Ένα «βυζαντινό» Όσκαρ αποκαλύπτεται

Οι βυζαντινές πηγές έμπνευσης του κοσμοπολίτη ζωγράφου, ενδυματολόγου, σκηνογράφου των Όσκαρ Βασίλη Φωτόπουλου (1934-2006) αποκαλύπτονται σε μια έκθεση κι ένα λεύκωμα
Ταλαντούχος, ανήσυχος, αυτοδίδακτος, ανθρώπινος, ο Βασίλης Φωτόπουλος κέρδισε το πρώτο του Όσκαρ σε ηλικία 27 χρόνων, για την ενδυματολογική δουλειά του στην ταινία του Ελία Καζάν «Αμέρικα Αμέρικα». Επειδή όμως ήταν άγνωστος το όνομά του φαινόταν μόνο στα συμβόλαια και το Όσκαρ πήγε στον σκηνοθέτη. Το δεύτερο (επώνυμο πια) Όσκαρ ήρθε δύο χρόνια μετά, το 1965, για τον «Ζορμπά» του Μιχάλη Κακογιάννη.

Το χρυσό αγαλματάκι, που δωρήθηκε από τον αδελφό του Διονύση Φωτόπουλο στο Μουσείο Μπενάκη μετά τον θάνατό του το καλοκαίρι του 2006, τραβάει την προσοχή. Ωχριά όμως μπροστά στη λάμψη και τη μεγαλοπρέπεια των «θεατρικών εικονισμάτων» που ζωγράφισε ο Βασίλης Φωτόπουλος για να προβάλλει τις μορφές Βυζαντινών αυτοκρατόρων και της αυλής τους με αφορμή το ανέβασμα θεατρικών και οπερατικών παραστάσεων, με τέμπερες, φύλλο χρυσού και μεικτές τεχνικές.

Οι μακέτες για τον Αυτοκράτορα Μιχαήλ, τον Νικηφόρο Φωκά, την Κασσιανή, τη Σαλώμη, κοστούμια από τη Θυσία του Αβραάμ συνομιλούν με τα κεντητά άμφια που σχεδίασε για τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο και τα εκκλησιαστικά σκεύη από χρυσό, ασήμι και ημιπολύτιμους λίθους.

«Η εκκλησία για μένα ήταν η πρώτη θεατρική μου εμπειρία. Η λειτουργία, μια υψηλή θεατρική πράξη», αναφέρει ο Βασίλης Φωτόπουλος σε μια από τις συνεντεύξεις του λευκώματος, που επιμελήθηκε ο αδελφός του, Διονύσης Φωτόπουλος, με τη χορηγία των Ντίνου και Ελένης Μαρτίνου.

Στο αυτοβιογραφικό σημείωμα που συνέταξε ο ίδιος ανέτρεχε στα παιδικά του χρόνια στην Καλαμάτα και στα καλοκαίρια που περνούσε σ΄ ένα χωριό, το Μαυρομάτι, χτισμένο πάνω στην αρχαία Μεσσήνη. «Ο Εμφύλιος σκότωσε τον πατέρα μου, σκότωσε τον δάσκαλό μου, έντεκα πρώτα ξαδέλφια της μάνας μου, τον άντρα της αδελφής της, που μ΄ είχε βαφτίσει. Οι δρό

ΙΝFΟ

«Το Βυζάντιο του Βασίλη Φωτόπουλου» στο Μουσείο Μπενάκη (Κουμπάρη 1, τηλ.
210-3671.000).
Διάρκεια: 4 Δεκεμβρίου- 27 Ιανουαρίου.
Λεύκωμα «Βασίλης Φωτόπουλος», Έκδοση Μουσείου Μπενάκη, σελ. 490.

μοι γέμισαν νεκρούς φίλους. Φοβήθηκα τον απαίδευτο άνθρωπο.

