Διεθνές πεδίο μαχών τα βιβλία Ιστορίας

Οι διαμάχες για τα σχολικά βιβλία Ιστορίας και οι κρατικές ή εθνικιστικές παρεμβάσεις υπάρχουν σε όλο τον κόσμο, αποδεικνύει διεθνές συνέδριο
Oι πολιτικοί, πολιτιστικοί, ιδεολογικοί πόλεμοι με αφορμή την Ιστορία που διδάσκεται στα σχολεία έχουν προκαλέσει τριγμούς στο εκπαιδευτικό σύστημα σε κράτη Ανατολής και Δύσης, αλλά και σε διακρατικές σχέσεις, όπως παρατηρούν οι ειδικοί στο διεθνές συνέδριο «Δημόσιες χρήσεις της Ιστορίας – Η σχολική Ιστορία στο επίκεντρο αντιπαραθέσεων», που διεξάγεται από χθες στη Θεσσαλονίκη με τη συμμετοχή 48 ιστορικών από 23 χώρες.

«Η ιστορική αλήθεια δεν είναι τελεσίδικη. Υπάρχουν καινούργιες έρευνες, που έρχονται και συμπληρώνουν αυτά που γνωρίζαμε. Η ιστορική εκπαίδευση δεν μπορεί παρά να εξελίσσεται με τα καινούργια δεδομένα που απορρέουν μέσα από την έρευνα και τη μελέτη της Ιστορίας», δήλωνε στα «ΝΕΑ», στο περιθώριο του συνεδρίου η καθηγήτρια του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και μέλος της οργανωτικής επιτροπής Μαρία Ρεπούση.

Σύντομη αναδρομή στην πρόσφατη ιστορία των διαμαχών που ξέσπασαν με αντικείμενο την ιστορική εκπαίδευση ανά τον κόσμο επιχειρεί εξάλλου με την εισήγησή της στο συνέδριο («Κοινές τάσεις στις σύγχρονες συζητήσεις για την ιστορική εκπαίδευση»). Άλλωστε υπάρχουν τόσες: από τις παρεμβάσεις Θάτσερ και Ρίγκαν στο εκπαιδευτικό σύστημα μέχρι τις κόντρες Κίνας και Ιαπωνίας για τις «εκδοχές» του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στα εγχειρίδια.

ΙΝFΟ

Το συνέδριο διοργανώνει το Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης της Παιδαγωγικής Σχολής του ΑΠΘ σε συνεργασία με τη Διεθνή Ένωση Διδακτικής της Ιστορίας έως και αύριο.

«Τα τελευταία χρόνια ο εθνικισμός έχει γίνει δημοφιλής στην Ανατολική Ασία.

Κανένας συμβιβασμός δεν έχει επιτευχθεί ούτε για τα ζητήματα των εγχειριδίων της Ιστορίας ούτε καν για το θέμα του ναού Γιασουκούνι (μνημείο 2.466.532 πεσόντων της Ιαπωνίας για την περίοδο από το 1853 έως τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπου έχουν ταφεί Ταϊβανέζοι, Κορεάτες και εγκληματίες πολέμου) το οποίο προκαλεί αντιδράσεις στην Κίνα και τη Νότια Κορέα, ακόμα και στο εσωτερικό της Ιαπωνίας», έδωσε ένα παράδειγμα ο Ιάπωνας ιστορικός Τόγκο Τοκαχίρο από το Πανεπιστήμιο Νάγκουα.

«Οι συμβολικοί πόλεμοι για την Ιστορία αποκτούν σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης κοινές όψεις με αποτέλεσμα να μπορούν να ερευνηθούν ως μάχες του ίδιου πολέμου που διεξάγεται σε διάφορα μέρη του πλανήτη», παρατηρεί η καθηγήτρια Μαρία Ρεπούση.

Αναφερόμενη μάλιστα στην εισήγησή της στις αλλαγές στην ιστορική εκπαίδευση στις δεκαετίες 1960-80 υπογραμμίζει ότι «χαρακτηριζόταν από υπέρβαση του εθνικιστικού χαρακτήρα και την ανατροπή της απόλυτα ωραιοποιημένης εικόνας του εθνικού εαυτού- της τελεσίδικης ιστορικής αφήγησης». Το ΄80 άρχισαν οι πρώτες αντιδράσεις με την εμπλοκή και πολιτικών (Θάτσερ, Ρίγκαν, Λεπέν) και τη μορφή της «συντηρητικής παλινόρθωσης». Σε ερώτηση για τυχόν παρεμβάσεις που δέχτηκε ως επικεφαλής της συγγραφικής ομάδας του βιβλίου Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού η κ. Ρεπούση απάντησε πως «μέσα στις δημόσιες χρήσεις της Ιστορίας είναι και οι πολιτικές παρεμβάσεις, οι παρεμβάσεις πολιτικών είτε προσώπων, είτε κομμάτων. Συμβαίνουν και σε άλλα κράτη».

Δημιουργείται στους μαθητές σύγχυση ανάμεσα στη «δημόσια» Ιστορία (αυτή που ακούν από τους γονείς και τα ΜΜΕ) και στη διδασκόμενη;

«Σίγουρα η σχολική ιστορία είναι πιο κοντά στην επιστημονική ιστορία από ό,τι είναι η δημόσια ή η ιστορία που αναπαράγεται στον δημόσιο χώρο. Άλλα θα ακούσουν από τους γονείς τους, όχι μόνο στην ιστορία και σε πολλά άλλα. Όμως, το σχολείο έχει χρέος να κάνει αυτά πιο αληθινά και πιο επιστημονικά».

