Κριτική Εικαστικών

Βιέννη, μια «δική μας» Μητρόπολη Τέχνης

Άγνωστη σχεδόν στο ευρύ κοινό η Βιέννη ως πολιτιστική Μητρόπολη με παγκόσμια σημασία, όσο κι αν για τους Βορειοελλαδίτες η πρωτεύουσα της Αυστροουγγαρίας ήταν για πολλές δεκαετίες ό,τι το Λονδίνο ή η Βενετία για την «κάτω Ελλάδα». Για όσους πάντως συνηθίζουν να προσανατολίζονται καλλιτεχνικά με επιρροές από τον διεθνή χώρο, ίσως η έκθεση στο Μέγαρο Μουσικής λειτουργεί ως κεραυνός εν αιθρία, φέρνοντας στο αθηναϊκό προσκήνιο για πρώτη φορά μια πόλη- ορόσημο του ευρωπαϊκού πολιτισμού και ιδιαίτερα στον εικαστικό χώρο.

Πολλά και καλά επιλεγμένα – από τεχνοτροπική και χρονολογική άποψη- έργα των Έγκον Σίλε, Όσκαρ Κοκόσκα, Γκούσταβ Κλιμτ κ.ά. δίνουν αμέσως μια γροθιά στο βλέμμα, με έναν εξπρεσιονισμό δυναμικό και πρωτότυπο, συνδυασμένο με ασκημένη παιδεία και κάποιον συμβολισμό, ένδειξη μιας εποχής κι ενός πολιτισμού με δικά του αυτάρκη γνωρίσματα και ταυτόχρονα «μητροπολιτικού», δηλαδή αυτοπροσδιοριζόμενου, με εσωτερική εξελικτική συνοχή και διακριτό ύφος.

Πρωτεύουσα αυτοκρατορίας η Βιέννη στο γύρισμα του 19ου προς τον 20ό αιώνα, μεγάλη γερμανική πόλη ταυτόχρονα ας μην το ξεχνάμε, με μόνιμους ή ευκαιριακούς κατοίκους όχι μόνο τους μεγαλύτερους μουσικούς των νεώτερων χρόνων, αλλά και φιλοσόφους- και τι φιλοσόφους, ο Βιτγκενστάιν και ο «κύκλος της Βιέννης»!- και τον ιδρυτή της ψυχανάλυσης τον Ζ. Φρόιντ, και τον νεαρό Α. Αϊνστάιν και το δικό της «νέο στυλ» στο ντιζάιν και την αρχιτεκτονική και, τέλος, σε ό,τι μας αφορά, με μια ζωγραφική «σχισματική» (Sezession), καινοτομική, παράλληλη με τον εξπρεσιονισμό, που ίδια εποχή (Γαλάζιος Καβαλάρης, Γέφυρα) γεννιόταν στο Μόναχο- πόλη αδελφική της- με τη συνδρομή του Β. Καντίνσκι, για να καθορίσει τον 20ό αιώνα.

Η έκθεση στο Μέγαρο αναδίδει επαρκώς αυτήν την ατμόσφαιρα, όχι ίσως τόσο «αρχηγικά» όσο θα μπορούσε εάν εξαπλωνόταν με εκθέματα και σε άλλους καλλιτεχνικούς- πολιτισμικούς χώρους, ωστόσο τόσο ώστε να δημιουργεί ένα δημιουργικό σοκ για όσους θεωρούσαν την πόλη και τη ζωγραφική της ως κάτι δευτερεύον ή δεν γνώριζαν. Μας καλεί να αναλογιστούμε όχι μόνο τα εκθέματα, αλλά και τις προεκτάσεις τους, άλλωστε στην έκθεση σημαίνονται διακριτικά με έναν πίνακα του Κ. Παρθένη στην αρχή.

«Βιεννέζικες» πολύ περισσότερο απ΄ όσο φαντάζεται κανείς, είναι οι ρίζες της σύγχρονης ελληνικής ζωγραφικής! Υπάρχουν πίνακες νεανικοί του Παρθένη που ήταν ασκήσεις ύφους πάνω σε εκθέματα αυτής της έκθεσης (π.χ. Κλιμτ, έργο 4) και ο μεγάλος δάσκαλος της νεοελληνικής ζωγραφικής σχολής Βιεννέζος ήταν πολύ περισσότερο από Παριζιάνος που νομίζεται, άλλωστε και το jugendstil με τον νεορομαντισμό του και την ανάκληση της μνήμης των εθνικών μύθων είναι αυστριακο-βαυαρική

ΙΝFΟ

Κλιμτ, Σίλε, Κοκόσκα και η εποχή τους, έργα από το Μουσείο Λέοπολντ της Βιέννης, Μέγαρο Μουσικής, Βασ. Σοφίας- Κόκκαλη, τηλ. 210-7282.333, μέχρι 30 Δεκεμβρίου

συνεισφορά στην ευρωπαϊκή τέχνη, όπως και ο συμβολισμός άλλωστε.

Ο εκ Βιέννης Κ. Παρθένης και ο εκ Μονάχου εξπρεσιονιστής Νικόλαος Λύτρας ήταν οι δύο βασικοί ανανεωτές του στη ζωγραφική της Αθήνας στην αρχή του 20ού αι., και έμμεσα οι γενάρχες της αθηναϊκής σχολής παράλληλα με τον Δ. Γαλάνη και τον Φ. Κόντογλου, μέχρι το 1960 τουλάχιστον που στραφήκαμε στο μοντερνιστικό υπόδειγμα του Παρισιού.

Επιστρέφοντας στα εκθέματα καθαυτά ανιχνεύει κανείς κατ΄ αρχάς τη σοβαρότητα της συλλογής του Μουσείου Λέοπολντ απ΄ όπου προέρχονται, την εύστοχη επιλογή των έργων σύμφωνα και με τα ελληνικά ενδιαφέροντα, αλλά και την υποδειγματική διαρρύθμιση των χώρων ώστε η διαδοχή παραστάσεων να λειτουργεί σαν μεταδοτικό ντοκιμαντέρ.

Οι πιο σχολαστικοί με τα μουσειολογικά θέματα θα προσέξουν επίσης ότι οι ελαιογραφίες είναι πίσω από τζάμι- κάποτε αυτό επιβαλλόταν μόνο για τα χαρακτικά και τα σχέδια- όπως πλέον έγινε κανόνας σε όλες τις μεγάλες μουσειακές εκθέσεις.