Ερωτευμένος Σαντ

Τους λένε ντε Λεσκέν και είναι απευθείας απόγονοι του Μαρκήσιου ντε Σαντ. Χάρη στα ντοκουμέντα που ανακάλυψαν πρόσφατα, φωτίστηκε άπλετα μια κρυφή πτυχή της ακόλαστης ζωής του: ο παθιασμένος έρωτάς του για τη νεαρή αδελφή της γυναίκας του, για την οποία μάλιστα θα αποπειραθεί στα 32 του να αυτοκτονήσει! Όλη αυτή η ιστορία ζωντανεύει χάρη στον Μορίς Λεβέ και το βιβλίο του « Ορκίζομαι στον Μαρκήσιο ντε Σαντ,εραστή μου,ότι δική του για πάντα θα είμαι…» (Εκδ. Κέδρος). Ένα βιβλίο υβριδικό, φιλολογικό με λογοτεχνικές φιλοδοξίες, που παρουσιάζει 14 ανέκδοτες επιστολές της περιόδου 1769-1781 μέσα από τις οποίες προκύπτει περισσότερο ο «άλλος» Σαντ, παρά η φιλοσοφία του για τη σχέση βίας και ηδονής.

Πρόκειται για 7 δικές του επιστολές (6 προς τη σύζυγο και 1 προς την κουνιάδα του- η συγκεκριμένη δικαιώνει ολόκληρη την έκδοση) καθώς και 4 επιστολές της ερωτευμένης κουνιάδας προς τον Σαντ, 1 της συζύγου και 2 (διαφωτιστικές για τον αντιφατικό χαρακτήρα του) ενός παραχαράκτη-συγκρατούμενού του το 1773. Ο Μαρκήσιος είναι 29 χρόνων, φρέσκος πατέρας και περιβόητος ήδη για τις ερωτικές του ακρότητες όταν συνδέεται με την κουνιάδα του, τη 17χρονη ΑνΠροσπέρ ντε Λονέ, οικότροφη, όπως πολλά καθωσπρέπει κορίτσια, σε μοναστήρι. Είναι η εποχή που ο Διαφωτισμός δυναμιτίζει το γαλλικό σύστημα και ο Βολταίρος γράφει ότι η πολιτική ελευθερία δεν έχει νόημα χωρίς την κοινωνική και πνευματική ελευθερία. Ο Σαντ που έχει μόλις αποφυλακιστεί μετά το σκάνδαλο με τη ζητιάνα την οποία μαστίγωσε και βασάνισε ρίχνοντας κερί στις πληγές της, βρίσκεται μπροστά σε μια παρθένα η οποία υπογράφει με το αίμα της ότι του δίνεται για πάντα. Η σχέση τους κάτω από τη μύτη της γυναίκας του και της παντοδύναμης πεθεράς του θα… εμπλουτιστεί με καταδίκες (για εγκλήματά του κατά των ηθών και φαρμακεία), φυλακίσεις, αποδράσεις, πλαστοπροσωπίες, και θα διαρκέσει από το 1769 ώς το 1773, ενόσω εκείνος θα συνεχίζει τις ακολασίες του. Ώσπου η Αν-Προσπέρ θα τον εγκαταλείψει κι αυτός θα… αποσυντονιστεί. Ο αναγνώστης που παρακολουθεί τις απελπισμένες επιστολές της θα εκπλαγεί όταν θα διαβάσει τη δική του (20-11-1772) όπου της εξομολογείται πως παραλίγο να πεθάνει γι΄ αυτήν. Εδώ έγκειται και το ενδιαφέρον αυτού του βιβλίου, που εμπλουτίζει το πορτρέτο του τρομερού Μαρκήσιου. Ο αμετανόητος εμπρηστής της ηθικής υποκρισίας προκύπτει παράλληλα ανυπεράσπιστος και αισθηματίας απέναντι στην ερωμένη του, όσο και ζηλιάρης απέναντι στη γυναίκα του!

Η Αν-Προσπέρ θα γίνει προάγγελος της μυθιστορηματικής Ιουστίνης (1791) που φεύγει από το μοναστήρι και παραδίδεται στις πιο ανόσιες ατιμώσεις. Και θα ενσαρκώσει τις φαντασιώσεις του Σαντ για αιμομιξία, βλασφημία, ιεροσυλία. Στο πρόσωπό της, θα πραγματωθεί η «πτώση του αγγέλου», βασικό θέμα του σαδικού οικοδομήματος, αλλά οι δυο τους δεν θα ξανασυναντηθούν. Εκείνη θα πεθάνει στα 29 της το 1781, ενόσω εκείνος θα βρίσκεται (πάλι) στη φυλακή των Βενσέν (μέχρι το 1790). Τότε θα γράψει τις 120 μέρες στα Σόδομα (1784) και θα ξεδιπλωθεί η συγγραφική του δραστηριότητα, μέχρι το 1814 που πεθαίνει φυλακισμένος στο φρενοκομείο του Σαρεντόν. «Ο Γαλιλαίος καταδιώχθηκε επειδή αποκάλυψε τα μυστικά του ουρανού, το ίδιο και εγώ επειδή αποκάλυψα τα μυστήρια της ανθρώπινης συνείδησης» υπογράμμιζε στο Χαρτοφυλάκιό του. Κάποιες σημειώσεις από εκεί, συμπληρώνουν την έκδοση του Λεβέ, δίνοντας στον αναγνώστη μια ελάχιστη γεύση του στοχαστή Σαντ. Που είναι ιδιαίτερα επίκαιρος όταν λ.χ. γράφει: «Το πνεύμα, η επιστήμη και η φαντασία θα προξενούν πάντα απόγνωση σε ανθρώπους βλάκες».

Είναι ανεξάντλητο το θέμα Μαρκήσιος ντε Σαντ. Πόσω μάλλον που τα έργα του δέσποζαν στη «μαύρη λίστα», και από το 1814 ώς το 1957 απαγορευόταν στη Γαλλία η έκδοσή τους. Μόνο για την Αλληλογραφία του λ.χ. υπάρχουν ήδη τρεις πολυσέλιδοι τίτλοι. Ωστόσο η παρουσίαση ανέκδοτων επιστολών μιας όποιας προσωπικότητας δεν δικαιώνει από μόνη της μια έκδοση, γι΄ αυτό και χωλαίνει το βιβλίο του Μορίς Λεβέ. Βρισκόμαστε λ.χ. στις παραμονές της Γαλλικής Επανάστασης και ενώ μαθαίνουμε (από τις υποσημειώσεις) ολόκληρο το γενεαλογικό δέντρο κάθε προσώπου που εμφανίζεται στις 14 αυτές επιστολές, ο συγγραφέας δεν λέει λέξη για το καθόλου αδιάφορο κοινωνικοπολιτικό πλαίσιό τους. Και ενώ για κάθε επιστολή έχουμε τη μικρο-ιστορία της μέσα από μια γλαφυρή εισαγωγή, η παρουσίασή τους μένει αποσπασματική χωρίς τα εμπλεκόμενα πρόσωπα και γεγονότα να συνδέονται μεταξύ τους. Επιπλέον, είναι μερικό το προφίλ του Μαρκήσιου, αφού ο πολιτικός Σαντ και ο ελευθέριος Σαντ δεν σχολιάζονται παρά μόνο στον βαθμό που επισημαίνονται οι προκαταλήψεις εναντίον του. Είναι επίσης φορές που ο Λεβέ παίρνει τόσο απροκάλυπτα το μέρος του «ήρωά» του, ώστε υπονομεύει το ίδιο του το κύρος ως μελετητή του. Το βιβλίο αυτό θα μπορούσε λοιπόν να είναι πολύ πιο γοητευτικό. Ωστόσο για όσους διαβάζουν προσεκτικά υπάρχει υλικό! Λεπτομέρειες για τον Σαντ, όπως ότι στη φυλακή διάβαζε Μονταίνιο, ότι ήθελε να παρακολουθεί την επικαιρότητα ή ότι χρησιμοποιούσε το ψευδώνυμο Ορέστης (!) Κυρίως όμως μια εικόνα της χαμηλής αριστοκρατίας που… δικαιολογεί το 1789!