«Μην τη μισείτε. Η μόδα είμαστε εμείς»

«Πες μου τι φοράς να σου πω ποιος είσαι». Να γιατί η μόδα είναι σημαντική. Γιατί ορίζει και αντικατοπτρίζει αυτό που είμαστε, μέσω των επιλογών μας, λένε οι ειδικοί
«Η μόδα είναι για τα κοριτσάκια, τους κομφορμιστές, τους μικροαστούς, τους σνομπ. Είναι ασήμαντη, αντιφεμινιστική και ανεγκέφαλη». Λόγια που εύκολα ξεστομίζουν όσοι πιστεύουν ότι δεν της αξίζει καμιά προσοχή.

Από χτες διανύουμε την Εβδομάδα Μόδας της Νέας Υόρκης, που σηματοδοτεί, παραδοσιακά, την αρχή ενός δίμηνου κύκλου, δύο φορές τον χρόνο, σε τέσσερις πόλεις και δύο ηπείρους, όπου εκατοντάδες σχεδιαστές δείχνουν τη δουλειά τους. Είναι λοιπόν μια καλή ευκαιρία να αναρωτηθούμε γιατί η μόδα παραμένει η πλέον ισχυρή πολιτισμικά δύναμη, την οποία όλοι λατρεύουν να χλευάζουν.

Λέγοντας «όλοι» δεν εννοούμε βέβαια αυτούς που μαζεύονται στις επιδείξεις. Γι΄ αυτούς, το σχήμα ενός φορέματος ή το κόψιμο ενός μανικιού είναι πρωτεύον γεγονός. «Όλοι» είναι όσοι

Μόδα δεν είναι μόνο η πολυτέλεια της επιφάνειας, είναι κι αυτή που επηρεάζει την εμφάνιση και αποκαλύπτει πολλά για την ταυτότητα ακόμα και όσων τη μισούν

περιφρονούν τη μόδα και οι υπόλοιποι που δεν τη γράφουν μεν στα μαύρα κατάστιχα, αλλά έχουν την αίσθηση ότι αυτός ο ακαταμάχητος κόσμος της επιφάνειας δεν αξίζει της προσοχής μας.

«Υπάρχει η ιδέα πως η μόδα δεν είναι τέχνη ούτε πολιτισμός, αλλά μια μορφή ματαιοδοξίας και κατανάλωσης», λέει η Ιλέιν Σογουόλτερ, καθηγήτρια φεμινιστικής λογοτεχνίας στο Πρίνστον.

Κι αυτά, φυσικά, είναι πράγματα που οι «λογικοί και έξυπνοι άνθρωποι πρέπει να χλευάσουν».

Ειδικά στους κύκλους του πνεύματος, όπου τα σώματα νοούνται απλά «οχήματα» που μεταφέρουν το μυαλό, η συγκίνηση, το κοινωνικό παιχνίδι και η περίπλοκη μεταμφίεση της μόδας απορρίπτονται ως σκουπίδια.

«Η ακαδημαϊκή στολή έχει κάποιες διαφοροποιήσεις, αλλά σε γενικές γραμμές ο στόχος της είναι να σε κάνει να φαίνεσαι πως δεν δίνεις καμιά προσοχή στη μόδα, ότι δεν είσαι ματαιόδοξος», λέει η Σογουόλτερ.

«Μισώ τη μόδα», είχε κάποτε εξομολογηθεί η Μιούτσια Πράντα. «Αλλά ταυτόχρονα τη λατρεύω». Και αμέσως εξήγησε γιατί όλοι πρέπει να λαμβάνουν στα σοβαρά τη μόδα. «Ακόμα κι όταν οι άνθρωποι δεν έχουν τίποτα, έχουν τα σώματά τους και τα ρούχα τους».

Κάθε μέρα, όταν ντύνονται, δημιουργούν την εικόνα τους, την ταυτότητά τους. «Βάζουν τις πολιτισμένες μάσκες τους», παρατήρησε κάποτε η γνωστή συγγραφέας Κολέτ. Κάθε φορά που ντυνόμαστε, αποκαλύπτουμε κάτι για τον εαυτό μας. Η μόδα είναι ένα εργαλείο για να αναλύσουμε την κουλτούρα, την ιστορία, την πολιτική και τη δημιουργική έκφραση. Είναι μια μορφή στενογραφίας που χρησιμοποιήθηκε σε ολόκληρη την γραπτή ιστορία, ακόμα και στη Βίβλο και το Κοράνι.

Τα ρούχα είναι ιδέες. «Στη βαθιά πουριτανική κουλτούρα μας, η έγνοια για την την εμφάνισή μας εκλαμβάνεται ως μια προσπάθεια να φανούμε καλύτεροι από ό,τι πραγματικά είμαστε, κάτι που ηθικά δεν είναι σωστό», λέει η Βάλερι Στίιλ, διευθύντρια του μουσείου στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μόδας στη Νέα Υόρκη.

Η ανάγκη για αλλαγή, που είναι τόσο σημαντική στη μόδα, είναι πολιτισμική δύναμη πολύ σημαντικότερη από όσο νομίζουν πολλοί. «Η πολυτέλεια, και όχι η ανάγκη, είναι η πραγματική μητέρα της εφεύρεσης», είπε κάποτε ο συγγραφέας Χένρι Πετρόφσκι. Αυτή την ιδέα, βέβαια, οι «κουλτουριάρηδες» την ασπάζονται ευκολότερα για το καινούργιο iΡhone παρά για μια τσάντα Μπαλενσιάγκα. Κι όμως, πρόκειται για τις ίδιες αξίες.


«Πεδίο μελέτης»

«Είναι πολύ εύκολο να μισούμε τη μόδα», λέει η Ελίζαμπεθ Κιούριντ, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας.

«Συνήθως, ο κόσμος νομίζει πως η μόδα είναι κάτι που αφορά μόνο τα αδύνατα κοριτσόπουλα στο Λύκειο. Δεν καταλαβαίνουν ότι είναι ένα συναρπαστικό πεδίο πολιτισμικής μελέτης αλλά και πως πληρώνει τους λογαριασμούς χιλιάδων εργαζομένων, όπως είναι οι μοδίστρες, οι ειδικοί που φτιάχνουν τα πατρόν, εκείνοι που τα κόβουν, οι οδηγοί των φορτηγών, οι μεσίτες, οι διαφημιστές…».