Η ζωγραφική ήταν το καταφύγιό μου και το Μοναστήρι του Βουλκάνου ο κρυψώνας μου. Στ΄ άδυτα των ιερών διέκρινα τις αρχαίες χειρονομίες, μάθαινα τη σημασία των συμβόλων, της σκευής, την επίδραση των χρωμάτων, του σωστού φωτισμού, της μελωδίας που συνοδεύει την παράσταση που αιώνια τελείται εκφράζοντας την αγωνία του ανθρώπου για την ταυτότητά του». Έτσι συνειδητοποίησε την ιερότητα της θεατρικής πράξης. Αποφάσισε να γίνει ζωγράφος. Με την αποφασιστικότητα του ανθρώπου «που δεν είχε τίποτα να χάσει», ήρθε στην Αθήνα, έκανε διάφορες δουλειές, κουβάλαγε καφάσια, έβαφε σκηνικά, ώσπου του δόθηκε η ευκαιρία το 1959 με ανάθεση του Κωστή Μπαστιά να σκηνογραφήσει για τη Λυρική Σκηνή τη «Σέρβα Παντρόνα» του Περγκολέζι. Ο Φωτόπουλος φεύγει για την Ευρώπη: Μιλάνο, Ζάλτσμπουργκ, Μόναχο, Λονδίνο- «μεγάλα θέατρα, καλοί δάσκαλοι, άλλες οπτικές». Επιστρέφει για τις παραστάσεις ορόσημο. Όπως η «Γειτονιά των αγγέλων». Ήταν η εποχή που όλη η γη τραγουδούσε «Τα παιδιά του Πειραιά» με Χατζιδάκι και η «Στέλλα» της Μελίνας Μερκούρη αναστάτωνε τις Κάννες. Μετείχε στην πολιτιστική έκρηξη του ΄60, πριν φύγει για τη Νέα Υόρκη, όπου έμεινε εννέα χρόνια, κατέκτησε το Όσκαρ και συνεργάσθηκε με τον Κόπολα. Όταν επέστρεψε μετά τη χούντα, «τίποτα δεν ήταν πια το ίδιο».


«Όλη η ζωή μια σκηνή»

Οι σελίδες του λευκώματος είναι γεμάτες φωτογραφίες από παραστάσεις και στιγμιότυπα από την εκπληκτική πορεία του στον κινηματογράφο, τη ζωή και το θέατρο. Συνολικά, υπέγραψε σαράντα έργα, πριν αποφασίσει να απομακρυνθεί από τη σκηνή- στη δεκαετία του ΄80- και να στραφεί οριστικά στη ζωγραφική κουρασμένος από την «κυριαρχία του εφέ στο θέατρο» αλλά και με τη διαπίστωση ότι «όλη η ζωή είναι μια σκηνή όπου παίζεται κάθε μέρα ένα δράμα».

«Βλέπω τον καθένα μας σαν ένα δρον πρόσωπο μιας μεγάλης κωμωδίας ή τραγωδίας στην οποία έχουμε εντολή να παίξουμε ένα ρόλο», διαβάζουμε σε μια από τις συνεντεύξεις του. «Και το τραγικό είναι ελάχιστα επιλεγμένο από μας τους ίδιους, καθορισμένο από τις συνθήκες. Και το πιο φοβερό είναι ότι ξέρω την επόμενη πράξη».

Για να εκφρασθεί αφιερώθηκε στη ζωγραφική με το «μυαλό» ως μέσον και «καύσιμο την ψυχή».

«Αν δεν κάψεις την ψυχή, το μυαλό μένει ακίνητο», έλεγε και ζωγράφισε την «άσκημη ώρα». Ανθρώπους απογυμνωμένους, πάσχοντες. Θλιβερές πόλεις.

Στο τέλος αποσύρθηκε σ΄ ένα κτήμα στην Παιανία, ζωγράφιζε, παρουσίαζε τη δουλειά του σε λίγες εκθέσεις. Όμως: «Δεν συμβιβάστηκε ποτέ κάνοντας πράγματα που δεν πίστευε και δεν αγαπούσε. Η πίστη του στους ανθρώπους δεν τον εγκατέλειψε», έγραφε για κείνον ο Γιάννης Μόραλης.