Ευρωπαϊκός μαζοχισμός

Ο ΠΑΣΚΑΛ ΜΠΡΥΚΝΕΡ ΜΙΛΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ
ΜΑΖΟΧΙΣΜΟ: Η ΕΥΡΩΠΗ ΕΓΚΑΤΕΛΕΙΨΕ ΤΟ ΚΡΙΤΙΚΟ ΠΝΕΥΜΑ.
ΒΥΘΙΖΕΤΑΙ ΣΤΗΝ «ΤΥΡΑΝΝΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΜΕΛΕΙΑΣ». ΝΙΩΘΕΙ ΟΤΙ
ΧΡΩΣΤΑΕΙ ΠΑΝΤΟΥ. ΣΤΟΥΣ ΙΣΛΑΜΙΣΤΕΣ, ΣΤΟΥΣ ΑΦΡΙΚΑΝΟΥΣ,
ΣΤΟΥΣ ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΙΟΥΣ. ΕΝΑ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΟΥ ΥΠΟΝΟΜΕΥΕΙ ΤΑ
ΠΑΝΤΑ- ΚΥΡΙΩΣ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ. ΕΝΑΣ ΟΡΓΙΛΟΣ
ΣΤΥΛΙΣΤΑΣ ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΣ, ΠΟΥ ΚΑΝΕΙ ΤΟ ΑΣΠΡΟ ΜΑΥΡΟ
O Πασκάλ Μπρυκνέρ (Παρίσι, 1948) είναι μυθιστοριογράφος και δοκιμιογράφος. Έγινε παγκοσμίως γνωστός με το μυθιστόρημα Τα μαύρα φεγγάρια του έρωτα, ένα βιβλίο που έγινε σημαία για πολλούς νέους, οι οποίοι μέσα από αυτό εννόησαν τη σαδομαζοχιστική βάση της ερωτικής σχέσης. Ο Μπρυκνέρ έχει βραβευτεί και ως μυθιστοριογράφος και ως δοκιμιογράφος. Τα Μαύρα φεγγάρια του έρωτα μάλλον δεν αντέχουν σε δεύτερη ωριμότερη ανάγνωση, όπως πολλά ομοειδή μυθιστορήματα που στον καιρό τους έκαναν μπαμ, όμως εξακολουθούν να προκαλούν αναγνωστικές αναμνήσεις σε αρκετούς σαραντάρηδες- και βάλε.

Η Τυραννία της μεταμέλειας. Δοκίμιο πάνω στον δυτικό πολιτισμό είναι ένα κείμενο γραμμένο με σπινθηροβόλα καυστικότητα, εξοργιστικές συνεπαγωγές, ταχυδακτυλουργικούς συλλογισμούς. Ο Μπρυκνέρ κηρύσσει ανένδοτο πόλεμο. Δεν αρκείται στην είρωνα υπονόμευση. Κάνει τον άκρατο συντηρητισμό στυλ. Η ανάπτυξη της αρχικής σκέψης, που επανέρχεται ως στημονικός λόγος σε όλο το βιβλίο, πραγματοποιείται με επικαλύψεις και επαναλήψεις, οι οποίες αρκετά συχνά κουράζουν τον αναγνώστη.

Στο τέλος κάθε κεφαλαίου παρεμβάλλονται εμβόλιμα κείμενα. Εκτενείς σημειώσεις του συγγραφέα διευκρινίζουν απόψεις, γεγονότα, πρόσωπα και πράγματα.

Βασική σκέψη που διατρέχει το δοκίμιο είναι η αυτομαστίγωση της Ευρώπης για όσα έχει κάνει- και όσα δεν έχει κάνει. Η διάκριση σε δύο Δύσεις: μία «καλή», η Δύση της γηραιάς και κουρασμένης Ευρώπης που «λουφάρει και σωπαίνει» και μία κακή, η Δύση των ΗΠΑ, «που επεμβαίνει και ανακατεύεται στα πάντα».

Ο Μπρυκνέρ χρονολογεί το «μαρτύριο της μεταμέλειας» από το 1945 και εξής. Σημειώνει καυστικά ότι «ο αντιδυτικισμός είναι μια ευρωπαϊκή παράδοση που πάει από τον Μονταίνι στον Σαρτρ και ενσταλάζει τον σχετικισμό, την αμφιβολία μέσα σε μια ήρεμη συνείδηση που είναι σίγουρη για τον εαυτό της» (σ.23). Η επίκριση του συστήματος απορρέει από το ίδιο το σύστημα.

Γιατί η Ευρώπη μπορεί να έχει γεννήσει τέρατα, όμως ταυτόχρονα γέννησε και τις θεωρίες που μας βοηθούν να αντιλαμβανόμαστε και να καταστρέφουμε τα τέρατα.

Το ενοχικό σύμπλεγμα της Ευρώπης, κατά τον Μπρυκνέρ, αναπτύσσεται απέναντι σε Αφρικανούς, Παλαιστίνιους, Ισλαμιστές. Το διαφορετικό γίνεται ιερό και απαραβίαστο. Οι άλλοι, οι ξένοι, γίνονται αθώοι και οι δικοί μας, οι Ευρωπαίοι, ένοχοι για τα πάντα. Άλλωστε, «η δυστυχία προσφέρει ένα πεπρωμένο. Μονάχα εκείνη (…) μάς ενθρονίζει στην καινούργια αριστοκρατία των απόκληρων» (σ. 148).

Ρascal Βruckner

Η ΤΥΡΑΝΝΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΜΕΛΕΙΑΣ

ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΑΝΩ ΣΤΟΝ ΔΥΤΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ

ΜΤΦ. ΛΟΪΣΚΑ ΑΒΑΓΙΑΝΟΥ ΕΚΔ. ΑΣΤΑΡΤΗ, 2007, ΣΕΛ. 280, ΤΙΜΗ 18 ΕΥΡΩ