Στην παγίδα της προκατάληψης

Ο ΤΖΟΝ ΓΚΡΙΣΑΜ, Ο ΑΔΙΑΦΙΛΟΝΙΚΗΤΟΣ ΠΡΩΘΙΕΡΕΑΣ
ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΙΚΟΥ ΘΡΙΛΕΡ, ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕ ΠΑΝΤΟΤΕ
ΤΙΣ ΝΟΜΙΚΕΣ ΤΟΥ ΓΝΩΣΕΙΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΣΤΕΙΡΕΥΤΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ
ΤΟΥ. ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΒΡΕΘΗΚΕ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΕ
ΜΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ «ΤΟΣΟ ΠΛΟΥΣΙΑ ΚΑΙ
ΠΟΛΥΕΠΙΠΕΔΗ», ΩΣΤΕ ΝΑ ΜΗ ΧΡΕΙΑΣΤΕΙ ΝΑ ΕΠΙΝΟΗΣΕΙ
ΟΥΤΕ ΚΕΡΑΙΑ ΚΑΙ ΝΑ ΝΙΩΣΕΙ ΕΠΙΤΑΚΤΙΚΗ ΤΗΝ ΑΝΑΓΚΗ
ΝΑ ΤΗ ΜΟΙΡΑΣΤΕΙ ΜΑΖΙ ΜΑΣ
Σε σύγκριση με το αντίστοιχο ευρωπαϊκό, το αμερικανικό δικαστικό σύστημα είναι ασυζητητί πιο δαιδαλώδεςκαθώς μάλιστα σε πολλές πολιτείες ισχύει η θανατική ποινή, δεν αποκλείεται στην άκρη του δαιδάλου να σε περιμένει η ηλεκτρική καρέκλα ή η ένεση. Είναι δυνατόν να φθάσει ώς αυτό το σημείο χωρίς επιστροφή κάποιος αληθινά αθώος; Είναι- απαντάει ο Γκρίσαμ- και συμβαίνει εφιαλτικά πιο συχνά απ΄ όσο μπορεί να υποθέσει και ο πιο μουρμούρης ανάμεσά μας. Εν τοιαύτη περιπτώσει, σε τι χρησιμεύουν όλες αυτές οι ασφαλιστικές και κόντρα ασφαλιστικές δικλίδες; Μήπως στα σπλάχνα του συστήματος ελλοχεύει κάποια αδυσώπητη και ανεξέλεγκτη μοχθηρία- μια θεότητα που τρέφεται με ανθρωποθυσίες; Ο πραγματιστής Γκρίσαμ δεν θα προσυπέγραφε ποτέ μια ανάλογη θεωρία συνωμοσίας. Οι λόγοι που το δικαστικό σύστημα πάσχει στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι πιο απρόσωποι, πιο σύνθετοι, αν και όχι λιγότερο ανατριχιαστικοί. Τους αραδιάζει ο ίδιος ο Γκρίσαμ στο επίμετρο του βιβλίου: «Πλημμελείς αστυνομικές έρευνες, επιστημονικές αναλύσεις που είναι για πέταμα, λανθασμένες αναγνωρίσεις από αυτόπτες μάρτυρες, κακοί συνήγοροι υπεράσπισης, τεμπέληδες εισαγγελείς, αλαζόνες εισαγγελείς. Στις μεγάλες πόλεις, ο φόρτος εργασίας των εγκληματολόγων είναι δυσβάσταχτος και συχνά γίνεται αιτία για διαδικασίες και συμπεριφορές που δύσκολα θα χαρακτηρίζονταν επαγγελματικές. Και στις μικρές πόλεις, οι αστυνομικοί είναι συχνά ανεκπαίδευτοι και δεν υπόκεινται σε κανέναν έλεγχο. Οι φόνοι και οι βιασμοί εξακολουθούν να συγκλονίζουν και ο κόσμος ζητάει δικαιοσύνη και μάλιστα γρήγορα».

