Κριτική εικαστικών

Παλιά και νέα «τραύματα»

Ο ανταγωνισμός και η υπερπροσφορά στις ημέρες μας έκανε δύσκολο τον ρόλο των συλλογών, των μουσείων και των μεγάλων ομαδικών εκθέσεων, αφού πλέον όλοι χρειάζονται ιδιαίτερη φυσιογνωμία και άποψη για να αιτιολογήσουν την υπόστασή τους και να προσελκύσουν το ευρύ κοινό και τους χορηγούς. Ακόμα πιο δύσκολοι οι καιροί για τους καλλιτέχνες και τους τεχνοκριτικούς με τη μοντερνιστική νοοτροπία του 1960, τότε που η ατομικότητα, η φαντασία και η απαίτηση κρατικής επιχορήγησης αναδείχθηκαν σε ιδεολογική σημαία και έγιναν, κατά κοινή ομολογία, η απαρχή της νεωτεριστικής τέχνης, του δόγματος «τέχνη για την τέχνη», που κυριάρχησε μέχρι πρότινος.

Η συγκρότηση των έργων τέχνης σε ένα υπερ-ατομικό σύνολο με νόημα ήταν πάντοτε ο «καταστατικός» εχθρός των μοντέρνων, και το σχεδόν επίσημο ιδεολογικό σλόγκαν η φράση «δεν πιστεύω στην Ιστορία αφού έχει παραδείγματα για οτιδήποτε». Κάτι άρχισε να μετακινείται όμως τελευταία και να αποδίδει…

Με τίτλο «Τόποι» το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης εκθέτει (επιμέλεια Ντ. Ζαχαρόπουλος) επίσημα τις συλλογές του (δωρεές Α. Ιόλα, Α. Ξύδη και άλλων καλλιτεχνών) στην Αθήνα και ο επισκέπτης καλείται να πιστοποιήσει την ιδιαίτερη ταυτότητά τους. Ξεκινάμε με αφαιρετική σύνθεση πολύχρωμων «νέον» (Στ. Αντωνάκος) και ένα βιντεοπορτρέτο από τον Κ. Τσόκλη, κοντά σε ένα πορτρέτο του Α. Ξύδη από τον Γ. Τσαρούχη, μας προεξαγγέλλουν μια ενδιαφέρουσα θεματική-διαχρονική αντιπαράθεση, άποψη που κορυφώνεται πιο πέρα στη συστοιχία Θεόφιλου με Ά. Γουόρχολ, Ν. Κεσσανλή και Σ. Σπαθάρη- επιζωγράφισμα πάνω σε στερεότυπο κάνουν όλοι, λαϊκοί και νεωτεριστές. Άδικα όμως πιστεύουμε προς στιγμήν ότι αυτή είναι η πρόταση ανάγνωσης των συλλογών, διότι σύντομα αντικρύζουμε τα περισσότερα έργα «ατάκτως εριμμένα»,

ΙΝFΟ

● «Τrauma Queen»: Έργα 26 καλλιτεχνών στους ορόφους του παλιού ξενοδοχείου «Μediterannean», Βερανζέρου 28, μέχρι 20 Οκτωβρίου, τηλ.
6938.490897
● «Τόποι»: Οι συλλογές του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, Μουσείο Μπενάκη, Πειραιώς 138, τηλ. 210-
3453.111, μέχρι 25 Νοεμβρίου

χωρίς ιεραρχήσεις ιστορικές, βαθμού καταξίωσης του καλλιτέχνη, συνηθισμένου μεγέθους κ.ο.κ., σε γειτνιάσεις συχνά ακατανόητες: ισότιμα ο Δ. Αληθεινός και η Κ. Ζαχαροπούλου, λιλιπούτειος ο Γ. Σπυρόπουλος δίπλα σε γιγαντικό Γ. Χατζιμιχάλη, εν τέλει μια αγχώδης προσπάθεια να μπει τάξη στο χάος Ελλήνων και ξένων, παλαιμάχων και νεοσσών, καταξιωμένων και δημοσιοσχεσιτών. Υπάρχουν κορυφαία έργα- ηχητικά γλυπτά του Τάκη, Χρύσα, Παύλος, Γ. Μπουτέας, Ό. Ζούνη, Κ. Ξενάκης, Α. Ακριθάκης, Ρ. Παπασπύρου κ.ά.αλλά και αδιανόητη ασυνταξία, ελάχιστη πρόνοια να «αναπνέει» το ένα δίπλα στο άλλο και να αιτιολογεί τη διαδοχή του. Μικρά κείμενα ποιητικά-συμβολικά- όχι πάντως επεξηγηματικά- στους τοίχους, λειτουργούσαν ως γενικόλογα αποφθέγματα παρά ως εξήγηση «άποψης».

Χρόνια εγκαταλελειμμένο και μισογκεμισμένο το ξενοδοχείο «Μediterannean», από «ανάπηρο» γίνεται ο καμβάς όπου εγγράφεται η σειρά έργων-εγκαταστάσεων από 26 νέους Ευρωπαίους καλλιτέχνες που διαπραγματεύονται την έννοια του τραύματος. «Τα σκουπίδια είναι μέλη μας που στερηθήκαμε», δηλώνει το έργο ενός. Ένας άλλος (βίντεο) πριονίζει το κλαδί ενός δέντρου όπου κάθεται και εν τέλει πέφτει. Τεράστιες λαστιχένιες γλώσσες προβάλλουν με φιλικό θράσος, τσιριχτά από μαγνητόφωνα, μια ατμόσφαιρα που θα μπορούσε να είναι καταθλιπτική, αλλά έχει χιούμορ και αμεσότητα. Εμπνευστές και επιμελητές δύο καλλιτέχνες (Χ. Κοντοσφύρης, Ζ. Παππά), έκαναν εξαιρετική δουλειά, με έργα «φτωχών μέσων» (arte povera) ή βιντεοπροβολές. Με διαδοχή εντυπώσεων πολύ μεταδοτική, το θέμα-μήνυμα της «ψυχικής αναπλήρωσης και υπέρβασης των τραυμάτων μέσω της τέχνης» αναδεικνύεται γλαφυρά. Επιπλέον, η έκθεση ξαναθέτει και το παλιό αίτημα του συγχρονου καλλιτέχνη να αυτοδιαχειριστεί το βεληνεκές του έργου του, υπερβαίνοντας το «τραύμα» από θεσμικές, μουσειακές, συλλεκτικές ή τεχνοκριτικές ανεπάρκειες.