Ο ιστορικός δεν είναι χειρουργός

Δουλειά του ιστορικού είναι η κατανόηση των φαινομένων στον τόπο και τον χρόνο τους, υπενθυμίζει συχνά ο Βασίλης Κρεμμυδάς. Γιατί αυτό μας επιτρέπει την αποφυγή αφορισμών και παρανοήσεων. Μέσα σε μια εποχή που απεχθάνεται τις «αφηγήσεις», που υποκρίνεται ότι ο ιστορικός μπορεί να «αποσυρθεί» από το ίδιο του το ερώτημα και επιμένει να αναδεικνύει, με άκρα υπερβολή νομίζω, την αυταπόδεικτη υποκειμενικότητα των πηγών, κείμενα σαν το συγκεκριμένο μας ξαναθυμίζουν ότι στόχος της Ιστορίας δεν μπορεί να είναι η διάλυση κάθε δυνατότητας γνώσης. Δύο φορές στην πορεία της ανάλυσής του ο συγγραφέας θίγει το (περιβόητο εσχάτως) θέμα των σφαγών της Τριπολιτσάς. Ένα θέμα που έδωσε έναυσμα για κορώνες περί «εθνοκάθαρσης» και αποτιμήσεις του τύπου: «Ο Σολωμός υπήρξε ο πρώτος απολογητής της εθνοκάθαρσης». Ο Κρεμμυδάς επιμένει ότι η βία,γιατί υπάρχει βία στην Ιστορία,δεν υπάρχει εν κενώ: έχει να κάνει με τους τρόπους βίωσης του πραγματικού, με τους συσχετισμούς δυνάμεων, με το περιβάλλον των μεγάλων ρήξεων, εν τέλει με την εκτίναξη του ελατηρίου της καταπίεσης, με το ανεξέλεγκτο των συγκυριών. Κείμενα σαν αυτό εδώ μας υπενθυμίζουν ότι ο ιστορικός δεν είναι ούτε θεός, ούτε χειρουργός, ούτε δικαστής: συνειδητοποιεί τα εργαλεία του, ιστορικοποιεί τα ερωτήματά του και επιχειρεί να κατανοήσει πώς οι άνθρωποι κατανόησαν τον δικό τους ιστορικό χρόνο· πώς παρήχθησαν οι άνθρωποι, οι ιδέες, οι πραγματικότητες.

Ο Δημήτρης Αρβανιτάκης είναι ιστορικός,υπεύθυνος των εκδόσεων του Μουσείου Μπενάκη.