Μεγάλες επέτειοι

Τρία βιβλία εμβληματικά για την ιστορία της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας γιορτάζουν φέτος τη γέννησή τους με επανεκδόσεις που στοχεύουν το νεώτερο αναγνωστικό κοινό.

Πρώτος καταφθάνει ο Μένης Κουμανταρέας με Τα Μηχανάκια (Κέδρος) που αν και έχουν κιόλας σαρανταπενταρίσει κρατάνε την ανατριχίλα της εποχής τους σε σημαντικό βαθμό.

Το βιβλίο βγήκε το 1962 με την ενθάρρυνση του Μάνου Χατζιδάκι και του Βασίλη Βασιλικού, οι οποίοι είδαν στο χειρόγραφο του τριαντάχρονου νεαρού μια φλέβα χρυσού. Ιστορίες της αθηναϊκής γειτονιάς που τότε ήταν γεμάτη από «φλιπεράκια» για να διευθετούν εκεί όπως όπως οι νέοι την ορμητικότητά τους. Τα Μηχανάκια αξιώθηκαν διώξεις και απαγορεύσεις για να φτάσουν στην εποχή μας ανέπαφα και δροσερά. Είκοσι τρία χρόνια πάνε από τότε που η Μάρω Δούκα τορπίλισε την ατολμία της ελληνικής πεζογραφίας με την Πλωτή πόλη της, η οποία επανεκδίδεται σήμερα από τον Πατάκη. Είχε βέβαια προηγηθεί η Αρχαία Σκουριά αλλά το δεύτερο βιβλίο της ήταν αυτό που της έδωσε το κρατικό βραβείο λογοτεχνίας και ας αρνήθηκε τότε την τιμή. Τι να την κάνει άλλωστε αφού ο δρόμος ήταν ανοιχτός και το υλικό της ζέον. Ξαναδιαβάζοντας σήμερα το ίδιο βιβλίο αισθάνθηκα πολύ περισσότερα πράγματα από την πρώτη μου φορά. Αισθάνθηκα κυρίως τη θαυμαστή τεχνική μιας νεαρής τότε μυθιστοριογράφου που έγραφε μια σχεδόν μπανάλ ερωτική ιστορία με τον πιο ασυνήθιστο και ουσιαστικό τρόπο.

Ύστερα ήρθαν κι άλλα, την Πλωτή πόλη όμως την αγαπώ περισσότερο.

Δεν υπάρχει μυθιστόρημα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής που για χάρη του να χύθηκε τόσο μελάνι όσο για το « Ορθοκωστά του Θανάση Βαλτινού. Η ανάποδη ματιά του συγγραφέα στα τρομερά γεγονότα της περιόδου 1942-1943 στην Πελοπόννησο και η αποκοτιά του να δώσει τον λόγο σε περσόνες ξένες και αντίθετες με την επικρατούσα αριστερή κουλτούρα έβγαλε τότε πολλούς από τα ρούχα τους. Τέτοιας «υποδοχής» αξιώνονται συνήθως τα αριστουργήματα. Έτσι εξήγησα το ρίγος που μου προξένησε η γλώσσα κυρίως του βιβλίου όταν πρωτοεμφανίστηκε το 1994 (Άγρα). Σήμερα κυκλοφορεί σε επανέκδοση από την Εστία με σκοπό να εκπυρσοκροτήσει και πάλι σε μια εποχή που φαίνεται να τα έχει όλα τακτοποιημένα. Μακάρι.