Μνημονεύοντας τον Σολωμό

Είναι παρήγορο που πληθαίνουν τα φαινόμενα, νέοι Έλληνες δημιουργοί να ανακαλύπτουν επιτέλους τους κλασικούς μας. Και είναι ακόμη πιο παρήγορο που η προσέγγιση γίνεται με γνώμονα τη γλώσσα και τις μελωδίες της
Ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα παριστάμεθα σε συναντήσεις νέων θεατρικών μονάδων με τον Μπεργαδή, τον Κορομηλά, τον Περεσιάδη, τον Παπαδιαμάντη, τον Μητσάκη, τον Ροΐδη, τον Δημητρίου, τον Χατζή και βεβαίως τον Διονύσιο Σολωμό. Το γλωσσικό φάσμα που διατρέχουν εκκινεί από την αρχαΐζουσα και φτάνει στην ακραία δημοτική και τις ντοπιολαλιές, τον λόγιο δεκαπεντασύλλαβο και τον δημοτικοφανή έως τον σολωμικό ανανεωμένο.

Είδα τις προάλλες τη δεύτερη μέσα σε ένα μήνα προσέγγιση της «Γυναίκας της Ζάκυθος» και είναι η τέταρτη τα τελευταία χρόνια. Η Λέσχη του Βόλου με σκηνοθέτη τον Βραχωρίτη και δασκάλα λόγου τη Μίρκα Γεμετζάκη με ηρωίδα τον αείμνηστο ιδιοφυή ηθοποιό Νίκο Σκυλοδήμο είχαν προσεγγίσει με εξπρεσιονιστική ματιά το σολωμικό αριστούργημα. Ο Σταύρος Τσακίρης σε ένα δίπτυχο με τον «Χάση» του Γουζέλη είχε δώσει μια μεταμοντέρνα «Γυναίκα της Ζάκυθος» με τη Δήμητρα Χατούπη. Φέτος ο Σωτήρης Χατζάκης αντλώντας ρυθμούς και ύφος από τη λειτουργική παράδοση με πρωταγωνίστρια τη Δέσποινα Μπεμπεδέλη έπαιξε με το λαϊκό μακάβριο μπαρόκ.

Τα μεγάλα κείμενα και ιδίως τα σατιρικά αφήνουν ανοιχτές πολλές εκδοχές ερμηνείας. Αρκεί να μην υπερβεί κανείς το μέτρο.

Τώρα ο Γιάννης Τσορτέκης, ιδρυτής της «Εταιρείας θεάτρου η Ρόζμαρυ στην κορφή των λόφων» (!) στο «Θέατρο του Νέου Κόσμου» παρουσιάζει το Β΄ στάδιο επεξεργασίας του σολωμικού κειμένου. Δεν γνωρίζω αν παίχτηκε το Α΄ στάδιο και τι καινούργιο επεξεργάστηκε ο σκηνοθέτης, που είναι και ο κύριος σκηνικός

ΙΝFΟ

«Η γυναίκα της Ζάκυθος»: Στο θέατρο του Νέου Κόσμου- Κάτω Χώρος (Αντισθένους 7 και Θαρύπου, Φιξ. Τηλ. 210-9212.900).

παρουσιαστής.

Πάντως η όψις που επέλεξε ως κάδρο έχει το ενδιαφέρον της. Μικροί αλλά σημαίνοντες υπαινιγμοί εποχής.

Ένα τραπεζάκι με ένα μικρό ανθοδοχείο, ένας σοφράς στη μια μεριά, ένα σκαμνάκι στο κέντρο και στην άλλη γωνιά μια ξύλινη σχάρα, κάτι σαν κρεβάτι, σαν νεκροκρέβατο αλλά, και με τον υπόγειο φωτισμό, και νύξη του διαβόητου πηγαδιού με το φιλιατρό του. Ο Τσορτέκης επέλεξε να είναι ο αφηγητής, ταυτισμένος, όπως στο κείμενο, με τον Διονύσιο τον Ιερομόναχο.

Ομολογώ δεν μπόρεσα να αντιληφθώ γιατί ο Διονύσιος ο Ιερομόναχος από το μοναστήρι του Αγίου Λύπιου είναι ένας γυμνασμένος νέος με παντελόνι και γυμνός από τη μέση και πάνω, ώστε να επιδεικνύονται και οι γυμνασμένοι μυώνες του και η αρχόμενη κοιλίτσα. Σε τι θα άλλαζε το όλον ύφος της σκηνικής ανάγνωσης (διότι περί αυτού πρόκειται) αν ο νεαρός Ιερομόναχος φορούσε το ράσο του ή έστω το αντερί του;

Ο Τσορτέκης έχει προσόντα για αφήγηση ιδιωματικού κειμένου. Ρυθμό, άρθρωση ορθή και επαρκή ικανότητα ώστε να διακρίνει τις συντακτικές μάζες, να υποτάσσει τις προτάσεις και να χρωματίζει τις λεκτικές εικόνες. Είδα τη δεύτερη παράσταση και διέκρινε κανείς την αγωνία του ηθοποιού να αναπλάσει το κείμενο. Μικρές παύσεις για να συνθέσει τα μέρη, χειρονομίες αμηχανίας να θυμηθεί. Χωρίς όμως να χαλαρώσει τον ρυθμό ή να θυσιάσει το συναίσθημα, θα έλεγα μάλιστα πως θα μπορούσε να αφήσει ως στοιχεία αφηγηματικής ροής τις αμηχανίες της μνήμης. Ο Ιερομόναχος εξάλλου γράφει αναθυμούμενος. Για να μην πω ότι ο τρόπος που μας έχει διασωθεί το κείμενο (προβληματικό ακόμη και για τους βαθείς γνώστες του σολωμικού τρόπου γραφής) επιτρέπει αυτά τα αμήχανα, πανικόβλητα σχεδόν περάσματα από τη μία στην άλλη αφηγηματική ενότητα.


Ηπειρώτικες μελωδίες και μοιρολόγια

Ο Τσορτέκης πρόσθεσε και ένα άλλο πρόσωπο στη σκηνή χωρίς λόγο αλλά με σημαίνοντα ήχο. Ο Θωμάς Δρόσος, στο σκαμνάκι του κέντρου συνοδεύει τον λόγο με το κλαρίνο του αυτοσχεδιάζοντας πεντάτονες ηπειρώτικες μελωδίες και σαν ιντερμέδια, σαν χορικά παρεμβάλλονται εξαίσια ηπειρώτικα μοιρολόγια και τραγούδια της ξενιτιάς. Παρόλο που η εκτέλεση είναι εξαίσια και σχεδόν κλέβει την παράσταση, δεν βρήκα γιατί επελέγη αυτό το μουσικό ιδίωμα για να συνοδεύσει ένα σολωμικό κείμενο. Ο Σολωμός ζει και γράφει μέσα στην ιταλική μουσική παράδοση και η βαθιά του φιλία με τον ΧαλικιόπουλοΜάντζαρο δείχνει προς τα πού πήγαιναν οι προτιμήσεις του. Αλλά αν ντε και καλά έπρεπε να διανθιστεί το κείμενό του με δημοτική μουσική, οι ρουμελιώτικοι ήχοι και κυρίως ο τσάμικος της Βαράσοβας θα ταίριαζαν με τους ήχους των κανονιών που ακούγονται στο έργο να έρχονται από το πολιορκημένο Μεσολόγγι. Πάντως ως μουσική μπαγκράουντ εδώ αντιπαλεύουν δύο ιδιώματα. Η γυναίκα της Ζάκυθος βλέπει όπερα και οι Μεσολογγίτισσες χορεύουν συρτό. Όσο για τον Ιερομόναχο, μάλλον θα απεχθάνεται τα μινυρίσματα των βυζαντινών χορών και θα προτιμά τις δυτικόμορφες χορωδιακές διασκευές των λειτουργικών μελών.

Ψιλά γράμματα θα πείτε.

Ίσως φανούν ενδιαφέροντα για μια Γ΄ επεξεργασία του κειμένου.

Όπως και να ΄χει το πράγμα, στα χείλη του Τσορτέκη το κείμενο σώζεται, λειτουργεί και πείθει για τη μοναδική του υφολογική και μουσική ποιότητα.