Μια λυπημένη σκέψη που χορεύεται

ΔΙΕΦΘΑΡΜΕΝΟΙ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟΙ, ΚΩΜΙΚΟΙ
ΔΙΚΤΑΤΟΡΕΣ, ΚΥΝΗΓΗΜΕΝΟΙ ΦΑΣΙΣΤΕΣ, ΚΛΕΦΤΡΟΝΙΑ,
ΠΟΡΝΕΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΚΛΗΤΟΙ ΤΙΜΩΡΟΙ
ΣΥΝΙΣΤΟΥΝ ΤΟΝ ΠΙΝΑΚΑ ΤΟΥ ΜΠΟΥΕΝΟΣ
ΑΪΡΕΣ ΤΗΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΤΟΥ ΄50 ΠΟΥ ΦΙΛΟΤΕΧΝΕΙ
Ο ΚΑΡΛΟΣ ΣΑΜΠΑΓΙΟ ΣΤΟ ΝΕΟ ΤΟΥ
ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ. ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΦΑΝΤΑΣΜΑΤΑ
ΜΙΑΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΥ ΣΕ ΚΑΝΕΙ ΝΑ ΟΝΕΙΡΕΥΕΣΑΙ
Έ να λιοντάρι δραπετεύει από το τσίρκο. Κυκλοφορεί στους δρόμους και καταβροχθίζει ανθρώπινα μέλη. Έτσι τουλάχιστον το θέλει ο θρύλος. Έτσι το θέλουν οι εφημερίδες. Έτσι- κυρίως- το θέλει το καθεστώς. Άλλωστε η Αργεντινή είναι «χώρα που λατρεύει την υπερβολή». Κάτι μας θυμίζει αυτό. Μόνο που η Αργεντινή που περιγράφει ο Κάρλος Σαμπάγιο δεν είναι μια σύγχρονη πολιτική σαπουνόπερα- όπως η δυναστεία του ζεύγους Κίσνερ που αρέσκεται να εναλλάσσεται στην προεδρία. Είναι κυριολεκτικά μια καρικατούρα όπως μόνον οι λατινοαμερικάνικες χούντες το μπορούν. Μια καρικατούρα που διευκολύνει τον 64χρονο σεναριογράφο, κριτικό, κομίστα και άλλοτε πολιτικό φυγά στην Ευρώπη να χρησιμοποιήσει ολίγον από «μαγικά» κόλπα λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας, τη συνταγή δηλαδή τής- σε άλλους λελογισμένης και σε άλλους αλόγιστης- υπερβολής που, εδώ, φαντάζει απλώς φυσική.

Βρισκόμαστε στα 1957 και στο Μπουένος Άιρες όλα είναι δυνατά. Οι διεφθαρμένοι στρατιωτικοί που έδιωξαν πραξικοπηματικά τον Περόν επιδίδονται σε μαζικές εκκαθαρίσεις πολιτικών αντιπάλων. Είναι η εποχή του ρωσικού Σπούτνικ και ενός νεαρού δικηγόρου ονόματι Φιντέλ Κάστρο που κάνει αντάρτικο στην Κούβα προσπαθώντας να ανατρέψει τον δικτάτορα Μπατίστα. Για να γυρίσουμε στο Μπουένος Άιρες, οι στολές πάνε κι έρχονται. Ριπές ακούγονται συχνά, ο διεφθαρμένος αστυνόμος Μαργαρίδα κάνει εφόδους στα επιπλωμένα διαμερίσματα όπου βρίσκουν καταφύγιο «παράνομα» ζευγαράκια για να υπερασπιστεί τη δημόσια ηθική, την ίδια στιγμή που η σύζυγός του πηγαίνει συνέχεια με τον πρώτο τυχόντα – όπως τον παπλωματά της γειτονιάς με τον οποίο ο Μαργαρίδα την πιάνει στα πράσα και τον οποίο εκτελεί επί τόπου.

Δίπλα στον εκτός τόπου και χρόνου αστυνόμο δρα και μία μικρή παρακρατική οργάνωση δολοφόνων που σκοτώνουν κλεφτρόνια και μικροαπατεώνες, με σκοπό να επεκτείνουν τις δολοφονικές τους δραστηριότητες και προς τις συμπαθείς τάξεις των τοκογλύφων, τον πορνών και των μαστροπών. Εκτελεστές της μαφιόζικης οργάνωσης δύο αδέλφια ονόματι Αλβάρεζ, που διατηρούν και σεξουαλικές σχέσεις μεταξύ τους. Ταυτόχρονα μία ομάδα ξένων που μοιάζουν Ρώσοι συνωμοτεί προσπαθώντας να εντοπίσει και να στριμώξει έναν πρώην ναζί που έχει διαφύγει στην Αργεντινή με πλαστά χαρτιά. Για να το πετύχουν στρατολογούν εκβιαστικά έναν πορτοφολά που καλείται να αρπάξει τα πλαστά έγγραφα από το θύμα των Ευρωπαίων τιμωρών.

