«Τους άντρες τους αφήνεις πάντα στην εικασία»

ΛΕΝΕ ΓΙ΄ ΑΥΤΟΝ: «ΔΕΝ ΠΙΝΕΙ, ΔΕΝ ΚΑΠΝΙΖΕΙ, ΔΕΝ
ΤΡΩΕΙ ΚΡΕΑΣ. ΠΕΡΝΑΕΙ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΜΙΑ ΩΡΑ ΤΗΝ
ΗΜΕΡΑ, ΕΠΤΑ ΜΕΡΕΣ ΤΗΝ ΕΒΔΟΜΑΔΑ, ΚΑΘΕ ΠΡΩΙ
ΣΤΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΟΥ. ΕΝΑΣ ΣΥΝΑΔΕΛΦΟΣ ΤΟΥ
ΙΣΧΥΡΙΖΕΤΑΙ ΠΩΣ ΤΟΝ ΕΙΔΕ ΝΑ ΓΕΛΑ ΜΟΝΟ ΜΙΑ
ΦΟΡΑ». ΚΥΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΥΡΙΟΙ, Ο ΝΟΜΠΕΛΙΣΤΑΣ ΚΟΥΤΣΙ
ΕΞΕΔΩΣΕ ΝΕΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ. ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ,
ΠΑΡ΄ ΟΛΙΓΟΝ ΕΡΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΔΟΚΙΜΙΟ. ΜΕ ΘΕΜΑ
ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ, ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΙ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΙΣΧΥ.
Συνηθίζουμε να πιστεύουμε ότι, όταν ένα κείμενο λέει «ένα ποτήρι νερό βρίσκεται πάνω στο τραπέζι», υπάρχει πράγματι ένα τραπέζι κι ένα ποτήρι με νερό πάνω σε αυτό. Το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να κοιτάξουμε στον καθρέφτη των λέξεων, για να τα δούμε. Όμως, όλα αυτά τελείωσαν. Τάδε έφη Ελίζαμπεθ Κοστέλο, η περίφημη συγγραφική περσόνα του Κουτσί, στο ομώνυμο μυθιστόρημα. Για την Κοστέλο- και για τον Κουτσί- ο ρεαλισμός, όπως τον θεσμοθέτησε και τον διέδωσε ο 19ος αιώνας, πάει και τελείωσε.

Ο Κουτσί, ο μοναδικός συγγραφέας που τιμήθηκε δύο φορές με το βραβείο Μπούκερ (1983 και 1999), δεν παρουσιάστηκε σε καμία από τις δύο τελετές απονομής. Στην απονομή του βραβείου Νομπέλ το 2004, παράφρασε την περίφημη φράση του John Donne «Νo man is an island»: «Ο άνθρωπος είναι νησί», είπε. Πράγματι. Οι ήρωες του Κουτσί είναι εκ φύσεως, θέσεως και πεποιθήσεως μοναχικοί.

Ο Κουτσί γεννήθηκε το 1940 στο Κέιπ Τάουν. Σπούδασε μαθηματικά και λογοτεχνία. Εργάστηκε ως αποδομιστής γλωσσολόγος. Ορισμένοι κριτικοί τού καταλογίζουν συγγραφικό ακαδημαϊσμό, άλλοι μιλούν για γλωσσική ψυχρότητα, την οποία άλλοτε περιγράφουν κομψότερα ως νηφαλιότητα. Παρά ταύτα, τα βιβλία τιμώνται με τα σημαντικότερα βραβεία και παρουσιάζουν υψηλές παγκόσμιες πωλήσεις.

Ο Κουτσί δεν γράφει αγωνιστικά μυθιστορήματα για την πατρίδα του, τη Νότια Αφρική. Συνομιλεί κυρίως με Ευρωπαίους και Αμερικανούς συγγραφείς. Χρησιμοποιεί κάθε είδους αφηγηματικό δόλο και πάμπολλα συγγραφικά τεχνάσματα στα γραπτά του.

