Στα βήματα των Ναζί

Η ΑΜΕΡΙΚΗ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ
ΤΗΣ ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑΣ, ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΕΙ Ο ΚΑΤ΄ ΕΞΟΧΗΝ ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΑΣ ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΣ ΤΗΣ, Ο ΝΟΑΜ ΤΣΟΜΣΚΙ, ΑΠΟΔΟΜΩΝΤΑΣ ΤΟΝ ΜΥΘΟ ΤΗΣ ΥΠΕΡΔΥΝΑΜΗΣ ΩΣ ΦΑΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
«Η εξουσία πρέπει να δίνεται στον πλούτο του έθνους, στην ικανότερη των ομάδων. Όσοι δεν έχουν να αποκτήσουν περιουσία ή και ελπίδες, ουδείς δύναται να προσδοκά ότι θα συμμερίζονται επαρκώς τα δίκαιά της».

Θα μπορούσε κάλλιστα να το έχει εκστομίσει ο Άλαν Γκρίνσπαν ή οποιοσδήποτε νεογκουρού της ελεύθερης αγοράς και υπέρμαχος της πρωτοκαθεδρίας των μεγάλων επιχειρήσεων. Το είπε όμως ο Τζέιμς Μάντισον, ο τέταρτος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών και ένας από τους διαμορφωτές του αμερικανικού Συντάγματος. Διότι η περιουσία μπορεί να μην έχει δικαιώματα, αλλά οι κάτοχοί της έχουν.

Εκκινώντας από το δημοκρατικό έλλειμμα στο εσωτερικό των ΗΠΑ, ο Νόαμ Τσόμσκι στο πλέον πρόσφατο βιβλίο του αντιστρέφει την επιχειρηματολογία για τον πιο πολυχρησιμοποιημένο όρο των τελευταίων ετών και εξηγεί γιατί η Αμερική, η σταυροφόρος για εξάπλωση της δημοκρατίας στο εξωτερικό, θα έπρεπε να κοιτάξει πρώτα τα του οίκου της. Είναι γνωστό ότι ο Μπους και οι ομοϊδεάτες του μιλούν για «αποτυχημένα κράτη» (failed states), «αδύναμα κράτη» (weak states) ή κράτη ταραχοποιά (rogue states), φωτογραφίζοντας κατά βούληση άλλοτε το Ιράκ, άλλοτε το Ιράν κι άλλοτε τη Σομαλία και την Αϊτή. Εδώ πατάει ο αμετανόητος Τσόμσκι όταν μιλάει για «αποτυχημένο κράτος» υποστηρίζοντας ότι ο ορισμός ταιριάζει γάντι στις ΗΠΑ!

Το σύστημα, λέει, αρχίζει και αποκτά κάποια από τα χαρακτηριστικά των αποτυχημένων κρατών, «κομπλιμέντο» που «είθισται να προσδίδεται σε κράτη που είτε εικάζεται ότι απειλούν την ασφάλειά μας είτε χρειάζονται τη βοήθειά μας για να σωθεί ο πληθυσμός τους από σοβαρό εσωτερικό κίνδυνο». Από τα πιο ευδιάκριτα χαρακτηριστικά του αποτυχημένου κράτους, γράφει, «είναι η

Νoam Chomsky

ΑΠΟΤΥΧΗ

ΜΕΝΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ

ΜΤΦ. Γ. Ε. ΑΝΔΡΕΟΥ ΕΚΔ. ΠΑΤΑΚΗ, 2007 ΣΕΛ. 551, ΤΙΜΗ: 19,50 ΕΥΡΩ

απροθυμία του ή η αδυναμία του να προστατεύσει τους πολίτες του από τη βία, ίσως ακόμη και από την καταστροφή. Αδιαφορεί για την εγχώρια νομοθεσία ή για το διεθνές δίκαιο και θεωρεί ότι μπορεί να διαπράττει το έγκλημα της επίθεσης και άλλες βίαιες ενέργειες. Τέλος, ενώ έχει δημοκρατική δομή, πάσχει σοβαρά από έλλειμμα δημοκρατίας, καθώς οι τυπικά δημοκρατικοί θεσμοί του στερούνται ουσίας και περιεχομένου». Έτσι, απαριθμώντας περιοχές από το Ιράκ και το Ιράν μέχρι τη Χιλή, τη Γουατεμάλα και τη Νικαράγουα, όπου ο «φάρος της δημοκρατίας» έδειξε τα ιμπεριαλιστικά δόντια του, αλλά και τις πολλές περιπτώσεις στις οποίες οι ΗΠΑ τσαλαπατούν το Διεθνές Δίκαιο και ροκανίζουν το σύστημα συλλογικής ασφάλειας, σε συνδυασμό με το εσωτερικό τους έλλειμμα δημοκρατίας, ο Τσόμσκι καταλήγει ότι το καμάρι του δυτικού πολιτισμού έχει καταποντιστεί στα «τρίσβαθα της βαρβαρότητας».

Οπλοστάσιο
Το πρόβλημα είναι ότι το οπλοστάσιο των επιχειρημάτων του Τσόμσκι είναι θλιβερά ανεπαρκές. Υπαινιγμοί, σαρκασμός, υπερβολές, εννοιολογικά χάσματα. Και, πολύ συχνά, επιλεκτικές αναφορές (από άρθρα εφημερίδων και περιοδικών και πηγές που δεν κατονομάζονται) ή και μονόπλευρες. Παρά τις ενδελεχείς αναλύσεις των αμερικανικών επεμβάσεων ανά τον κόσμο, δεν γίνεται λ.χ. καμιά αναφορά στο Σχέδιο Μάρσαλ υπέρ της κατεστραμμένης από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο Ευρώπης.

Ο Τσόμσκι δεν παραλείπει να παραλληλίζει το αμερικανικό σύστημα κατασκευής συνειδήσεων με την προπαγάνδα της ναζιστικής Γερμανίας και τη «θεϊκή αποστολή» που επεκαλείτο ο Χίτλερ ως σωτήρας της Γερμανίας με τις κορόνες των νεοσυντηρητικών. Τι Γκέμπελς, τι Μπους δηλαδή….

Εκείνο που σώζει το βιβλίο, για όσους δεν είναι βετεράνοι αναγνώστες του Τσόμσκι, είναι οι καλές προθέσεις του. Ο διάσημος Αμερικανός διανοούμενος γράφει για να σώσει τον αναγνώστη από ένα μεγάλο ψέμα: ότι οι ΗΠΑ είναι η μεγαλύτερη δημοκρατία του κόσμου. Αν όμως έχει πράγματι δίκιο και παράλληλα συγκρίνει συλλήβδην τους ηγέτες της Αμερικής, από τον Ρούζβελτ, τον Τρούμαν και τον Κέννεντυ μέχρι τον Κλίντον και τον Μπους με τον Στάλιν, τον Χίτλερ και τους Ιάπωνες δικτάτορες, τότε πώς γίνεται αυτός ο «θεσμικός αντιρρησίας» να υποστηρίζει όσα υποστηρίζει δημοσίως, και αντί για μια θέση στο γκουλάγκ να κατέχει έδρα στο ΜΙΤ;

Η απάντηση ίσως βρίσκεται στη δομή του βιβλίου. Σχεδόν 500 σελίδες κριτικής στην υπερδύναμη και μόλις δύο παράγραφοι με προτάσεις λύσεων. Αλλά, ποιος προφήτης έδειξε ποτέ τον τρόπο διαφυγής;