Επιφυλλίδα

Το σκοτεινό αντικείμενο της εξουσίας

Πέριξ της Πλατείας Ομονοίας και, πιο συγκεκριμένα, εκεί που «σβήνει» η Πανεπιστημίου ή εκεί που αρχίζουν η Αγίου Κωνσταντίνου και η Πειραιώς, δεν κυκλοφορούν ούτε μεγιστάνες ούτε ζάπλουτοι. Αντίθετα, διακρίνεις ανθρώπους στην πλειονότητά τους ταλαιπωρημένους, φτωχούς· και απορείς πώς γίνεται και, στην περιοχή αυτή, ακόμα και άνθρωποι που στην περιοχή του Συντάγματος θα τους αναγνώριζες ως ευκατάστατους, εδώ παίρνουν μια βασανισμένη όψη. Απορείς ακόμα πώς γίνεται οι άνθρωποι αυτοί στα επιτόπια σχόλια και στις συζητήσεις τους να αντιμετωπίζουν σχεδόν ως βλάκες τον Παπανδρέου και τον Βενιζέλο, ώστε αν τύχαινε να τους συναντήσουν περαστικούς στους ίδιους αυτούς χώρους (πράγμα που βέβαια δεν θα συμβεί ποτέ) να έχουν να τους προτείνουν λύσεις για τα προβλήματά τους, που οι ίδιοι δεν τις έχουν καν υποψιαστεί. Το θέμα μας, όμως, δεν είναι ο Παπανδρέου ή ο Βενιζέλος, αλλά η επιδεικτικότητα που μ΄ αυτήν οι περαστικοί πέριξ της Ομόνοιας αρνούνται ν΄ απλώσουν το χέρι τους και να πάρουν τα διαφημιστικά φυλλάδια που δωρεάν τούς προτείνουν εξίσου ταλαιπωρημένοι με τους ίδιους άνθρωποι. Με μια κίνηση υπεροπτική (άρα υπολογισμένη) δείχνουν στους διανομείς ότι η παρουσία τους είναι σχεδόν ενοχλητική, ότι στον βαθμό που εξαρτάται από τους ίδιους θα στερήσουν στους διανομείς τη βοήθειά τους. Μια βοήθεια που, σημειωτέον, δεν έχει κανένα απολύτως κόστος γι΄ αυτόν που την προσφέρει, το μόνο κόστος είναι ν΄ απλώσει το χέρι του (ευκολότερα σου ΄ρχεται να πεις το «ξερό» του). Άνθρωποι, δηλαδή, όπως οι περαστικοί, που έχουν «πληρώσει» ακριβά μέσα στη ζωή σε κόπους και σε παρακάλια, προκειμένου ν΄ αποκτήσουν τα ψίχουλα ενός μεροκάματου, αρνούνται συνειδητά την ανέξοδη συμβολή τους ώστε ένας τρίτος να κερδίσει στοιχειωδώς τον «επιούσιο». Είναι να τρελαίνεται κανείς. Οι διανομείς, συνηθισμένοι σ΄ αυτήν την επιδεικτικά υπολογισμένη αδιαφορία, τρομοκρατημένοι, όμως, κατά βάθος, με μιαν αναισθησία που ενώ θα θεωρούνταν φυσιολογική σ΄ έναν ταξικά υπέρτερο, γίνεται εξοντωτική σ΄ έναν οικονομικά και κοινωνικά συνόμαιμο, σπεύδουν συνήθως να ευχαριστήσουν μ΄ ένα ηχηρό «ευχαριστώ» όποιον συμβεί ν΄ απλώσει το χέρι του. Γιατί το να σε «βασανίζει» ένας άνθρωπος που δεν έχει να κερδίσει τίποτα με τη δύστροπη και κακόβουλη άρνησή του, αλλά αντίθετα μοιράζεται μαζί σου την ίδια φτώχεια και ταλαιπωρία, μεταβάλλει την ανθρωπότητα σε μια φάκα που, ό,τι κι αν κάνεις, αποκλείεται να της ξεφύγεις. Καθώς με τον τρόπο τους αυτόν οι περαστικοί, που δεν κοντοστέκονται όχι για να δώσουν αλλά για να πάρουν, μεταβάλλονται αυτόματα σε ανθρώπους που αρνούνται να κερδίσει κάποιος τα προς το «ζην», άρα επιθυμούν, κατά βάθος, να πάψει να υπάρχει. Όταν απαξιώνεσαι τόσο επιδεικτικά από έναν ομοϊδεάτη στο πεζοδρόμιο, αναπόφευκτα αισθάνεσαι πως αν γινόταν κάποιοι να σε είχαν του χεριού τους, χωρίς να πρόκειται να σε συναντήσουν, ευχαρίστως θα υπέγραφαν την εξόντωσή σου. Χρειάζεται τελικά να αναθεωρήσουμε τις απόψεις μας όσον αφορά την «πολυέξοδη» θεωρητικά ευαισθησία μας για τους «αδελφούς» μας στη Ρουάντα, όταν κουράζει το ανέξοδο πρακτικά ενδιαφέρον για τους «συγκατοίκους» μας στην Πανεπιστημίου. Όσο κι αν φαίνεται υπερβολικό, εύλογα θα αισθανόταν κανείς μιαν αντίστοιχη συμπεριφορά ως μια μορφή εξουσίας. Στην πραγματικότητα, η ανθρωπότητα καθημερινά αναπαράγει σε όλα τα επίπεδα ένα μοντέλο εξουσίας όπως ολοκληρώνεται σ΄ ένα ζευγάρι ερωτευμένων που όμως ο ένας από τους δυο παραμένει «ο κυρίαρχος του παιχνιδιού». Και όσον αφορά σε αισθήματα, να κατανοήσει κανείς, ώς έναν βαθμό, τον χειρισμό ή την καταδυνάστευση του ενός από τον άλλον. Αδυνατεί όμως να καταλάβει πώς γίνεται η επίσημη, κρατική εξουσία, μέσα στην απάνθρωπη γραφειοκρατική της σύμφραση (που γνωρίζει ωστόσο την ανάπαυλα της νύχτας) να ωχριά μπροστά σε μια φαινομενικά υποδεέστερη μορφή εξουσίας, όπως αυτήν που υφέρπει στις σχέσεις των ανθρώπων. Ανθρώπων που αν και εξίσου αδύνατοι και ασθενείς, θα κάνει ο καθένας ότι μπορεί για να μεταβάλει τον άλλον σε ασθενέστερο ώστε να τον βασανίσει. Και μάλιστα επί εικοσιτετραώρου βάσεως.

OΘανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».