Στο μυθιστόρημα « Το ημερολόγιο μιας κακής χρονιάς », ο Κουτσί κατασκευάζει ένα πολυφωνικό έργο και μία σύνθετη αφηγηματική δομή. Το θέμα του είναι η εξουσία. Η πολιτική, συγγραφική, σεξουαλική δύναμη.

Τρεις ιστορίες
Ο Κουτσί αναπτύσσει τρεις αφηγηματικές δομές και διηγείται τρεις ιστο ρίες, οι οποίες διακρίνονται και τυπογραφικά. Στο πρώτο μέρος της σελίδας αναπτύσσονται οι δοκιμιακές απόψεις του Σενιόρ Κ, αυτές που παραδίδει στην Άνυα για δαχτυλογράφηση. Ο Κ. μιλάει για το κράτος, την πολιτική, τον αναρχισμό, τη δημοκρατία, το Γκουαντάναμο, την παιδοφιλία, τον σφαγιασμό ζώων, τη γρίπη των πτηνών, την Αριστερά και τη Δεξιά, αλλά και για τη μουσική, τον τουρισμό, τη συγγραφική αυθεντία κ.ά.π. Ο συγγραφέας μιλά σε τρίτο πρόσωπο ή στο πρώτο πρόσωπο του πληθυντικού, το πρόσωπο της συλλογικής ευθύνης. Όταν ολοκληρώνει το δοκίμιο, ο Κ. κρατά συγγραφικό ημερολόγιο και καταγράφει όνειρα, την αλληλογραφία των θαυμαστών, σκέψεις για τη ζωή του συγγραφέα κ.ά.

Στο δεύτερο μέρος της σελίδας αναπτύσσεται η ιστορία με την Άνυα, σε πρώτο πρόσωπο, από τη σκοπιά του Κ. Μια ιστορία πόθου, σαγήνης και προσπάθειας προσέγγισης.

Στο τρίτο μέρος της σελίδας, από τη σελίδα τριάντα και εξής, εισάγεται η φωνή της Άνυας. Η οπτική της. Ο τρόπος που βλέπει τη σχέση της με τον Κ. και τη σχέση της με τον Άλαν. Πώς από την τρικούβερτη σεξουαλική σχέση με τον σύνευνο περνά στα ερωτηματικά και την υπονόμευση. Σ΄ αυτό, το κάτω μέρος της σελίδας, εισάγεται και η φωνή του Άλαν. Ο τρόπος που μιλά, ο τρόπος που βλέπει τα πράγματα, ο άτσαλος τρόπος που παρεμβαίνει.

Δραστική γλώσσα
Η γλώσσα του Κουτσί είναι στεγνή- και γι΄ αυτό απολύτως δραστική. Κολλά πάνω στα πράγματα, δεν τα γεμίζει φιόγκους. Η μετάφραση της Δημητριάδου αναδεικνύει αυτήν την καθαρή και ψυχρή λάμα. Η πολυεπίπεδη δομή και η πολυφωνική αφήγηση, οι ανατροπές των αναγνωστικών προσδοκιών και ο τρόπος που τα τρία αυτά παράλληλα επίπεδα αφήγησης συνομιλούν, συνωθούνται και απωθούνται, προσδίδουν στο κείμενο αναγνωστική χάρη, στοχαστικό και ανθρωπογνωστικό βάθος. Και τι περίεργο. Όσο ξεσκεπάζει ο Κουτσί την αφηγηματική σύμβαση, τόσο πιο πιστευτή τελικά την κάνει. Αυτό είναι συγγραφική μαστοριά. Θέλετε να την ονομάσετε μεταμοντέρνα; Πάντως, μαστοριά.

John Μ. Coetzee

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΜΙΑΣ ΚΑΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

ΜΤΦ.-ΕΠΙΜΕΤΡΟ ΑΘΗΝΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ, ΕΚΔ. ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ, 2007, ΣΕΛ. 247