ΠΡΟΣΩΠΑ Εφευρέτης εμβολίων

Πριν από 20 χρόνια, ο πιο γνωστός Κολομβιανός μετά τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, ο 61χρονος Μανουέλ Ελκίν Παταρόγιο ανακάλυψε στο εργαστήριό του, στην πόλη Λετίσια της Κολομβίας, ένα εμβόλιο κατά της ελονοσίας, της σοβαρότερης και λιγότερο επικερδούς επιδημίας της ανθρωπότητας. Το παράσιτο αυτό σκοτώνει ένα ανθρώπινο πλάσμα κάθε δέκα δευτερόλεπτα. Κάθε χρόνο, 3 εκατομμύρια άνθρωποι, κυρίως παιδιά, πεθαίνουν από ελονοσία στις χώρες του Τρίτου Κόσμου. Και η ασθένεια υπάρχει εδώ και 75.000 χρόνια.

Στις 13 Αυγούστου 1987, η Επιθεώρηση «Νature» δημοσίευσε τα αποτελέσματα του πρώτου εμβολίου κατά της ελονοσίας, του εμβολίου του δρος Παταρόγιο, το οποίο βαπτίσθηκε SΡf66. Με αποτελεσματικότητα 50%, ήταν το πρώτο συνθετικό εμβόλιο στην Ιστορία (τα μόρια παρασκευάζονται στο εργαστήριο αντί να καλλιεργούνται ζώντες μικροοργανισμοί). Ο δρ Παταρόγιο έγινε διάσημος σε όλο τον κόσμο από τη μια μέρα στην άλλη. Οι μεγάλες πολυεθνικές των φαρμάκων έκαναν ουρά για να πάρουν την αποκλειστικότητα της ευρεσιτεχνίας. Του πρότειναν 60 εκατομμύρια ευρώ. Και μετά ξέσπασε το σκάνδαλο: ο δρ Παταρόγιο πρότεινε να δώσει δωρεάν το εμβόλιο στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), ο οποίος θα δεσμευόταν να το παράγει και να το διαθέτει σε τιμή κόστους. Ακολούθησαν κατηγορίες από μέλη της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας για την επιστημονική ακρίβεια των εργασιών του. Είναι, ωστόσο, θεμιτό να υποθέσει κανείς πως η εκστρατεία δυσφήμησης του δρος Παταρόγιο ενορχηστρώθηκε από τα μεγάλα εργαστήρια των οποίων της επιταγές είχε αρνηθεί.

Όμως το 1998, ο ΠΟΥ ανακοίνωσε ότι η αποτελεσματικότητα του εμβολίου δεν ξεπερνά το 35% και απέρριψε την παραγωγή του. «Στα δέκα χρόνια που πέρασαν από τότε, η ελονοσία σκότωσε περισσότερα παιδιά απ΄ όλους τους πολέμους που έγιναν στην ίδια περίοδο», λέει ο δρ Παταρόγιο στην ισπανική «Ελ Μούντο». «Με αυτό το εμβόλιο θα ήταν δυνατό να σωθεί το ένα τρίτο από τα παιδιά αυτά. Αν είχαμε ένα τέτοιο ποσοστό για το ΑΙDS, για παράδειγμα, που πλήττει και τους πλούσιους, θα μιλούσαμε για πανάκεια. Γιατί, λοιπόν, τέτοια διάκριση;».

Μετά την απόφαση του ΠΟΥ, ο δρ Παταρόγιο αποφάσισε να μην ανακοινώσει ξανά τίποτα, αν δεν είναι εντελώς έτοιμος. Και φαίνεται πως η ώρα έφθασε. «Ονόμασα το νέο εμβόλιο Colfavac (Colombian Falciparum Vaccine) και έχω την πρόθεση να το διαθέσω στην αγορά από την επόμενη χρονιά», εξηγεί. «Ελπίζουμε πως θα είναι αποτελεσματικό στο 80% των κρουσμάτων, κάτι που αρκεί για να εξαλειφθεί η ελονοσία από προσώπου γης». Άραγε, θα το δώσει πάλι στον ΠΟΥ; «Οι υπεύθυνοι του Οργανισμού είναι κι αυτοί αιχμάλωτοι των πολυεθνικών», απαντά ο επιστήμονας. «Το όνειρό μου είναι να προσφέρω το δεύτερο εμβόλιο σε μια δημόσια ισπανοκολομβιανή κοινοπραξία που θα το διανείμει σε όλο τον πλανήτη σε μια συμβολική τιμή».