…«Το ταξίδι στην Αρμενία» του Μάντελσταμ

Γνώρισα τον Όσιπ Μάντελσταμ το 1992 από τα ιδιοφυή κείμενα ενός φιλοσόφου, του Αλέν Μπαντιού, ο οποίος- σ΄ αυτόν τον μεγάλο Ρώσο ποιητή που πέθανε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης το 1938, καταδικασμένος σε καταναγκαστικά έργα για αντεπαναστατική δράση- βλέπει τον «ορατό δεσμό» μεταξύ ποίησης και φιλοσοφίας. Το «ποίημα» είναι ανάλογο με τον «έρωτα», το «πολιτικό» και τη «γνώση». Το ποίημα παίρνει θέση απέναντι στο ερώτημα: «Τι είναι σκέπτεσθαι;». Και απαντά:

«Σκέπτεσθαι» είναι ένα ιδιόμορφο εγχείρημα υπό την αιγίδα του ποιήματος, διότι προηγουμένως το ποίημα έχει οδηγήσει στην αποδυνάμωση του νοήματος, στο κενό που θεμελιώνεται η σύγχρονη σκέψη, εις πείσμα των εγχώριων θεωρητικών της λογοτεχνίας. Και τούτο διότι προϋπόθεση της σκέψης είναι ο χρόνος (το παρελθόν, το μέλλον, αλλά κυρίως το τώρα), αυτό το modo στο οποίο ο Μάντελσταμ, μαζί με τους ποιητές της «εποχής των ποιητών» (Μαλαρμέ, Ρεμπό, Τρακλ, Πεσόα και Τσέλαν), μας καλεί προκειμένου να είμαστε «απολύτως μοντέρνοι». Αμ δε!

Διάβασα (από τις Εκδόσεις Ίνδικτος του ρέκτη Μανώλη Βελιτζανίδη) Το ταξίδι στην Αρμενία του Μάντελσταμ, που δημοσιεύθηκε το 1939 και που ήταν το τελευταίο κείμενο που είδε τυπωμένο. Μαθαίνω από τον συγκινητικό πρόλογο του μεταφραστή Γ. Χαβουτζά, πως ο διευθυντής του περιοδικού Ζβεζντά, όπου δημοσιεύθηκε το ακατάτακτο αυτό κείμενο, έχασε τη δουλειά του διότι δημοσίευσε «το πεζογράφημα ενός λακέ». Αλλά μακάρι οι λακέδες μας να έγραφαν τέτοια «πεζογραφία». Θα έχαναν τον ύπνο τους τα αφεντικά.