Όλα αυτά περιγράφονται πολύ ζωντανά, με έναν τρόπο που ενώ θα περίμενε κανείς να δίνει την εικόνα με μελανά χρώματα, στην ουσία κάνει την Αργεντινή της εποχής συναρπαστική στα μάτια του αναγνώστη, καθώς στρατιωτικοί, βασανιστές ανακριτές, απατεώνες, φασίστες, χορευτές και πόρνες συνιστούν ένα αξιοθρήνητο αλλά και αξιοπερίεργο πλαίσιο στο οποίο όλα μπορούν να συμβούν.

Τι είναι άλλωστε το τάνγκο στο οποίο επίσης γίνεται τακτική αναφορά; Είναι «μια λυπημένη σκέψη που χορεύεται», μία θλίψη δηλαδή που εκτονώνεται με δράση και εξωστρέφεια.

Από αυτή την άποψη το μυθιστόρημα του Κάρλος Σαμπάγιο είναι απολύτως επιτυχημένο. Ενορχηστρώνει ένα κλίμα τάνγκο και παρασύρει τον αναγνώστη στον ρυθμό του. Ρυθμό σχεδόν καταιγιστικό, κατά βάθος τραγικό, εντέλει όμως εύθυμο, χιουμοριστικό, σίγουρα διασκεδαστικό ακόμη και για εκείνους που σιχαίνονται τα λάτιν. Πρώτο του μέλημα να αποδώσει το θλιβερό πολιτικό πλαίσιο της εποχής, με όλα τα συστήματα εκφοβισμού που μπορεί να χρησιμοποιήσει μια χούντα, μπαίνει όμως και σε βαθύτερες παρατηρήσεις σχέσεων, σε εύστοχες περιγραφές συμπεριφορών της καθημερινότητας με μικρές παρενθέσεις που δίνουν απολαυστικές νότες στη μελωδία, θυμίζοντας ακόμη και στους πλέον δύσπιστους την υπεροχή που έχει εντέλει ο γραπτός λόγος απέναντι στην εικόνα, όταν είναι πραγματικά παραστατικός. Αν έχει να προσάψει κανείς κάτι στον Σαμπάγιο είναι ότι όλα τα πρόσωπά του έχουν καρικατουρίστικη μορφή. Ακόμη κι αν το έκανε επίτηδες για να αποδώσει θεατρικά τα δρώμενα, η καρικατούρα ορισμένων τουλάχιστον χαρακτήρων (του «καλού αστυνομικού»- γιατί υπάρχει και τέτοιος -, της ιδιοκτήτριας της πανσιόν όπου μένουν ορισμένα από τα πρόσωπα του έργου, η βοηθός κομμώτρια που ονειρεύεται γάμους και ωραίες σιδερώστρες) φτάνει να αποδυναμώνει την κωμική φιγούρα των στρατιωτικών. Επίσης η πολιτική εξερεύνηση του Μπουένος Άιρες αφήνει απέξω την κοινωνική διαστρωμάτωση και την καθημερινότητα της γειτονιάς της πόλης, αφήνοντας ένα κενό στη δίψα του αναγνώστη να μάθει περισσότερα για μια πόλη γνωστή για την ιδιαίτερη ομορφιά της. Μικρό το κακό, όμως, το κομμάτι αυτό που πραγματεύεται ο Σαμπάγιο είναι από μόνο του απολαυστικό, το βιβλίο διαβάζεται γρήγορα και σου φτιάχνει τη διάθεση, χάρις στον λατινοαμερικάνικο πολιτικό παραλογισμό και στο ωραίο γράψιμο του συγγραφέα.

Carlos Sampayo

ΤΗ ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΥ ΑΠΕΔΡΑΣΕ ΤΟ ΛΙΟΝΤΑΡΙ

ΜΤΦ. ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΒΑΣΙΛΑΚΟΥ, ΕΚΔ.
ΠΟΛΙΣ, 2007, ΣΕΛ. 323,
ΤΙΜΗ: 16 ΕΥΡΩ