Επιφυλλίδα

Φθινοπωρινό ειδύλλιο

Στα παγκάκια που απλώνονται έξω από το «Θεατρικό Μουσείο», επί της οδού Ακαδημίας, πλάι και ανάμεσα στις προτομές του Γ ρηγόρη Ξενόπουλου, του Φώτου Πολίτη, του Άγγελου Τερζάκη, του Κωστή Μπαστιά, αλλά και άλλων ανθρώπων του θεάτρου, ένα «αταίριαστο ζευγάρι» παιανίζει, εδώ και λίγες μέρες, τη «συμφωνία» του. Μια ηλικιωμένη, με καπέλο, γάντια, βαμμένη έντονα και άτσαλα στο πρόσωπο, και ένας νεαρός άντρας, γύρω στα τριάντα πέντε, με κοντό παντελόνι, σαν να έχει πάει εκδρομή στο βουνό ή στη θάλασσα, καλοκαίρι, «φευγάτος», που κρατά ένα περιοδικό με σταυρόλεξα, συζητούν με μια ασίγαστη όρεξη. Καταλαβαίνεις πως δεν γνωρίζονται από παλιά, πως συναντήθηκαν τυχαία σ΄ αυτό εδώ το παγκάκι, αν και το στόμα τους δεν σταματάει να λέει. Ένα είναι σίγουρο: ότι δεν συζητάνε ούτε για την Εφορία ούτε για τις «πρεμιέρες» των θεάτρων ούτε για τη διένεξη Παπανδρέου- Βενιζέλου ούτε για τίποτα το άμεσα ερωτικό. Ακτινοβολούν όμως μιαν ευτυχία, αστράφτουν θα ΄λεγες, σάμπως η συνέχεια να τους οδηγούσε σ΄ ένα ταξίδι ή σ΄ ένα υπνοδωμάτιο. Ενώ είναι εξίσου βέβαιο πως αν δεν ξανασυναντηθούν στο ίδιο αυτό ή σ΄ ένα άλλο παγκάκι, δεν πρόκειται να πολυσκοτιστούν, ούτε η ανάμνηση του ενός για τον άλλον να είναι βασανιστική, ότι αφού συναντήθηκαν για μία ή για αρκετές φορές, αυτό είναι κάτι που έπρεπε να διαιωνίζεται επ΄ άπειρον.

Μοιάζει σάμπως ολόκληρη η πόλη που τους περιβάλλει και τους «εκθέτει» στην ανάγκη τους να επικοινωνήσουν, να δημιουργεί ταυτόχρονα ένα προστατευτικό κέλυφος ολόγυρά τους ώστε η ανάγκη τους αυτή να μην τους αποκαλύπτει ως αδύνατους, ευάλωτους. Έτσι φαίνεται να εξηγείται η δυστυχία όλων ημών των υπολοίπων που για να αισθανθούμε την επικοινωνία πραγματική, χρειάζεται να της δημιουργούμε ρίζες, να της φτιάχνουμε ένα πλαίσιο συναισθηματικό ή καλλιτεχνικό, για να αποδειχθεί, όταν πια είναι αργά, πως τα στολίδια και τα καρυκεύματα αντί για δυναμωτικά μιας σχέσης, την οδηγούν στη χρεοκοπία της. Για να επικοινωνήσεις πραγματικά, δεν χρειάζεται να γνωρίζεις τον άλλον χρόνια ούτε να κάνεις οτιδήποτε για να του φανείς ή για να σου φανεί σπουδαίος, πολύ περισσότερο να σ΄ ενδιαφέρει από πού «κρατάει η σκούφια του». Θυμάμαι έναν φίλο που μου είχε κάποτε εκμυστηρευτεί: «Σ΄ έναν άγνωστο στο βαγόνι ενός τρένου ή στη διάρκεια ενός αεροπορικού ταξιδιού, μπορείς ν΄ αποκαλύψεις όσα δεν θα τολμούσες να πεις σ΄ έναν δικό σου άνθρωπο μέσα σε μιαν ολόκληρη ζωή». Φαίνεται πως όσο περισσότερο γνωρίζεσαι και δένεσαι με τους άλλους, τόσο λιγότερο μπορείς να τους μιλήσεις για όσα πραγματικά σε καίνε. Φαίνεται μάλιστα πως ειδικά η πολιτική και η καλλιτεχνία συνιστούν μια παραμόρφωση για τις ανθρώπινες σχέσεις και την ανάγκη να επικοινωνήσεις, να εξομολογηθείς. Εκπαιδευτήκαμε να πιστεύουμε πως τα κοινά ενδιαφέροντα όσον αφορά την τέχνη ή η συσπείρωση κάτω από κοινές ιδεολογικές σημαίες θα μας έκαναν να επικοινωνήσουμε πλατιά με όσους συνωστιζόμαστε στους ίδιους χώρους. Για να διαπιστώσουμε (συνήθως οικτρά απογοητευμένοι) ότι ο καθένας όταν συνομολογούσε την πίστη του στο κοινό λάβαρο, μέσα του φαινόταν να το λογαριάζει ως προσωπική του περιουσία.

Το ζευγάρι στο παγκάκι φαίνεται να τα έχει λύσει όλα αυτά τα προβλήματα. Στον κόσμο αυτόν ερχόμαστε για να επικοινωνήσουμε, ν΄ ανοιχτούμε, αν και είμαστε άγνωστοι μεταξύ μας, και να αναχωρήσουμε για την άγνωστη κατεύθυνσή μας. Οι θρήνοι και οι οιμωγές δημιουργούνται όταν οργανώνουμε με μακροχρόνιες βλέψεις μια επικοινωνία που, καθώς, έτσι κι αλλιώς δεν γίνεται να υπάρξει, είναι στην ουσία μια πλασματική κατάσταση, μια ψευδαίσθηση. Τίποτα δεν «πληρώνεται» πιο ακριβά σ΄ αυτήν τη ζωή από τον ρατσισμό που μας διακρίνει όσον αφορά την ηλικία, το φύλο, την εθνικότητα, που τις θεωρούμε απαραίτητες προϋποθέσεις προκειμένου να επικοινωνήσουμε με τους άλλους. Τι μεγαλειώδες! Το «αταίριαστο ζευγάρι» έξω από το «Θεατρικό Μουσείο», αφού υπονόμευσε τον Ιονέσκο, τον Μπέκετ και τόσους άλλους που επαγγέλλονται τη χρεοκοπία της ανθρώπινης φωνής και επικοινωνίας, αποκάλυψε τελικά απύθμενα κοιτάσματά τους.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης τους περιοδικού «Η λέξη»