Μαγικό ραβδάκι
Η σπουδή στην απόδοση δικαιοσύνης είναι βασικό συστατικό σε κάθε περιστατικό κακοδικίας, όχι όμως και το μόνο απαραίτητο. Για να βρεθείς στον θάλαμο θανατοποινιτώνόπως ο άμοιρος Ρον Γουίλιαμσον στην ιστορία μας- και να σταματήσεις την αντίστροφη μέτρηση μόλις πέντε μέρες πριν από την εκτέλεσή σου, πρέπει μια ανώτερη δύναμη να ενορχηστρώσει όλες τις παραπάνω κακοδαιμονίες- και αυτή η δύναμη δεν είναι άλλη από την προκατάληψη. Δεν είναι εύκολο να εικάσουμε πόσα εμπόδια μπορεί να μετακινήσει η προκατάληψη, πόσα αποδεικτικά στοιχεία να παραβλέψει, πόσες απλές υποθέσεις να μεταμορφώσει με το μαγικό της ραβδάκι σε ακλόνητες βεβαιότητες. Ο Ρον Γουίλιαμσον ήταν ένοχος για τον βιασμό και τον φόνο της σερβιτόρας Ντέμπι Κάρτερ, τον Δεκέμβριο του 1982, μόνο και μόνο επειδή ήταν ιδανικός για να είναι ένοχος- τόσο ιδανικός, αδέρφια, ώστε θα ήταν κρίμα και άδικο από τον Θεό να τον χαραμίσουν και να ψάξουν για να βρουν τον πραγματικό δολοφόνο. Ακόμη και όταν οι ενδείξεις ουρλιάζουν για την ταυτότητα του αληθινού φονιά, η κοινή γνώμη της μικρής επαρχιακής πόλης- της Άντα, στην πολιτεία της Οκλαχόμα, στην καρδιά της διαβόητης για τη θρησκοληψία της «Ζώνης της Βίβλου»- και οι αστυνομικές αρχές, ακομπανιαμέντο με τον υπερφίαλο εισαγγελέα Πίτερσον, προτιμούν να κοιτάζουν προς την κατεύθυνση που τους υποδεικνύει η προκατάληψη. Σαράντα χρόνια νωρίτερα, ο Τρούμαν Καπότε είχε ασχοληθεί πάλι με το ίδιο φυτώριο μισαλλοδοξίας, στο περίφημο « Εν ψυχρώ » (Καστανιώτης, 2006), για να φωτίσει ένα τετραπλό έγκλημα με κοινά παραδεκτούς τους ενόχους, το έκτοτε περιβόητο δίδυμο Ντικ και Πέρι (απαγχονίστηκαν αμφότεροι). Εν έτει 2004, ο πολιτικά ορθότερος Τζον Γκρίσαμ επιλέγει ν΄ αφηγηθεί την ιστορία ενός αθώου και υποκριτικά γλείφει την κοινή γνώμη της Άντα: «Είναι μια πόλη καλών ανθρώπων και το προφανές ερώτημα είναι το εξής: πότε οι καλοί άνθρωποι θα αποφασίσουν να καθαρίσουν το σπιτικό τους;». Μολονότι όμως ο Γκρίσαμ φυλάει τα νώτα του και υποβιβάζει τις ευθύνες της μικρής κοινότητας σε αμέλεια τοπικού νοικοκυρέματος, είναι παράλληλα αρκετά τίμιος με τους αναγνώστες του- εξ ου και η φήμη του, άλλωστε- για να μην κρύψει ότι αυτοί οι αθώοι, άδολοι και φιλήσυχοι νοικοκυραίοι είναι εκείνοι που ποτίζουν καθημερινά την προκατάληψη.

John Grisham

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΝΟΣ ΑΘΩΟΥ

ΜΤΦ. ΜΑΡΙΑ- ΡΟΖΑ ΤΡΑΪΚΟΓΛΟΥ ΕΚΔ. ΒΕLL 2007 ΣΕΛ. 448
ΤΙΜΗ 7,70 ΕΥΡΩ