Επιφυλλίδα

Ο Μοροζίνι και ο Παρθενώνας

O δρόμος της διαρπαγής των Μαρμάρων του Παρθενώνα άνοιξε με τον Francisco Μorosini εκατόν τόσα χρόνια πριν από τον Έλγιν. Η κατάληψη της Αθήνας από τους Ενετούς ολοκληρώθηκε στις 28 Σεπτέμβρη 1687. Η τουρκική φρουρά παραδόθηκε στις 29 Σεπτέμβρη 1687, ενώ η μοιραία έκρηξη στην πυριτιδαποθήκη του Παρθενώνα είχε λάβει χώρα στις 26 του ίδιου μήνα. Όπως είναι γνωστό, δυο οβίδες πυροβόλου ενός Αννοβεριανού κανονιέρη, που υπηρετούσε υπό τις διαταγές του Σουηδού στρατηγού Όθωνα Γουλιέλμου Κfnigsmarck, βρήκαν δυστυχώς τον στόχο του χτυπώντας το σχεδόν άθικτο ως τότε μνημείο. Με την έκρηξη γκρεμίστηκαν δεκατέσσερις από τους σαράντα έξι κίονες και το μεγαλύτερο μέρος του σηκού, καθώς και δεκαέξι από τις μετόπες της νότιας πλευράς. Τα θραύσματα εκτινάχτηκαν προς τη νότια κυρίως κλιτύ της Ακρόπολης.

Ο αρχιστράτηγος και λίγο αργότερα Δόγης της Γ αληνοτάτης Δημοκρατίας Francisco Μorosini, καθώς και οι επιτελείς του πίστεψαν ότι τα γλυπτά του Παρθενώνα ήταν τα κατάλληλα λάφυρα της σύντομης έστω νίκης τους ενάντια στους Τούρκους. Καθώς κατέβαζαν, τον Μάρτιο του 1688, ένα άλογο από το άρμα της Αθηνάς του δυτικού αετώματος, έσπασε το παλάγκο τους και το γλυπτό θρυμματίστηκε στο έδαφος. Ο κορμός του Ποσειδώνα έπεσε κι αυτός με το κεφάλι κάτω και σφηνώθηκε στο χώμα. Τελικά οι Ενετοί αρκέστηκαν στην αρπαγή τριών μαρμάρινων λιονταριών από την Ακρόπολη, το Θησείο και τον Πειραιά, το Ρorto Leone. Ο γραμματέας του Μorosini San Gallo και μισθοφόροι αξιωματικοί μετέφεραν όσα αρχαία βρήκαν προσφορότερα στην πόλη και τα πούλησαν σε μουσεία

Με την έκρηξη γκρεμίστηκαν δεκατέσσερις από τους σαράντα έξι κίονες και το μεγαλύτερο μέρος του σηκού, καθώς και δεκαέξι από τις μετόπες της νότιας πλευράς

της Ευρώπης. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονταν και τμήματα από τη ζωφόρο του μικρού ιωνικού ναού της Αγροτέρας στις όχθες του Ιλισού. Η θέση που βρισκόταν ο ναός αυτός εξακολουθεί να αποτελεί δυστυχώς σήμερα θέαμα απαράδεκτο.

Στις 10 Απριλίου 1688 ο Μοροζίνι αναχώρησε απογοητευμένος από την Αθήνα. Η υστεροφημία του είχε για πάντα αμαυρωθεί. Οι πρόκριτοι της Αθήνας εγκατέλειψαν αναγκαστικά την πατρίδα τους για τον φόβο των Τούρκων. Διατήρησαν την ανάμνηση μόνο της πρόσκαιρης απελευθέρωσης της πόλης τους από τον τουρκικό ζυγό, « τον καιρό που τους εσήκωσεν ο πρίντζιπας ». Όσοι είχαν σπεύσει να καλέσουν τον αρχιστράτηγο, όπως ο μητροπολίτης Ιάκωβος Α΄, οι πρόκριτοι Σταμάτης Γάσπαρης, Μιχαήλ Δημάκης, Γιώργος Δούσμανης και Ιάκωβος Δαμίστρος, προσφέροντάς του μάλιστα 9.000 ρεάλια και τρόφιμα, μετάνιωσαν οικτρά μετά τις καταστροφές που προκάλεσε η πολιορκία στην πόλη τους, και τις αρπαγές των αρχαιοτήτων, που επιχείρησαν τον Μάρτη του 1688 οι επιτελείς του. Δεν πρόλαβαν να εξασφαλίσουν ούτε τα κοινοτικά και εκκλησιαστικά προνόμια που προσδοκούσαν. Ο Τούρκος σερασκέρης, ανασυντάσσοντας τις δυνάμεις του στη γειτονική Θήβα, περίμενε την κατάλληλη στιγμή να ανακαταλάβει την πόλη. Οι Αννοβεριανοί στρατιώτες του Μοροζίνι αναχώρησε από τον Πειραιά στις 26 του Δεκέμβρη. Η πανώλη είχε στο μεταξύ απλωθεί στην Πελοπόννησο και είχε χτυπήσει και το στρατόπεδο της Αθήνας.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας.