Επιφυλλίδα

Εξ απαλών ονύχων

Άκουγα προχτές σε μία τηλεοπτική συνέντευξη τον κ. Ψαριανό, μουσικό παραγωγό και, τώρα, καινούργιο βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ. Ανάμεσα σε πλίνθους, λίθους και κεράμους ατάκτως ερριμμένους (μάλλον προς εντυπωσιασμό και όχι από αμηχανία), συγκράτησα και κάτι που ειπώθηκε με τρόπο σοβαρό, το μόνο ίσως. Ότι «μαθαίνει την κόρη του να μην καρφώνει τους συμμαθητές της»· κι ότι «έτσι ο ίδιος συμβάλλει στη διαπαιδαγώγηση του παιδιού του».

Πρόκειται για μια άποψη-ταμπού που οι μετεμφυλιακές γενιές την έχουμε γιαευαγγέλιο. Είτε γιατί θυμόμαστε από αφηγήσεις των γονιών μας τούς κατοχικούς κουκουλοφόρους, είτε γιατί ζήσαμε αργότερα κι οι ίδιοι στο πετσί μας τον πληροφοριοδότη της Ασφάλειας ή, ακόμα χειρότερα, τον καταδότη της δικτατορίας. Ακούγοντάς τον όμως μέσα στην ατμόσφαιρα ευτραπελίας, αναρωτήθηκα μήπως και η αντίληψη αυτή είναι ξεπερασμένη πλέον και λειψή, για να μην πω και επικίνδυνη. (Δεν ζούμε πια ούτε σε εποχές ηρωικές ούτε στην Κατοχή, ώστε να προασπίζουμε διά της σιωπής συμπατριώτες από Γερμανούς κατακτητές).

Νομίζω δηλαδή πως είναι εντελώς αθέμιτο έως παράλογο να υφίσταται ο οποιοσδήποτε (πολύ περισσότερο ένα παιδί) τις συνέπειες των πράξεων κάποιου άλλου. Ο οποίος, εκμεταλλευόμενος την εχεμύθεια, τη «συναδελφική» αλληλεγγύη και καλυπτόμενος κάτω από τη ανοχή τους, να προβαίνει δίχως έλεγχο στην παραβατική του δράση. Όταν μάλιστα η πράξη του αποβαίνει σε βάρος της ομάδας, τότε ποιο είναι άραγε το όριο της κάλυψης ή της αποκάλυψης;

Ίσα ίσα, που αυτή η τακτική εθίζει εξ απαλών ονύχων στην ασυδοσία, διαμορφώνει παιδιόθεν συνθήκες εκμετάλλευσης των άλλων και γαλουχεί καπάτσους που θα γίνουν κάποτε «κουμπάροι» και σφετεριστές του δημοσίου χρήματος. Έτσι εμπεδώνεται και η πεποίθηση ότι μπορούν να ξεγλιστράνε κάποιοι ατιμώρητοι, με την ανοχή και τη σιωπή των άλλων. «Και λοιπόν, τι θέλεις τώρα;», βλέπω κιόλας μερικούς να με κοιτάζουν άγρια. «Να εφαρμόσουμε το αλληλοκάρφωμα; Αυτό προτείνεις;».

Όχι, προς Θεού. Τα καρφώματα και τις πισώπλατες τις μαχαιριές ποτέ, (μολονότι κάμποσοι απ΄ τους αγριεμένους μπορεί και να διαπρέπουν στο είδος, τα δε συντροφικά μαχαιρώματα να τα ΄χουνε για ψωμοτύρι).

Όχι, και πάλι όχι, λέω. Αλλά, μία ευνομούμενη πολιτεία θα πρέπει να μαθαίνει στα φιντάνια της να αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους. Να μη φορτώνουν σε κανέναν άλλον το δικό τους φταίξιμο. Να μην το καταδέχονται αυτό (αλλά συγχρόνως και να μην ανέχονται, παθητικά, τον οποιονδήποτε ή να τον καλύπτουν αδιακρίτως). Να έχουν στο μυαλό τους ότι η ανάληψη της προσωπικής ευθύνης- και η πληρωμή της- είναι χαρακτηριστικό του ελεύθερου ανθρώπου. Ώστε να τη θεωρούν εξίσου αυτονόητη για τους ίδιους κι άλλο τόσο να την απαιτούν από τον κάθε «ξύπνιο» διπλανό τους. Αυτό λέω.

Στη συλλογιστική τού « πώς» και τού « γιατί», σ΄ αυτό να ασκηθούν οι νέοι άνθρωποι, όχι στη λογική απολυτότητα και στα κλισέ. Που αναπαράγουν στερεότυπα και οδηγούν στα ίδια πάντα αδιέξοδα. Δεξιά κι αριστερά.

Κοντολογίς, οι κοινωνίες και τα προβλήματά τους είναι πολύ πιο σύμπλοκα, θαρρώ, για να αντιμετωπίζονται με τόσο χαβαλέ. Και μάλιστα από έναν νέο βουλευτή της προοδευτικής Αριστεράς απ΄ τον οποίο θα περίμενε κανείς να ρίχνει τη ματιά του ανανεωτική και ώριμη πάνω στα πράγματα. (Η ανανέωση και η ανατροπή δεν έρχεται μονάχα με την κάζουαλ ενδυμασία ή την αθυροστομία, αλλά με την ουσία ενός λόγου πειστικού και ρηξικέλευθου).

Γίνεται, πώς δεν γίνεται; Ένα τέτοιο δείγμα λόγου στέρεου και συγχρόνως ανατρεπτικού ήταν η συνέντευξη του κ. Κοροβέση στα «ΝΕΑ». Άλλη ματιά, διεισδυτική κι ανανεωτική, χωνεμένες σκέψεις δοσμένες με πειστική λεπτότητα και σεβασμό στο διαφορετικό. Οι απόψεις του έκαναν (ευτυχώς) τη μεγάλη διαφορά και καλλιέργησαν ελπίδες.

Γιατί, αν είναι αλήθεια ότι η σύγχυση μιας κοινωνίας αντικατοπτρίζεται στη γλώσσα της, τότε η ανανέωσή της πάλι μέσα από τη γλώσσα φαίνεται.

Ο Κώστας Λογαράς είναι συγγραφέας