«Πιστεύω ότι η συζήτηση για το βιβλίο Ιστορίας ΣΤ΄ Δημοτικού ξεκίνησε ως εμμονή», είπε στο περιθώριο του συνεδρίου ο καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Αντώνης Λιάκος. «Από εκεί και πέρα η έκταση που έλαβε δείχνει ότι υπάρχουν ανοιχτά ζητήματα στη συγκρότηση της νεοελληνικής ταυτότητας, τα οποία ζητούν κατά κάποιο τρόπο την ιστορική τους αναδιαπραγμάτευση. Και νομίζω ότι αυτή η ιστορική αναδιαπραγμάτευση θα πρέπει να γίνει με κριτική διάθεση και επίσης με πολιτική ενάργεια. Βεβαίως, το παρελθόν δεν αλλάζει. Αλλά αλλάζουν οι τρόποι, αλλάζουν αυτά που θέλουμε να ξέρουμε κάθε φορά για το παρελθόν».


Εθνικές κόντρες και διορθωτικές παρεμβάσεις

Βρετανία. Στις δεκαετίες του 1970-80 εμφανίστηκε ένα counter-movement (αντι-κίνημα), στην κορυφή του οποίου ήταν η ίδια η Μάργκαρετ Θάτσερ (που είχε ήδη περικόψει το 1970 ως υπουργός Παιδείας και Επιστήμης δαπάνες για την παιδεία καθώς και το δωρεάν γάλα), με στόχο τον έλεγχο της ιστορικής εκπαίδευσης.

Γαλλία. Η Κεντροαριστερή Εθνοσυνέλευση ψήφισε νόμο που εισήγαγε στη διδακτέα ύλη τον Πόλεμο της Αλγερίας (1954-62) και τη σφαγή Αλγερινών το 1961, προκαλώντας την αντίδραση του Εθνικού Μετώπου του Ζαν Μαρί Λεπέν. Αν και οι αναφορές στη γαλλική αποικιοκρατία ήταν περιορισμένες και οι ήρωες της ανεξαρτησίας της Αλγερίας απόντες.

ΗΠΑ. Επί προεδρίας Ρόναλντ Ρίγκαν, το ΄80, έγινε η πρώτηαποτυχημένη- απόπειρα για τη μεταγραφή των εγχειριδίων Ιστορίας με βάση «εθνικιστικά πρότυπα». Το 2002 ο Τζορτζ Μπους ανακοίνωσε μέτρα για την «πολιτικώς ορθή διδασκαλία της Ιστορίας» στα σχολεία.

Κίνα. Το 2005 υπήρξαν διαδηλώσεις πολιτών που αντιτίθεντο στη «διαστρέβλωση της Ιστορίας του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου» από ιαπωνικά εγχειρίδια Ιστορίας.

Ιαπωνία. Ως απάντηση, η χώρα κατηγόρησε την Κίνα για «κομμουνιστική ομοιομορφία και μονομέρεια» στα δικά της εγχειρίδια Ιστορίας.


«Επικρατεί το εθνικά προκατειλημμένο αφήγημα»

Στην ανάγκη αναθεώρησης των σχολικών βιβλίων που προέκυψε μετά τον πόλεμο του 1992- 95 ο οποίος κατάργησε τις πολιτικές δομές της ενωμένης Γιουγκοσλαβίας αναφέρεται στην εισήγησή του ο Γερμανός ιστορικός Φαλκ Πίνγκελ, διευθυντής στο Ινστιτούτο Georg- Εckert.

«Στα κράτη που έχουν εξελιχθεί από την πρώην Γιουγκοσλαβία το εθνικά προκατειλημμένο αφήγημα επικρατεί ακόμα», παρατηρεί ο Γερμανός ιστορικός, που προτείνει τη διδασκαλία της σύγχρονης ιστορίας (λ.χ.

αυτής του πολέμου στο Σαράγεβο) μέσα από την ανάλυση ενός έργου τέχνης και την κατάθεση προσωπικών εμπειριών. «Οι οικογένειες θεωρούν τον πόλεμο ως περίοδο απώλειας και βίας, τα μέσα (ΜΜΕ) τείνουν να επικεντρώνουν στην ενοχή των πολιτικών και των στρατιωτικών, ενώ οι κινηματογραφικές ταινίες και τα θεατρικά έργα εξετάζουν τις ακραίες καταστάσεις στις οποίες βρέθηκαν οι άνθρωποι και τα τρέχοντα εγχειρίδια Ιστορίας διαιωνίζουν μια σχέση δράστη-θύματος, εστιάζοντας στις διώξεις που υπέστησαν διάφορες εθνικές ομάδες μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο».


Το «καλό» παράδειγμα

Το γαλλογερμανικό κοινό σχολικό βιβλίο Ιστορίας «Ηistoire/Geschichte» είναι το «καλό» παράδειγμα διακρατικής σύγκλισης. Το έναυσμα έδωσε η γαλλογερμανική Βουλή των Εφήβων, το 2003. Η ιδέα, αν και αρχικά συνάντησε πολλές αντιδράσεις, υλοποιήθηκε και το βιβλίο αναμένεται να διδάσκεται τη φετινή σχολική χρονιά στα γυμνάσια των δύο χωρών.