Καταρρέει ένα σπίτι – μύθος

Ένα σπίτι-μύθο για τηνδιεθνή- αρχιτεκτονική, την Οικία Ροδάκη στην Αίγινα, που καταρρέει αβοήθητο, φέρνει στο προσκήνιο μια ταινία του Γερμανού καλλιτέχνη Όλαφ Νικολάι στην Μπιενάλε της Αθήνας
«Η νοσταλγία για απλές απαντήσεις σε σύνθετα ερωτήματα είναι η αναζήτηση του μύθου στη σύγχρονη εποχή», λέει ο διάσημος Γερμανός καλλιτέχνης Όλαφ Νικολάι, που συμμετέχει στην πρώτη Μπιενάλε της Αθήνας με ένα σύντομο ντοκιμαντέρ αφιερωμένο σε ένα σπίτι-μύθο της Αίγινας, την Οικία Ροδάκη, που έχει στοιχειώσει μεταξύ παράδοσης και μοντερνισμού. Και έχει αφεθεί να ρημάζει αβοήθητο…

Το παλιό πέτρινο σπίτι στο χωριό Μεσαγρός της Αίγινας, το Σπίτι του Ροδάκη, έχει γίνει «φιλολογικός μύθος» στην ιστορία του μοντέρνου κινήματος της αρχιτεκτονικής. Έγραψαν γι΄ αυτό ο ανασκαφέας της Αφαίας Άντολφ Φουρτβένγκλερ, ο αρχιτέκτων Δημήτρης Πικιώνης και ο Άρης Κωνσταντινίδης, ο στοχαστής Τζούλιο Καΐμη, το αναφέρουν οι αρχιτέκτονες Άντολφ Λόος και Λε Κορμπιζιέ, ο Ζίγκφριντ Γκίντεον στα «Cahiers des Αrts» του Κριστιάν Ζερβός, ενώ πρόσφατα θεωρήθηκε ως «απαράμιλλο δείγμα λαϊκής βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής».

Ο λόγος για τον οποίο τόσοι πολλοί διανοούμενοι ασχολήθηκαν με αυτό το σπίτι είναι απλός. «Η Οικία Ροδάκη θεωρήθηκε υπόδειγμα του πώς ο άγνωστος απαίδευτος τεχνίτης του παρελθόντος εφήρμοσε σε ένα κτίριο τις αυστηρές αρχές που “ανακαλύφθηκαν” από το μοντέρνο αρχιτεκτονικό κίνημα μερικές δεκαετίες αργότερα και έχτισε ένα σπίτι φυσικό», λέει ο Όλαφ Νικολάι.

ΙΝFΟ

Το βίντεο του Όλαφ Νικολάι στην 1η Μπιενάλε «Destroy Αthens», στην «Τεχνόπολι» (Πειραιώς 100), Τρίτη- Κυριακή, 12.00-22.00. Είσοδος: 10 ευρώ, μειωμένο 7 ευρώ. Έως 18 Νοεμβρίου.

Με σπουδές Φιλοσοφίας και Γλωσσολογίας, ο Βερολινέζος καλλιτέχνης που γεννήθηκε το 1961, πήγε στην Αίγινα και διαπίστωσε ότι αυτό το μυθικό και πασίγνωστο για τη μοντέρνα αρχιτεκτονική του σπίτι με τους εξώστες, τα πρωτόγονα γλυπτά, τα τζάκια, τα χρώματα, τις αυλές, τον κήπο, για το οποίο έχουν γραφτεί τόσα και τόσα, βρίσκεται υπό κατάρρευση.

Διαπίστωσε όμως και το παράδοξο ότι δεν ξέρουμε σχεδόν τίποτα γι΄ αυτόν που το έχτισε. Εκτός από μια μαρτυρία του Πικιώνη, υπάρχει μόνο ένα όνομα που μένει στον μύθο. «Αποφάσισα να τον βιογραφήσω λοιπόν» λέει.

Πώς βιογραφείται ένας μύθος;
Αφού αναφερόμουν σε κάποιον που έχει πεθάνει και έχει περάσει στον κόσμο της φαντασίας και των πνευμάτων, ο μόνος τρόπος που είχα να επικοινωνήσω μαζί του ήταν μέσω ενός πνευματιστή, μιας λαϊκής Πυθίας. Πήρα ένα… μέντιουμ (την Αντωνία) και περάσαμε μερικές ημέρες στο σπίτι. Από το αποτέλεσμα της επικοινωνίας βγήκε το κείμενο της βιογραφίας που συνοδεύει- δυστυχώς, μόνο στα αγγλικά και χωρίς υπότιτλους- την ταινία. Σε μια βιογραφία, ο βίος είναι τα γεγονότα από τη ζωή ενός προσώπου που αγγίζουν την ιστορία, ενώ το δεύτερο συνθετικό της λέξης, η γραφή είναι μια πνευματική υπόθεση. Ακόμα και το μοντέρνο κίνημα που δημιούργησε τον μύθο του Σπιτιού του Ροδάκη, αποτυπώνει κυρίως τις ιδέες του. Όπως άλλωστε έχει πει και ο Μπεργκσόν, μόνο οι έξυπνοι είναι δεισιδαίμονες γιατί η ικανότητα να σκέπτονται σημαίνει ότι μπορούν να πλάσουν τον μύθο.


Έχει ανάγκη τον μύθο η σύγχρονη εποχή;

Κάθε καινούργιο κίνημα πρέπει να δημιουργεί δική του μυθολογία, όπως το παιδί που αναζητά τη μάνα του. Στην εποχή μας, που έχει την τάση να διαχωρίζει τον μύθο από τα γεγονότα και τα δεδομένα αλλά εξαιρεί τη διαφοροποίηση, υπάρχει μια αντινομία. Το απλό όπως το εννοούμε σήμερα, δεν είναι η απάντηση του πολιτισμού, είναι το αντίθετο του πολιτισμού. Δεν υπάρχει απλή ζωή στον μοντέρνο κόσμο. Τα σύνθετα προβλήματα δημιουργούν ευαισθησίες. Έτσι, συμβαίνει ένα παράδοξο. Δεν υπάρχει μύθος, αλλά τον χρειαζόμαστε για να υπάρχουμε.
Έτσι άρχισαν όλα…

1880. Ο αγρότης (και λαϊκός γλύπτης) Αλέξανδρος Ροδάκης έχτισε στον Μεσαγρό της Αίγινας με υλικά από το περιβάλλον το σπίτι του, το οποίο αποτελεί για τους αρχιτέκτονες «πρότυπο αισθητικής και συνέχεια της νησιωτικής ελληνικής παράδοσης».

1902. Ο ανασκαφέας της Αφαίας Άντολφ Φουρτβένγκλερ βρήκε το σπίτι κι έστειλε στο Μόναχο φωτογραφίες του ως «ντοκουμέντου της ζωντανής λαϊκής τέχνης».

1912. Ο αρχιτέκτονας Δημήτρης Πικιώνης έφερε τον Ροδάκη στην Αθήνα για να δουλέψει ως γλύπτης και να τον γνωρίσει στους Ευρωπαίους, αλλά εκείνος χάθηκε.

1918. Ο Πικιώνης δημοσίευσε σχέδια από τη λαϊκή αρχιτεκτονική της Αίγινας και την Οικία Ροδάκη.

1934. Ο Γερμανός γλύπτης Κλάους Βρισλάντερ εξέδωσε «Το σπίτι του Ροδάκη στην Αίγινα». Το σπίτι έχει ήδη εγκαταλειφθεί στη μοίρα του…