Φαινόμενα

Οι κάμερες εταίρος της πολιτικής

Ανέκαθεν το πολιτικό θρίλερ, η ίντριγκα και οι εκπλήξεις αποτελούσαν συναρπαστικά θεάματα. Απομένει να συναρπάσει η παραγωγή πολιτικής
Η κρίση που έχει ξεσπάσει στο ΠΑΣΟΚ από τη βραδιά των εκλογών με τις αλλεπάλληλες κορυφώσεις της μπροστά στις κάμερες, που θυμίζουν την τεχνική της σαπουνόπερας, έχει μετατρέψει τις εξελίξεις σε συναρπαστικό θέαμα.

Αποκορύφωμα η προχθεσινή ακραία ένταση στην Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ, όπου ένα απλό πανηγυρικό τελετουργικό του κοινοβουλευτικού βίου εξελίχθηκε σε κορυφαία τηλεοπτική στιγμή, ίσως τη σημαντικότερη στιγμή της εγχώριας τηλεόρασης σε εποχές δημοκρατίας.

Γιατί για πρώτη φορά ήταν παρούσα στην πιο κρίσιμη, άμεση, αδιαμεσολάβητη σύγκρουση στελεχών του πολιτικού χώρου, ο οποίος διαδραμάτισε κορυφαίο ρόλο στη διαμόρφωση του τοπίου της σύγχρονης Ελλάδας.

Η αλήθεια είναι ότι από το συνέδριο του ΄96, όταν ο θάνατος του Ανδρέα Παπανδρέου άνοιξε το κεφάλαιο της διαδοχής, οι συγκρούσεις, οι πολιτικές ζυμώσεις, οι αντιδράσεις στελεχών, οπαδών και φίλων αποτέλεσαν το πρώτο συναρπαστικό πολιτικό θέαμα. Από τότε οι τηλεοπτικές κάμερες αναδείχθηκαν σε σημαντικό παράγοντα του πολιτικού παιχνιδιού και δη του εσωκομματικού στο ΠΑΣΟΚ.

Δεν ήταν λίγες οι στιγμές στη σύγχρονη ιστορία του Κινήματος, αρχής γενομένης από το «ιστορικό νεύμα» του Ανδρέα Παπανδρέου προς την τότε σύντροφό του και κατόπιν σύζυγό του Δήμητρα, όπου οι κάμερες αναδείχθηκαν σε συστατικό στοιχείο της πολιτικής. Κατόπιν η τηλεοπτική παράδοση του «δαχτυλιδιού» από τον Κώστα Σημίτη στον Γιώργο Παπανδρέου χωρίς να προηγηθούν κομματικές διαδικασίες και αμέσως μετά η πρώτη κίνηση αρχηγικής φαντασμαγορίας του ίδιου του Γιώργου Παπανδρέου, η διαγραφή των βουλευτών για την υπόθεση Πάχτα με τηλεοπτική ταχύτητα και υπό την πίεση της τηλεοπτικής σκανδαλοθηρίας της εποχής (η Δικαιοσύνη αργότερα αθώωσε τους κατηγορουμένους), ήταν μερικά ακόμη πολιτικά επεισόδια όπου κυριάρχησαν οι όροι της τηλεόρασης και μέσω αυτών διαμόρφωσαν τη δική τους πολιτική πραγματικότητα.

Στις τελευταίες κρίσιμες ώρες η τηλεόραση αποκτά πάλι τον ρόλο του πολιτικού σκηνοθέτη, αρχής γενομένης από τη βραδιά των εκλογών όπου ο Βαγγέλης Βενιζέλος ανακοινώνει την υποψηφιότητά του για πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ στις κάμερες και μάλιστα τις πλέον επίσημες, του Ζαππείου, περιβάλλοντας έτσι την πράξη του αμέσως και χωρίς άλλες πολιτικές διεργασίες με δύο κατεξοχήν τηλεοπτικά χαρακτηριστικά: την αίσθηση του επείγοντος και το μέγεθος του εθνικού.

Από την επομένη οι κάμερες, μοιρασμένες μεταξύ γραφείων του ΠΑΣΟΚ και γραφείου Βενιζέλου, εμφανίζουν δύο ισότιμες «πηγές ειδήσεων», άρα δύο ισότιμους πόλους. Στη μάχη των εντυπώσεων και ομάδες «εκδηλωτικών οπαδών» που χειροκροτούν τον Γιώργο Παπανδρέου στην είσοδο των γραφείων, εικόνα από παλιές εποχές. Όλα στιγμιότυπα, πάντως, που προσδίδουν στην τηλεόραση ρόλο και όχι στην πολιτική. Μέχρι που στην πανηγυρική ομιλία του στην κοινοβουλευτική ομάδα ο Γιώργος Παπανδρέου, προφανώς γνωρίζοντας ότι υπάρχουν κάμερες, ζητεί ψήφο εμπιστοσύνης για να προκαλέσει το αναμενόμενο και αυτονόητο: την άμεση αντίδραση του Ευάγγελου Βενιζέλου, του Κώστα Σημίτη και πολλών ακόμη, να δημιουργηθεί ακραία ένταση, να μοιραστούν οι βουλευτές και να παραχθεί εικόνα που τροφοδοτεί ώρες τηλεοπτικού προγράμματος- αλλά και ραδιοφωνικού- το οποίο καταναλώνεται σαν καβγατζήδικο πολιτικό ριάλιτι, αφού δεν έχουν ακόμη διατυπωθεί οι πολιτικές θέσεις των διεκδικητών της προεδρίας. Παραμένουν δύο φωτογενείς πρωταγωνιστές επεισοδίων, τα οποία αναλαμβάνουν να αποκωδικοποιήσουν οι σχολιαστές των βραδινών δελτίων.


Εντύπωση αντί ιδεολογίας;

Αναρωτιέται κανείς αν η τόση παραγωγή τηλεόρασης μπορεί να είναι ποτέ ευθέως ανάλογη με την παραγωγή πολιτικής. Οι ειδικοί της πολιτικής επιστήμης γνωρίζουν πως οι πολιτικές εξουσίες δεν κάνουν άλλο από το να αντικατοπτρίζουν τις κοινωνικές αλλαγές, δεν πρωτοστατούν σε αυτές και δεν τις προκαλούν. Η ευφυΐα των πολιτικών έγκειται στο να τις συνειδητοποιούν και να μπορούν να τις εκφράσουν.

Μια από τις σημαντικότερες αλλαγές στη χώρα μας είναι και η κυριαρχία της τηλεόρασης και στην πολιτική, η μετατροπή των ιδεολογικών ζυμώσεων σε τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις, οι επικοινωνιακές πράξεις αντί ουσιαστικών πολιτικών ενεργειών, η εντύπωση αντί της ιδεολογίας. Απομένει να διαπιστώσουμε αν αυτό που περιμένει η κοινωνία είναι περισσότερη τηλεόραση για να επιλέξει ποιος κάνει την καλύτερη ή φτάνει πια τόση, έχει και προβλήματα που τη βαραίνουν όταν σηκώνεται από τον καναπέ.