Επιφυλλίδα

Το δόντι του Πακιστανού

Στην περίσκεπτη και προβληματισμένη συντροφιά που συζητούσε για τους αλλοδαπούς, όταν ένα μέλος της διατύπωσε την ερώτηση: «Καλά, ένας Πακιστανός στην πλατεία Κουμουνδούρου που πονάει αφόρητα το δόντι του, τι κάνει;», την αμηχανία και μια αιφνίδια, ίσως, τύψη, ήλθε να επουλώσει η καθυστερημένη απάντηση ενός άλλου μέλους: «Μα τα μεγάλα νοσοκομεία δέχονται αδιακρίτως τους αλλοδαπούς». Ή επειδή η απάντηση, αν και ανταποκρινόταν στην «πραγματικότητα», δεν στάθηκε ικανοποιητική, ή επειδή η συνέχεια της κουβέντας θα όξυνε τις αντιθέσεις που ήδη διακρίνονταν στα λόγια τους, με συνέπεια η συζήτηση να εξελιχθεί σε σύγκρουση, η ατμόσφαιρα αλάφρωσε με επιτόπου στροφή σε ανώδυνα θέματα. Μόνον ένας τρίτος ακούστηκε να λέει: «Αν συμβεί και έχει επάνω του ένα ευρώ ο Πακιστανός θα μπει στο γειτονικό καφενείο να πιει ένα ούζο προκειμένου να του μαλακώσει ο πόνος».

Το θέμα μας, ωστόσο, δεν είναι μια οποιαδήποτε συζήτηση, όσο φιλάνθρωπη και πολιτισμένη κι αν είναι, ή οπουδήποτε κι αν γίνεται, το θέμα μας είναι ο ίδιος ο Πακιστανός που θα συμβεί να πονέσει αφόρητα το δόντι του. Όπως καταλαβαίνει κανείς το «δόντι» επιλέγεται ως ένα συμβολικό σημείο, γιατί ο σωματικός πόνος έχει έναν επείγοντα χαρακτήρα που η αντιμετώπισή του δεν μετατίθεται. Και επιπλέον δεν μπορεί να έχει σχέση με τη συμπάθεια ή την προκατάληψη για τους αλλοδαπούς, χρειάζεται ο πόνος του κάθε ανθρώπου (ακόμη και σε κατακουρελιασμένες, όσον αφορά στη συγκρότησή τους, κοινωνίες) να θεραπεύεται, να επουλώνεται, αν είναι δυνατόν, πάραυτα. Όταν ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος έγραφε πως «Ο πόνος εξαγιάζει και τον πιο ανίερο», εννοούσε τον ηθικό πόνο που εναπόκειται στην ελευθερία του καθενός να τον επιλέξει ή να τον απορρίψει. Όμως ενώ συζητάμε, του Πακιστανού συνεχίζει να του πονάει το δόντι με έναν τρόπο που τον τρελαίνει. «Υπάρχουν τα μεγάλα νοσοκομεία που δέχονται αδιακρίτως τους αλλοδαπούς». Τόσα και τόσα μαθήματα διδάσκονται στα σχολεία, δεν έχει καν συζητηθεί η ύπαρξη ενός μαθήματος που θα μαθαίνει στα παιδιά, ή μάλλον σε όλους μας, πως άλλο πράγμα «ζω το πρόβλημα» και άλλο πράγμα «διατυπώνω και διαμορφώνω με λέξεις το πρόβλημα». Και αν ακόμα ο Πακιστανός που πονάει το δόντι του ήξερε κατά πού πέφτει ένα μεγάλο νοσοκομείο (το πιθανότερο, ή μάλλον το σίγουρο είναι πως αποκλείεται να το γνωρίζει), δεν υπήρχε περίπτωση να δρασκελίσει το κατώφλι του. Για τον απλούστατο λόγο πως ένα μεγάλο κτίριο στο οποίο θα έμπαινε για να λύσει το πρόβλημά του, είναι για τη συνείδησή του ίδιο και απαράλλαχτο με ένα κτίριο που τον έχει ταλαιπωρήσει, βασανίσει, εξοντώσει, με τα χαρτιά που του ζητάει προκειμένου να αισθανθεί νόμιμος. Με το να του συστήνει κανείς το νοσοκομείο ως λύση για το δόντι του που πονάει, είναι σαν να τον προτρέπει να αναγνωρίσει οικειοθελώς την παρανομία του. Με ό,τι βέβαια συνεπάγεται μια τέτοια «αναγνώριση». Με όλα τα καλά μας, με τα πολλά ή λίγα λεφτά μας, με τα ζεστά μας ρούχα, με διευθύνσεις που τις αναγνωρίζουμε πριν τις σκεφτούμε και όταν πονάμε ή αρρωσταίνουμε, αισθανόμαστε εμείς οι ίδιοι ξένοι ανάμεσα στους δικούς μας ανθρώπους που κι αν δεν μας αγαπάνε, είναι υποχρεωμένοι να ενδιαφερθούν για μας.

Να μην έχεις τίποτε άλλο παρά μόνο ένα σώμα που πονάει, και να είναι δυνατόν να πιστέψεις πως υπάρχει μια αντίστοιχη πρόνοια που θα σε ανακουφίσει! Μα ακόμη και αν το άρρωστο, ασθενές σώμα, διαφημιζόταν ως κάτι περιζήτητο μέσα στον κόσμο (κάτι που βέβαια δεν έχει ισχύσει ποτέ), και πάλι θα παρέμενες διστακτικός χωρίς «γλώσσα», χωρίς λεφτά, με ρούχα που υπογραμμίζουν τη φτώχεια σου, να ζητήσεις από οπουδήποτε βοήθεια. Μη μας ξεγελά το γεγονός πως χάρη στην τηλεόραση, τα ραδιόφωνα, τις εφημερίδες, μαθαίνουμε για τα προβλήματα που υπάρχουν στον κόσμο. Αυτή η πληροφόρηση δεν εξυπακούει καμιά βελτίωσή τους ή συμμετοχή μας σε αυτά. Η εικόνα, η είδηση, το κείμενο, όπως έχουν κατασκευαστεί για να είναι ανακοινώσιμα, χρειάζεται να έχουν μια μορφή, να τοποθετούνται μέσα σε ένα πλαίσιο. Και η μορφή, το πλαίσιο, κάνουν τα πράγματα υποφερτά. Η πραγματικότητα όμως του Πακιστανού που πονάει το δόντι του, είναι ανυπόφορη γιατί είναι μια πραγματικότητα χύμα.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»