Φαινόμενα

Η πρόκληση του «καθρέφτη»

Πάλι παριστάνουμε τους πολίτες μιας άλλης χώρας; Της Σουηδίας; Μήπως της Ελβετίας ακόμη καλύτερα;

Αίφνης μάς φαίνεται αδιανόητο το γεγονός ότι ορισμένα μέλη του ιδίου κόμματος, του ΠΑΣΟΚ, επιδίδονται σε χαρακτηρισμούς και ειρωνείες εκατέρωθεν, ενίοτε και σε «δολιοφθορές» του ίματζ των δύο βασικών αντιπάλων για την προεδρία του κόμματος, με τρόπο που αντίκειται στο παραδοσιακό ήθος του πολιτικού διαλόγου (και εις τας Ελβετίας έχουμε άφθονο τέτοιο, ως γνωστόν).

Είναι προφανές ότι από τη στιγμή που δύο κορυφαία στελέχη δίνουν τη μάχη για την προεδρία του ίδιου πολιτικού χώρου, αυτή θα πάρει έντονα προσωπικά στοιχεία, θα αναδειχθούν με σφοδρότητα τα καλύτερα και τα χειρότερα στοιχεία χαρακτήρων, όχι μόνο των δύο αντιπάλων για την εξουσία του κόμματος, αλλά και οι χαρακτήρες εκείνων που στηρίζουν τον καθένα.

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αυτής της εσωκομματικής έκρηξης στο ΠΑΣΟΚ είναι ότι γίνεται on camera, γίνεται για την ακρίβεια με όρους τηλεόρασης και μάλιστα με τους ειδικούς όρους σε παγκόσμια αποκλειστικότητα της εγχώριας τηλεόρασης.

Και αυτοί, για να μην ξεχνιόμαστε, είναι οι όροι του καβγατζήδικου πολιτικού θεάματος, της αντικατάστασης του πολιτικού διαλόγου με φασαριόζικα τηλεπαράθυρα και του πολιτικού επιχειρήματος από το σύνθημα και την ατάκα. Εδώ και μια 15ετία έχουμε καλλιεργήσει μετά πάθους την κουλτούρα του καβγά, συχνά μάλιστα με χαρακτηριστικά κανιβαλικά, τα οποία είναι παρεμπιπτόντως εξόχως φωτογενή.

Ως εκ τούτου, μπορεί μεν να χαρακτηριστεί σοκαριστικό το θέαμα των on camera ενδοΠΑΣΟΚικών μαχαιρωμάτων ή ξεκατινιασμάτων, σύμφωνα όμως με μια συντηρητική και μάλλον υποκριτική προσέγγιση του θεάματος. Γιατί στην πραγματικότητα δεν βλέπουμε άλλο από αυτό που μέχρι τώρα γνωρίζαμε ως «ήθος πολιτικού διαλόγου» διά τηλεοράσεως διεξαγόμενο.

Ουδείς εκ των μελών και στελεχών του ΠΑΣΟΚ, μηδέ των υποψηφίων για την προεδρία, εμφανίστηκε τις ημέρες αυτές της έντασης πολύ διαφορετικός από αυτό που γνωρίζαμε εκ των τηλεοπτικών του εμφανίσεων και της πολιτικής πορείας του. Ούτε καν ο κ. Πάγκαλος με τους προκλητικούς χαρακτηρισμούς «Ντούτσε» και «Φύρερ» για τον κ. Βενιζέλο στην εκπομπή των Καμπουράκη- Οικονομέα, που προκάλεσε σπασμούς ενθουσιασμού στα μίντια για τη «λιχουδιά» συντροφικού μαχαιρώματος που τους πρόσφερε, έκανε την έκπληξη, αφού είναι γνωστός ο προκλητικός τρόπος με τον οποίο εκφράζει τις διαφωνίες του, όποιον και αν αφορούν, σε όποια θέση και αν βρίσκεται.

Κατανοητή η συγκινησιακή φόρτιση φίλων και η στενοχώρια μελών και στελεχών για την εικόνα που δίνει το κόμμα του ΠΑΣΟΚ από τη βραδιά της εκλογικής ήττας και εντεύθεν. Αλλά ακριβώς επειδή δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετική, γι΄ αυτό και είναι πολύ σημαντική, ίσως η σημαντικότερη συμβολή του ΠΑΣΟΚ τα τελευταία χρόνια.

Γιατί, εκείνο το βράδυ των εκλογών με δύο διαφορετικές τηλεοπτικές στιγμές, του Γιώργου Παπανδρέου να δηλώνει ότι θα ανοίξει «σύντομα διαδικασίες επανεπιβεβαίωσης της προεδρίας του» και αμέσως μετά του Ευάγγελου Βενιζέλου να δηλώνει «παρών και διεκδικητής της προεδρίας», έθεσε τους όρους με τους οποίους θα διεξαγόταν αυτή η μάχη, on camera. Άλλωστε το ΠΑΣΟΚ είναι το κόμμα που έχει στην ιστορία του στενούς δεσμούς με το τηλεοπτικό θέαμα, παράγοντας συναρπαστικό και αξιοποιώντας το συχνά για την παραγωγή πολιτικής.

Φυσική συνέπεια και η επιρροή των όρων της τηλεόρασης στην ανάδειξη της παρούσας εσωκομματικής «σύγκρουσης» και μέσω αυτών αναμενόμενο να υπογραμμιστούν ελαττώματα και προτερήματα χαρακτήρων, αφού αυτή ακριβώς είναι η λειτουργία της τηλεόρασης (τονίζει τα ακραία, θετικά ή αρνητικά, χαρακτηριστικά κάθε προσωπικότητας).


Διάλογος ανάλογος με τους κανόνες μας

Οι «καβγάδες» μεταξύ μελών και στελεχών του ΠΑΣΟΚ για το ποιος στηρίζει ποιον εκ των Βενιζέλου και Παπανδρέου για την προεδρία του κόμματος και αναπόφευκτοι είναι και είναι μάλλον άδικο να κριθούν με βάση ιδανικούς κανόνες διαλόγου, εφόσον αυτοί ουδόλως χαρακτηρίζουν τη δημόσια και δη την τηλεοπτική κουλτούρα μας.

Επομένως για μια ακόμη φορά δεν δικαιούμαστε την έκπληξη από τις αποκαλύψεις on camera συμπεριφορών, που είναι κοινός τόπος στην πολιτική σκηνή επί μακρόν. Η μάχη για την εξουσία, ιδίως μεταξύ των μελών της ίδιας «οικογένειας», αναδεικνύει χαρακτήρες, προσωπικότητες, κουλτούρα και αγωγή. Ίσως δεν αναδεικνύει αντιστοίχως ιδέες, αλλά και μόνο το γεγονός ότι με αυτά τα χαρακτηριστικά θα γίνει μια πολιτική επιλογή αποτελεί απόδειξη για το μέλλον των ιδεών.