει πληροφορίες από πρώτο χέρι.

Αλληλογραφίες
Από την αλληλο- γραφία μεταξύ προσωπικοτήτων έχουμε τη δυνατότητα να ανασύρουμε άγνωστα μέχρι πρότινος στοιχεία και να επαναξιολογήσουμε το πραγματικό τους ανά στημα, μακριά από τις κατοπινές εξιδανικεύσεις, όπως ακριβώς προβάλλει από την καθημερινότητά τους. Όταν μάλιστα, τους αλληλογράφους συνδέουν, εκτός από πνευματικά και ερωτικά δεσμά, το κυνήγι του θησαυρού αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον. Αυτή είναι η περίπτωση που επιμελείται ο Γκάνθερ Στούλμαν στον τόμο Χένρι Μίλερ,Αναΐς Νιν- Τετ α τετ (Μεταίχμιο), δύο συγγραφέων που σκανδάλισαν την εποχή τους- τον μεσοπόλεμο, τον πόλεμο και την πρώτη μεταπολεμική περίοδοτόσο με την αχαλίνωτη γραφή τους, όσο (και κυρίως) με την αχαλίνωτη σεξουαλική τους δραστηριότητα.

Απεναντίας, στον τόμο Μαξίμ Γκόργκι, Άντον Τσέχωφ – Αλληλογραφία (Ρrinta)

που επιμελήθηκε η Ελένη Βελνίδου, υπάρχουν μονάχα πνευματικά δεσμά- σε καιρούς μάλιστα που ο Τσέχωφ εθεωρείτο παρακμιακός συγγραφέας και χρειαζόταν ιδιαίτερο κουράγιο από τον Μαξίμ Γκόρκι για να εναντιωθεί στους «προοδευτικούς» ομοϊδεάτες του και να εκφράσει τη συμπαράστασή του στον ομότεχνό του. Μαθήματα αλληλεγγύης, για να μην ξεχνιόμαστε, στις κανιβαλιστικές μας μέρες.

Εξομολόγηση
«Γιατί μας μισούν τόσο;». Απάντηση σε αυτό το αγωνιώδες ερώτημα του μέσου ανυποψίαστου Αμερικανού επιχειρεί να δώσει ο συμπατριώτης του Τζον Πέρκινς με την αποκαλυπτική αυτοβιογραφία του Εξομολόγηση ενός οικονομικού δολοφόνου (Αιώρα). Ο κύριος Πέρκινς, προτού ανακαλύψει όψιμα τις οικολογικές του ευαισθησίες, σταδιοδρόμησε ως μελίρρυτος εκβιαστής Ασιατών και Λατινοαμερικανών ηγετών για την ανάληψημε το αζημίωτο φυσικά- κολοσσιαίων και ουσιαστικά άχρηστων δημόσιων έργων. Όπου αποτύγχανε ο κύριος Πέρκινς, αναλάμβαναν δράση τα «τσακάλια», οι καθαυτοί δολοφόνοι ή και τα… αμερικανικά στρατεύματα με απευθείας ανάθεση. Να γιατί τους μισούν τόσο.

Εσείς ποιον θα ψηφίζατε για υποψήφιο των Δημοκρατικών και πιθανό αυριανό πρόεδρο των ΗΠΑ; Τον Μπάρακ Ομπάμα ή τη Χίλαρι Κλίντον; Εντάξει, δεν σας πέφτει λόγος- και αυτοί που τους πέφτει μάλλον δεν θα αφήσουν τον μαυρούλη να πιει νερό, αν κι έφτασε τόσο κοντά στην πηγή. Δεν πειράζει. Είναι μόλις σαράντα έξι χρόνων.

Μπορεί να ξαναβάλει και να ξαναβάλει υποψηφιότητα. Εντούτοις, προνοητικός καθώς είναι, φροντίζει να μας συστηθεί νωρίς νωρίς, με τον τόμο Τολμώ να ελπίζω (Πόλις), ένα αμάλγαμα σκέψεων και βιωμάτων. Ελεγχόμενη ειλικρίνεια, συμπαθητικέςόχι πάντα- ιδέες, αλλά και η απορία των ψηφοφόρων αναπάντητη: θα παραμείνει «μαύρος» και μετά την είσοδό του (κάποτε) στον Λευκό Οίκο ή θα «ασπρίσει» και αυτός, όπως «άσπρισε» ο Κόλιν Πάουελ;

Στην ήδη αχανή βιβλιογραφία των «βουνοκορφών» έχουμε και αυτό το εξάμηνο μια σημαντική κατάθεση. Η συγγραφέας και σεναριογράφος Έβα Βαϊσβάιλερ υπογράφει τον φιλόδοξο τόμο Φρόιντ- Η βιογραφία μιας οικογένειας (Μεταίχμιο), μια απόπειρα να ερμηνευθεί το έργο- και οι εμμονές- του μεγάλου ψυχαναλυτή ρίχνοντας φως στο προσωπικό του- και μέχρι πρότινος απαραβίαστο – «οικογενειακό» του «μυθιστόρημα», που σημαδεύτηκε από ουκ ολίγες τραγωδίες.

Δακτυλομετρούμενοι ανάμεσά μας πρέπει να είναι όσοι γνωρίζουν τον Θανάση Ραζικότσικα. Ο καθηγητής της Ιστορίας του Νεώτερου Ελληνισμού και διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής Κωνσταντίνος Σβολόπουλος, με τον τόμο Προμαχώντας στο Μεσολόγγι- Έργα και ημέρες του Θανάση Ραζικότσικα, 1798-1826 (Εστία), αναλαμβάνει να μας υπενθυμίσει τον βίο και την πολιτεία του αρχηγού των Μεσολογγιτών που σκοτώθηκε σε ηλικία είκοσι οκτώ χρόνων, κατά την Έξοδο. Παρατίθεται πλούσιο πρωτογενές υλικό.

Σε αντίθεση με την περίπτωση του λησμονημένου Ραζικότσικα, νομίζουμε ότι έχουμε- έστω και στοιχειωδώς- γνώση για τον ρόλο του Μεγάλου Κωνσταντίνου στην ιστορία, ιδίως για τη συμβολή του στην καθιέρωση του χριστιανισμού ως της επίσημης θρησκείας. Ο Έμπερχαρντ Χορστ, στη βιογραφία Μέγας Κωνσταντίνος (Ωκεανίδα), κοντοστέκεται στα αμφιλεγόμενα στοιχεία της προσωπικότητάς του και μας αποδεικνύει πόσο λίγα γνωρίζουμε γι΄ αυτόν τον γνωστό μας άγνωστο